4 godzin temu
Rząd w Pekinie zatwierdził rekordowy budżet na naukę na 2026 rok, ze szczególnym naciskiem na badania podstawowe. Zgodnie z najnowszymi danymi, Chiny nie tylko przekroczyły historyczne bariery w krajowych inwestycjach badawczo-rozwojowych (B+R), ale także zdetronizowały Stany Zjednoczone pod względem całkowitych nakładów na ten cel.
Rekordowy budżet dla Narodowej Fundacji Nauk Przyrodniczych
Narodowa Fundacja Nauk Przyrodniczych Chin (NSFC), główny kanał państwowego finansowania badań podstawowych, otrzymała w 2026 roku budżet w wysokości 41,86 miliarda juanów (ponad 42 miliardów złotych). Oznacza to wzrost o 2,4 miliarda juanów w stosunku do roku poprzedniego, czyli dynamikę na poziomie 6,09% rok do roku.
Zgodnie z chińskim systemem klasyfikacji budżetowej, badania podstawowe pochłoną aż 81,71% całkowitych wydatków publicznych NSFC w 2026 roku. Środki te zasilą 18 kategorii programów naukowych, w tym:
- projekty ogólne,
- fundusze dla młodych naukowców,
- programy regionalne wspierające słabiej rozwinięte prowincje oraz
- grupy badawcze ds. innowacji.
Od momentu powstania w 1986 roku, NSFC sfinansowała już 880 tysięcy projektów kwotą 460,8 miliarda juanów, wspierając prace blisko 4,8 miliona badaczy.
Przekroczenie historycznych barier
Wzrost budżetu NSFC jest częścią szerszej strategii, która przyniosła wymierne efekty już w 2025 roku. Jak poinformował minister nauki i technologii Yin Hejun, całkowite chińskie inwestycje w B+R przekroczyły w ubiegłym roku 3,92 biliona juanów (około dwóch bilionów złotych), co stanowi 2,8% krajowego PKB.
Szczególną uwagę zwraca fakt, iż nakłady na same badania podstawowe sięgnęły blisko 280 miliardów juanów, stanowiąc 7,08% całkowitych wydatków na B+R. Po raz pierwszy w historii ChRL wskaźnik ten przekroczył próg 7%, co było wieloletnim celem chińskich decydentów. Efekty tych inwestycji są już widoczne w postaci przełomów w rozwoju humanoidalnych robotów, modeli sztucznej inteligencji typu open-source oraz technologii półprzewodnikowych.
Detronizacja Stanów Zjednoczonych
Sukcesy wewnętrzne Chin zbiegają się z tektonicznymi zmianami na arenie międzynarodowej. Według danych Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD), w 2024 roku Chiny po raz pierwszy wyprzedziły Stany Zjednoczone pod względem całkowitych wydatków na badania i rozwój (skorygowanych o parytet siły nabywczej – PPP). Chińskie inwestycje wyniosły 1,03 biliona USD, podczas gdy amerykańskie – 1,01 biliona USD.
Jak zauważa Information Technology and Innovation Foundation (ITIF), od 2004 roku chińskie nakłady na badania i rozwój rosną w średnim tempie ponad 12% rocznie (po uwzględnieniu inflacji), co jest wynikiem ponad trzykrotnie wyższym niż w przypadku USA. W rezultacie, udział Stanów Zjednoczonych w globalnych wydatkach na badania i rozwój spadł z 69% w 1960 roku do poniżej 30% obecnie.
Stany Zjednoczone wciąż utrzymują przewagę w dwóch obszarach:
- ogólnej intensywności badawczo-rozwojowej (3,4% PKB w USA vs 2,7% w Chinach) oraz
- finansowaniu badań podstawowych jako procentu PKB (0,5% w USA vs 0,19% w Chinach).
Jednakże, podczas gdy amerykańska intensywność badań podstawowych ulega stagnacji, chińska systematycznie rośnie. Co więcej, projekt budżetu administracji prezydenta Trumpa na rok fiskalny 2027 zakłada cięcia w badaniach naukowych niezwiązanych bezpośrednio z obronnością o 4%, w tym na przykład redukcję finansowania badań podstawowych w samym Departamencie Obrony o 9%.
W świetle 15. Planu Pięcioletniego (2026-2030), który zakłada średnioroczny wzrost nakładów na prace badawcze i rozwojowe o co najmniej 7% oraz budowę trzech międzynarodowych centrów innowacji naukowo-technologicznych, chińska machina badawcza wydaje się dopiero nabierać rozpędu. Dla Waszyngtonu to wyraźny sygnał ostrzegawczy w wyścigu, w którym stawka – globalne przywództwo technologiczne – nigdy nie była wyższa. Przyglądając sie decyzjom administracji Donalda Trumpa, ale także chociażby polskich decydentów, trudno dostrzec jakiś slad zrozumienia z ich strony, iż wsparcie nauki dzisiaj, to jeden z podstawowych fundamentów konkurencyjnoci państwa, a zarazem najważniejszy filar obrony suwerenności.
Źródła:
- Qazinform, “China boosts 2026 science funding, focusing on basic research” (12 maja 2026)
- English.gov.cn / Xinhua, “China hits record R&D spending, unveils innovation push through 2030” (5 marca 2026)
- Science.org, “China now tops the U.S. in R&D spending by one key measure” (2 kwietnia 2026)
- ITIF, “China Overtakes the United States in R&D Investment” (6 maja 2026)
Leszek B. Ślazyk
e-mail: [email protected]
