Niedzielny start miał przyspieszyć budowę satelitarnej sieci Amazona, a zamienił się w jedną z najdroższych porażek w jej dotychczasowej historii. Rakieta Vulcan Centaur firmy United Launch Alliance (ULA) uległa awarii mniej więcej 10 minut po starcie z Przylądka Canaveral na Florydzie i nie weszła na orbitę. Zniszczonych zostało wszystkie 40 satelitów sieci Amazon Leo, która ma konkurować ze Starlinkiem SpaceX.
ULA, spółka joint venture Boeinga i Lockheed Martina, od powstania w 2006 r. nie zanotowała ani jednej nieudanej misji. Ta seria właśnie się skończyła.
Co poszło nie tak?
Przyczyna awarii na razie nie jest znana. Około 50 minut po starcie ULA wydała krótki komunikat.
„Na podstawie danych otrzymanych przez naszego dyrektora startu potwierdzamy, iż rakieta Vulcan wystrzelona ze stanowiska Space Launch Complex 41 doznała anomalii 10 minut po starcie i nie dostarczyła ładunku Amazona na orbitę” – przekazała ULA.
Firma przyznała też, iż ze względu na świeżość zdarzenia nie ma jeszcze danych, które pozwoliłyby wyjaśnić, co się stało.
Wstępne obserwacje wskazują na górny stopień rakiety. Sześć dopalaczy na paliwo stałe Northrop Grumman, które sprawiały problemy podczas wcześniejszych lotów, pracowało tym razem prawidłowo i odłączyło się po około 1 minucie i 40 sekundach. Według Spaceflight Now pierwszy stopień, napędzany dwoma silnikami BE-4 od Blue Origin, pracował jednak dłużej, niż przewidywał harmonogram sprzed startu, i później niż zakładano oddzielił się od stopnia Centaur. Animacja oparta na telemetrii pokazała z kolei nietypowe korekty orientacji Centaura na początku pracy jego silników. Usterka wystąpiła właśnie w tej fazie, podczas zaplanowanego na ponad 12 minut pracy silników górnego stopnia, napędzanego dwoma silnikami RL10 firmy L3Harris.
Sam start był trudny od początku. Piątkową próbę odwołano z powodu awarii instalacji z azotem, a sobotnią przez problemy z łącznością między rakietą a systemami naziemnymi. W niedzielę odliczanie zatrzymano na 20 sekund przed startem z powodu niewyjaśnionego problemu technicznego. Rakieta wystartowała dopiero pod koniec okna startowego. Na razie nie wiadomo, czy ten problem miał związek z późniejszą awarią.
Rakieta z problemami od debiutu
To był dopiero piąty lot Vulcana od debiutu w styczniu 2024 r. i pierwszy od dziewięciu miesięcy. Podczas lotów w październiku 2024 r. i w lutym 2026 r. dopalacze miały problemy z dyszami. Obie misje osiągnęły orbitę, ale Siły Kosmiczne USA wstrzymały starty Vulcana z ładunkami dla bezpieczeństwa narodowego. Pentagon czekał właśnie na wynik misji z satelitami Amazona, zanim zdecyduje, czy ponownie dopuścić rakietę do takich lotów.
Do tego dochodzi wątek silników BE-4. W maju rakieta New Glenn Blue Origin, napędzana tymi samymi silnikami, eksplodowała na stanowisku startowym podczas testu. Przyczyną był problem z zaworem tlenowym. Silniki zamontowane w niedzielnym Vulcanie przeszły modyfikację, która miała ten problem usunąć. Ponieważ awaria wystąpiła najprawdopodobniej już po oddzieleniu pierwszego stopnia, na razie nic nie wskazuje na BE-4, ale ostateczne wnioski przyniesie dopiero dochodzenie. Blue Origin bierze w nim udział.
Dla ULA porażka przyszła w wyjątkowo złym momencie. Firma ma od sierpnia nowego prezesa, Marka Pellera, który kierował budową Vulcana i zastąpił Tory’ego Bruno (ten w grudniu przeszedł do Blue Origin). Szef NASA Jared Isaacman od razu zaoferował pomoc.
„Artemis, baza księżycowa i cały kraj potrzebują ULA. Jesteśmy po waszej stronie i gotowi pomóc” – napisał Isaacman na platformie X.
Ile Amazon stracił?
