Aplikacje przyciągają, wiedza nie nadąża. Polacy inwestują coraz szybciej, ale czy mądrzej?

1 godzina temu

Polacy chętnie korzystają z cyfrowych usług finansowych, jednak tylko 20 proc. deklaruje wysoki poziom wiedzy o zarządzaniu pieniędzmi – wynika z danych Eurobarometru. To oznacza rosnącą lukę między łatwością inwestowania a zdolnością podejmowania świadomych decyzji, co może zwiększać ryzyko błędów finansowych, zwłaszcza wśród młodych inwestorów.

Cyfrowe finanse stają się standardem

Aktywność finansowa coraz wyraźniej przenosi się do świata online. Z danych Europejskiego Banku Centralnego wynika, iż dominują natychmiastowe transakcje i stały dostęp do kont.

Według Eurobarometru 87 proc. Polaków czuje się komfortowo, jeżeli chodzi o wygodę i łatwość korzystania z cyfrowych usług finansowych. W tym 40 proc. deklaruje bardzo wysoki komfort, a 47 proc. raczej wysoki. Jednocześnie tylko 20 proc. badanych ma wysoki poziom wiedzy finansowej, podczas gdy jedna czwarta społeczeństwa ma niską wiedzę.

Na tle Unii Europejskiej Polska wypada słabiej. Średnia dla UE osób z wysoką wiedzą finansową wynosi 26 proc. Największy odsetek wykształconych finansowo osób mają cztery kraje: Holandia, Finlandia, Dania i Estonia, gdzie wskaźnik oscyluje wokół 40 proc. Polska plasuje się na szarym końcu. Gorsze wyniki, jeżeli chodzi o wysoką wiedzę finansową w społeczeństwie, notują tylko Grecja, Hiszpania i Cypr (po 19 proc.), Portugalia (16 proc.) i Rumunia (13 proc.).

Łatwy dostęp do inwestowania zwiększa ryzyko

Upowszechnienie aplikacji finansowych i platform inwestycyjnych znacząco obniżyło barierę wejścia na rynek. Coraz więcej czynności można wykonać w kilka sekund z poziomu telefona.

– Rosnąca popularność aplikacji finansowych, platform inwestycyjnych i bankowości mobilnej sprawia, iż zarządzanie pieniędzmi jest dziś łatwiejsze niż kiedykolwiek wcześniej. To dobrze, bo coraz więcej czynności finansowych można wykonać w kilka sekund z poziomu telefona bez zbędnej biurokracji. Ten model sprzyja jednak impulsywnym decyzjom, które nie zawsze są korzystne z perspektywy długoterminowego inwestowania. Cyfrowa „szybkość” prowadzi do nadmiernej aktywności inwestycyjnej, która dla statystycznego Kowalskiego oznacza wyższe, często nieuświadomione ryzyko, a w dłuższym okresie niższe wyniki – mówi Przemysław Barankiewicz, szef Finax na Polskę.

Zwraca też uwagę, iż połączenie łatwego dostępu do inwestowania i niskiego poziomu wiedzy finansowej może prowadzić do nieprzemyślanych decyzji. W efekcie największym wyzwaniem jest ograniczenie skłonności do szukania szybkich zysków. To ważne zwłaszcza wśród młodych inwestorów.

– W świecie inwestowania taka dysproporcja może prowadzić do nieprzemyślanego kupowania aktywów w reakcji na krótkoterminowe wahania rynkowe czy decyzji podejmowanych pod wpływem emocji. Wyzwaniem jest odciągnięcie zwłaszcza młodych ludzi od szukania pozornie szybkich zysków w bardzo ryzykownych kryptowalutach, na rynku Forex czy kontraktach CFD, gdzie większość inwestorów traci, i skierowanie ich w stronę bezpiecznego inwestowania długoterminowego – mówi Przemysław Barankiewicz.

Ekspert podkreśla, iż najważniejsze jest podnoszenie poziomu edukacji finansowej oraz świadomości ryzyk związanych z inwestowaniem.

