Brzuch miasta to wystawa rozproszona w wieloetnicznej tkance Brukseli i w tym, co ją karmi: targowiskach, straganach ulicznych, diasporycznych sklepach spożywczych, ogródkach warzywnych, kompostownikach, herbariach, stołówkach, barach i furgonetkach dostawczych.
To wystawa, w której artystki i artyści wchodzą w dialog z ekonomią i infrastrukturą żywienia, łańcuchami dostaw i gospodarką odpadów, ale przede wszystkim z jedzeniem jako kwestią kulturową i geopolityczną, w kontekście polskiej diaspory, jej smaków, żołądków i wyborów. Jak codzienna infrastruktura żywienia i to, co dla większości jest niewidzialne – produkcja rolnicza, polityka żywnościowa, handel, dystrybucja – kształtują nasze zdrowie, tożsamości i ulice? Kto o tym decyduje? Kto płaci ukryte koszty? I jak wyglądałby sprawiedliwszy krajobraz żywieniowy?
Geopolityka rozgrywa się na talerzu, zanim zdąży dotrzeć do gabinetów władzy. Jedzenie jest polityką, zanim stanie się kalorią. Wojny o terytorium to także wojny o gleby, wodę, mikroorganizmy. Krążące po planecie statki są pływającymi organami globalnej ekonomii żywienia. Kto ma prawo do uprawy i na jakich warunkach? Gdzie realizowane są batalie o zasoby, ziemię, monokulturę czy płodozmian? Jak uprawiać ziemię bez niszczenia i wypalania? Czyje żołądki będą puste? To pytania, które de facto decydują o granicach państw, migracjach i przyszłości całych populacji i gatunków. Władza nad jedzeniem to władza nad innymi. Niszczenie upraw i blokady dostaw funkcjonują jako narzędzia nacisku politycznego w jednych regionach świata, podczas gdy w innych głód zostaje zastąpiony swoim strukturalnym bliźniakiem: otyłością i marnotrawstwem żywności. Nasze ciała, pełne i puste, przez cały czas opowiadają tę samą historię – historię nierówności. Jak zauważa Maciej Jakubowiak w Historiach ludowych:
Brzuch dzieje ludzkości można opowiadać jako dzieje eksploatacji czy zrywy ruchów społecznych, ale też kolonializmu, pańszczyzny lub migracji. „Ale ostatecznie chodzi o głód. Ostatecznie chodzi o jedzenie. Ostatecznie chodzi o brzuch”.
Wyzwanie wyżywienia 10 miliardów ludzi czyni z miast najważniejsze pole działania. Wyrastają one na najważniejsze areny walki o równe zaopatrzenie i dostęp do żywności. Jedzenie jest jednocześnie bronią, walutą i infrastrukturą przetrwania, ale także mechanizmem dystynkcji smaku, pogłębiania nierówności klasowych i kryzysu planetarnego. Na jedną kalorię żywności z pola zużywamy około dwóch kalorii z paliw kopalnych, a kolejne osiem–dwanaście kalorii na obróbkę, pakowanie, transport i przechowywanie. Pilna stała się transformacja systemu ku agroekologii i sprawiedliwości żywieniowej: ograniczenie marnowania żywności, dekarbonizacji rolnictwa, skrócenia łańcuchów dostaw i zwiększenie dostępu do nieprzetworzonego jedzenia.
Wystawa Brzuch miasta traktuje żywność jako infrastrukturę – sieć materialnych, afektywnych i politycznych zależności, która formuje ciało, pamięć i przestrzeń miejską. Punktem wyjścia jest krajobraz żywieniowy polskiej diaspory w Brukseli: konstelacja smaków, praktyk gościnności, hybrydalnych gatunków i nawyków, które migrowały wraz z ludźmi, ulegając nieustannej rekonstrukcji i aklimatyzacji. Każde przemieszczenie spożywczego składnika jest aktem tłumaczenia – z jednej gleby na inną, z jednego języka na inny, a każde tłumaczenie produkuje nadwyżkę: hybrydalną ekonomię i ekosystem oraz tożsamość, której nie sposób już przypisać jednego pochodzenia.