Bezpośrednie straty to 40 satelitów. Poważniejszy jest jednak problem z harmonogramem. Niedzielna misja była pierwszą z 38 startów Vulcana, które Amazon kupił od ULA. Rakieta miała wynieść na orbitę ponad 1500 satelitów pierwszej generacji, najwięcej spośród wszystkich przewoźników w programie. Melissa Wuerl, dyrektor ds. systemów startowych Amazon Leo, nazwała ją przed startem „głównym koniem pociągowym na najbliższe lata”. Druga misja Vulcana miała polecieć kilka tygodni po pierwszej, a teraz musi czekać na wyniki dochodzenia. Reuters ocenia, iż może to wyłączyć rakietę z użytku na kilka miesięcy.
Amazon zareagował spokojnie.
„Każdy start wiąże się z ryzykiem, a szczególnie dotyczy to misji inauguracyjnych, takich jak LV-01. ULA jest zaufanym partnerem Amazona i wierzymy, iż firma wyciągnie wnioski z tej misji i zrealizuje długoterminowe plany wobec Vulcana” – przekazała spółka w oświadczeniu.
Problem w tym, iż Amazonowi brakuje rakiet. Od kwietnia 2025 r. firma przeprowadziła 14 udanych misji i umieściła na orbicie blisko 400 satelitów. Zgłoszona do FCC konstelacja pierwszej generacji liczy 3232 satelity, więc to zaledwie ok. 12 proc. docelowej liczby. Ostatni udany start odbył się w lipcu na rakiecie Atlas V, której ULA już nie produkuje. New Glenn, na której Amazon zarezerwował 24 starty, nie lata od majowej eksplozji. Zostają Ariane 6 Arianespace i Falcon 9 SpaceX, czyli rakieta głównego konkurenta. SpaceX nie przyjmuje już zresztą nowych zamówień na Falcona 9, bo przygotowuje się do jego wycofania. Najbliższy start w programie Leo to misja Ariane 6 z 36 satelitami, zaplanowana najwcześniej na 23 listopada.
Termin z FCC i wyścig ze Starlinkiem
Według licencji FCC z 2020 r. Amazon miał do 30 lipca 2026 r. umieścić na orbicie połowę konstelacji, czyli 1616 satelitów. Już wiosną było jasne, iż firma tego terminu nie dotrzyma. W czerwcu regulator zrezygnował z tego wymogu. Uzasadnił to interesem publicznym, bo na rynku internetu z niskiej orbity w USA działa w tej chwili tylko SpaceX. Satelity, które nie zaczęły działać przed lipcowym terminem, tymczasowo straciły jednak pierwszeństwo w kluczowych pasmach częstotliwości. Ostateczny termin się nie zmienił: do 30 lipca 2029 r. musi działać cała konstelacja pierwszej generacji.
Przewaga Starlinka wciąż jest ogromna. SpaceX ma na orbicie ponad 11 tys. satelitów i miliony klientów, a do tego własne rakiety. Konkurenci, w tym Amazon, wydają na starty miliardy dolarów u zewnętrznych przewoźników. Amazon od listopada 2025 r. udostępnia wybranym firmom wersję testową usługi. W lipcu ogłosił, iż ma wystarczająco dużo satelitów, by jeszcze w tym roku uruchomić „początkową usługę” w części szerokości geograficznych. Do końca roku zostało sześć tygodni, a od lipca żaden nowy satelita nie trafił na orbitę.
Rynek patrzy na koszty, nie na jeden start
Dla spółki o wartości ponad 2 bln USD utrata jednej partii satelitów nie zmienia wyników finansowych. Według FCC Amazon zainwestował w budowę systemu już ponad 10 mld USD. Większym problemem jest to, iż przychody z Leo cały czas się oddalają, a koszty rosną. Inwestorzy i tak już krytycznie patrzą na wydatki spółki. W trzecim kwartale nakłady inwestycyjne Amazona sięgnęły 77 mld USD, głównie na infrastrukturę AI, a wolne przepływy pieniężne spadły poniżej zera. Leo to kolejny projekt, który pochłania kapitał, a zyski przyniesie najwcześniej za kilka lat.
Porażka ULA ma też szersze skutki. Od miesięcy w USA brakuje mocy startowych. New Glenn stoi na ziemi, Falcon 9 schodzi z rynku, a teraz uziemiony jest także Vulcan, czyli rakieta, której potrzebują Pentagon i NASA. Jedyną firmą, która wychodzi z tej sytuacji silniejsza, jest SpaceX.

1 godzina temu





