Co się stało z gruntowym imperium PGR-ów?

2 godzin temu

Pod koniec PRL-u, państwowe gospodarstwa rolne dysponowały areałem wynoszącym ponad 3,5 mln ha.

Te grunty przejęło państwo. Co się potem z nimi stało? Czy dziś część z nich mogłoby trafić pod budownictwo? – komentuje Andrzej Prajsnar, ekspert portalu RynekPierwotny.pl. O likwidacji państwowych gospodarstw rolnych mówiło się dotąd najczęściej w kontekście skutków społecznych. Faktycznie, okazały się one poważne i długotrwałe. Nie zapominajmy jednak, iż PGR-y były nie tylko miejscami pracy, ale również podmiotami gospodarującymi na bardzo dużym areale. PRL cechował się znacznie mniejszym stopniem kolektywizacji rolnictwa niż inne kraje satelickie ZSRR. Mimo tego, pod koniec lat 80. PGR-y gospodarowały na obszarze wynoszącym ponad 3,5 mln ha. Mówimy o areale, który stanowił ponad 10% terytorium kraju. Po likwidacji państwowych gospodarstw rolnych, ten ogromny zasób gruntów przejęła Agencja Własności Rolnej Skarbu Państwa. A co później stało się z milionami hektarów? Na to pytanie opowiadają eksperci portalu RynekPierwotny.pl.

Państwowa agencja przejęła m.in. ziemię z 1666 PGR-ów

Poniższa mapa informuje jak wg stanu z końca stycznia 2026 r. wyglądała powierzchnia gruntów pozostających w Zasobie Własności Rolnej Skarbu Państwa. Mowa o areale wynoszącym około 1,3 miliona hektarów. To powierzchnia, która przez cały czas robi wrażenie. Warto jednak pamiętać, iż stan wyjściowy był o wiele większy. W połowie lat 90. ówczesna Agencja Własności Rolnej Skarbu Państwa dysponowała areałem wynoszącym 4,45 mln ha. Około 84% tych gruntów pochodziło z 1666 zlikwidowanych państwowych przedsiębiorstw gospodarki rolnej (o przeciętnej powierzchni wynoszącej 2250 ha w przeliczeniu na jeden PGR).

Tytułem wyjaśnienia warto cofnąć się jeszcze nieco wcześniej względem 1995 roku. Otóż, na przełomie 1991 roku oraz 1992 roku została powołana Agencja Własności Rolnej Skarbu Państwa, co było efektem ustawy z 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa. Ten sam akt prawny zdefiniował czym jest Zasób Własności Rolnej Skarbu Państwa (ZWRSP). Oprócz ziemi z b. PGR-ów w skład wspomnianego zasobu weszły m.in. nieruchomości rolne Państwowego Funduszu Ziemi oraz inne działki rolne będące własnością Skarbu Państwa.

Kto kupił lub otrzymał 3,5 mln ha państwowych gruntów?

Jak już podaliśmy, w połowie lat 90. Zasób Własności Rolnej Skarbu Państwa liczył sobie około 4,45 mln ha. Do tego areału trzeba jeszcze doliczyć ok. 0,3 mln ha przejętych później działek, co daje 4,75 mln ha jako całkowitą powierzchnię gruntów należących kiedykolwiek do ZWRSP. Jednak w tej chwili do wspomnianego zasobu należy „tylko” około 1,3 mln hektarów. Warto zatem postawić pytanie, co się stało z ogromnym areałem wynoszącym łącznie 3,45 mln ha.

Eksperci RynekPierwotny.pl bazując na danych KOWR (następcy Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa i Agencji Nieruchomości Rolnych) wskazują, iż w ramach sprzedaży i odpłatnego przekazania rozdysponowano dotąd 2,75 mln ha. W rachunku brakuje zatem około 0,70 mln ha. Ta powierzchnia została przekazana nieodpłatnie.

Najwięcej państwowych gruntów rolnych za darmo przekazano:

podmiotom uprawnionym w trybie ustawy prawo wodne (organom adekwatnym do spraw gospodarowania wodami publicznymi) – 252 738 ha
Lasom Państwowym – 157 533 ha
kościelnym osobom prawnym (m.in. na podstawie art. 70a ustawy z 17 maja 1989 r.) – 90 457 ha
samorządom terytorialnym – 62 276 ha

Jeżeli chodzi o grunty, które pozostały w Zasobie Własności Rolnej Skarbu Państwa, to warto podkreślić, iż prawie 80% tego areału (ok. 1,05 mln ha z 1,32 mln ha) jest aktualnie oddane rolnikom w dzierżawę. Inne grunty znajdują się w użytkowaniu wieczystym, trwałym zarządzie, użyczeniu lub użytkowaniu (również bezumownym). Pod koniec stycznia 2026 r., na dalsze rozdysponowanie czekało około 169 000 ha.

Państwo ma setki tysięcy hektarów na zachodzie Polski

W zachodniej części Polski, Skarb Państwa posiada jeszcze setki tysięcy hektarów ziemi należącej kiedyś do PGR-ów. Liderem pod tym względem pozostaje woj. zachodniopomorskie, co prawdopodobnie nikogo nie zdziwi. Warto jednak zwrócić uwagę, iż sporo państwowej ziemi rolnej przez cały czas pozostało w województwach mniej kojarzonych z PGR-ami. Mowa o 5 województwach: dolnośląskim, wielkopolskim, lubuskim, pomorskim oraz warmińsko-mazurskim.