Technologia nie zastąpi strategii

Choć platformy cyfrowe zwiększają dostępność inwestowania i upraszczają proces zakładania kont, same w sobie nie gwarantują podejmowania adekwatnych decyzji.

– Częste transakcje rzadko sprzyjają dobrym długoterminowym wynikom inwestycyjnym. Dlatego dla wielu osób odpowiedniejszym rozwiązaniem jest pasywne inwestowanie w szeroko zdywersyfikowane portfele oparte na indeksowych funduszach ETF. Może brzmi to mało ekscytująco, ale zapewnia spokój i realnie pomaga zabezpieczyć przyszłość – tłumaczy ekspert z Finax.

Jednocześnie z badań wynika ograniczone zaufanie do doradztwa inwestycyjnego. W Europie ufa mu 43 proc. respondentów, a w Polsce tylko 26 proc. Coraz częściej platformy inwestycyjne zastępują profesjonalnych doradców znacznie tańszymi robo-doradcami.

– Obserwujemy wyraźny trend: młodsi inwestorzy, szczególnie millenialsi i pokolenie Z, traktują robo-doradców jako naturalny punkt startu. To racjonalne podejście. Przy niewielkim kapitale startowym i prostych celach inwestycyjnych algorytm sprawdzi się doskonale. Automatyczne zbieranie strat podatkowych, rebalancing portfela – te funkcje działają bez emocji i bez przerwy – komentuje Radosław Jodko, ekspert ds. inwestycji RRJ Group.

Ludzki doradca towarem deficytowym

Problem zaczyna się, jeżeli inwestujący chce zrozumieć, dlaczego poszczególne pozycje w portfelu zachowują się w określony sposób. To dlatego, iż algorytmy decyzyjne pozostają niepubliczne. Co więcej, skalowanie platform oznacza też rosnące obawy o bezpieczeństwo danych.

Regulaminy użytkowania, które akceptujemy jednym kliknięciem, często zawierają klauzule o udostępnianiu informacji partnerom biznesowym. Dlatego ekspert RRJ Group ostrzega, iż inwestorzy powinni traktować swoje dane finansowe z taką samą ostrożnością, co dane medyczne czy osobowe. Radzi, by przed wyborem platformy warto przeczytać politykę prywatności i sprawdzić, kto jest właścicielem operatora.

– Mądre podążanie za trendem oznacza świadomość jego granic. Robo-doradca odpowie na pytania, które mu zadasz. Problem w tym, iż początkujący inwestor często nie wie, jakie pytania powinien zadać. Standaryzowane kwestionariusze ryzyka nie zastąpią rozmowy, w której doradca dopyta o kontekst życiowy, plany rodzinne czy specyfikę wynagrodzenia – wyjaśnia Radosław Jodko.

Planowanie finansowe to znacznie więcej niż dobór akcji do portfela. Są obszary, które wymagają indywidualnego podejścia i elastyczności, której nie oferują algorytmy.

– Robo-doradcy to doskonałe narzędzie, ale właśnie: narzędzie, a nie strateg. Dla inwestora z kapitałem poniżej 100 tysięcy złotych i prostymi celami będzie wystarczający. Gdy jednak sytuacja się komplikuje, a stawka rośnie, warto rozważyć hybrydowe podejście: algorytmy do codziennego zarządzania, człowiek do strategicznych decyzji. To nie jest pytanie „albo-albo”, ale „kiedy co” – dodaje Jodko.

Jego zdaniem przy większych wpłatach robo-doradcy nie nadążają za niuansami, jeżeli chodzi o np. optymalizację podatkową, zabezpieczanie aktywów firmowych czy planowanie sukcesji w perspektywie pokoleniowej.

W warunkach łatwego dostępu do inwestowania najważniejsze stają się długoterminowa strategia, dyscyplina oraz odporność na impulsywne działania. Bez nich rosnąca popularność cyfrowych finansów może prowadzić do zwiększonego ryzyka po stronie gospodarstw domowych.