W przestrzeni Brukseli | październik-listopad 2026
W październiku i listopadzie prace artystów i artystek pojawiają się w przestrzeni publicznej Brukseli: na targowisku, w polskich sklepach spożywczych i na ulicach. Centrum Centrum (Łukasz Jastrubczak i Małgorzata Mazur) rozpowszechniają plakaty, nadruki na torbach i słuchowisko „Kiedy ogórek zjada ślimaka” na targowisku Abattoir d’Anderlecht i w polskich sklepach, a także w herbarium Polskiej Wspólnoty Katolickiej w Binche. Obrazy Karoliny Jabłońskiej zobaczymy na furgonetce, która przewozi żywność z Polski do brukselskich sklepów. W sklepie Kubuś przy Rue Malibran Krzysztof Kaczmarek pokaże przy kasie wideo „Kapusta w proszku”, a w witrynie sklepu Kofiko przy Chaussée d’Ixelles Agnieszka Kurant zaprezentuje instalację „Przelicznik walut”.
Konferencja | 30.10.2026
Wystawie towarzyszy konferencja naukowa „Nowe Krajobrazy Jedzenia”, która odbędzie się 30.10 na Wydziale Architektury La Cambre-Horta na Université Libre de Bruxelles (ULB) z udziałem studentów, teoretyków, badaczy miasta, architektów i architektek krajobrazu, kolektywów artystycznych i rolniczych, organizowana w partnerstwie przez Narodowy Instytut Architektury i Urbanistyki (NIAiU), Shadow Architecture, Wydział Architektury La Cambre-Horta na Université Libre de Bruxelles (ULB) oraz Szkołę Główną Gospodarstwa Wiejskiego (SGGW) w Warszawie.
Wydarzenia towarzyszące | 30-31.10.2026
W ramach projektu Brzuch miasta zaprosimy do domu w Ixelles, gdzie przez dwa dni żywność stanie się tematem sztuki, architektury i wspólnego spotkania. W programie m.in. wystawa prac Dawida Misiornego, Aleksandry Nowysz i Aleksandry Wasilkowskiej oraz makieta „Brzucha Warszawy”, czyli wizja miejskiego hubu żywieniowego. Pola Sutryk zaprosi do performatywnej „Spleśniałej uczty” w przydomowym ogrodzie warzywnym. Slavs and Tatars otworzą pop-upowy Pickle Bar z występami Łukasza Jastrubczaka i Filipki Rutkowskiej oraz warsztatami dla dzieci Ali Savashevich. Zobaczymy też, jak Janek Simon sprzedaje na brukselskim targu nieistniejące owoce.
Szczegóły programu już wkrótce.
Publikacja towarzysząca
Projektowi towarzyszy specjalny numer magazynu „Autoportret” w języku angielskim, poświęcony tematowi krajobrazów żywnościowych (Foodscapes). Zebrano w nim krytyczne perspektywy na jedzenie, krajobraz, architekturę i urbanistykę.
Kolofon
Organizator: Narodowy Instytut Architektury i Urbanistyki
Kuratorka: Aleksandra Wasilkowska – Shadow Architecture
Artystki i artyści: Centrum Centrum, Karolina Jabłońska, Krzysztof Kaczmarek, Agnieszka Kurant, Dawid Misiorny, Aleksandra Nowysz, Janek Simon, Pola Sutryk, Slavs and Tatars, Ala Savashevich, Filipka Rutkowska, Aleksandra Wasilkowska
Koordynacja projektu i produkcja: Magdalena Breńko, Weronika Dziedziczak
Realizacja projektu: Magdalena Breńko, Weronika Dziedziczak, Mateusz Włodarek, Kacper Tomaszewski
Współpraca na etapie wstępnej koncepcji projektu: Zuzanna Mielczarek
Konsultacje merytoryczne: Aleksandra Nowysz
Kwerendy: Aleksandra Nowysz, Dorota Leśniak-Rychlak, Marta Karpińska
Zdjęcia: Dawid Misiorny
Identyfikacja wizualna: Katarzyna Nestorowicz
Opracowanie graficzne wystawy: Katarzyna Nestorowicz, Weronika Nowak
Komunikacja: Dominik Witaszczyk, Aleksandra Zaszewska
Redakcja: Urszula Drabińska
Tłumaczenia: Frans van der Veer, Monika Szymaniak
Realizacja wystawy: RigUp.pl
Partnerzy: Instytut Polski w Brukseli, Faculty of Architecture La Cambre-Horta, Shadow Architecture, Autoportret, Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie
Współpraca: Białuty, Kofiko, Kubuś, DPS – Dystrybucja Polskich Specjałów, Kooperatywa Dobrze, Spółdzielcza Farma MOST, Gmina Ixelles, Gmina Anderlecht, Wspólnota Katolicka w Binche
Patronat medialny: Contemporary Lynx
Projekt dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach programu Kultura Inspirująca 2025-2026
