„Czyste Powietrze” na celowniku. CBA wchodzi do urzędów

21 kwietnia 2026 r. funkcjonariusze Centralnego Biura Antykorupcyjnego przeprowadzili skoordynowane działania w kluczowych instytucjach publicznych, zabezpieczając dokumentację dotyczącą programu „Czyste Powietrze” od 1 czerwca 2021 r. Czynności objęły m.in. Kancelarię Prezesa Rady Ministrów, Ministerstwo Klimatu i Środowiska, Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej, Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej oraz 16 funduszy wojewódzkich. Działania realizowano na polecenie Prokuratury Europejskiej (EPPO), która prowadzi postępowanie w sprawie możliwych nieprawidłowości przy wdrażaniu programu w latach 2022–2024, w tym potencjalnego niedopełnienia obowiązków przez funkcjonariuszy publicznych oraz mechanizmów umożliwiających wyłudzanie środków finansowych.

„Czyste Powietrze” na celowniku. CBA wchodzi do urzędów

Celem operacji było jedno: zabezpieczenie pełnej dokumentacji dotyczącej programu „Czyste Powietrze” od czerwca 2021 roku. W działaniach uczestniczyło 65 funkcjonariuszy CBA oraz przedstawiciele Europejskiego Urzędu ds. Zwalczania Nadużyć Finansowych (OLAF), co jasno pokazuje, iż sprawa ma wymiar nie tylko krajowy, ale i unijny.

Śledztwo prowadzi Prokuratura Europejska

Postępowanie nadzoruje Prokuratura Europejska (EPPO) – instytucja powołana do ochrony interesów finansowych Unii Europejskiej. Śledczy badają, czy przy wdrażaniu programu mogło dojść do niedopełnienia obowiązków przez urzędników oraz systemowych błędów, które otworzyły drogę do nadużyć.

Szczególna uwaga koncentruje się na latach 2022–2023. To wtedy wprowadzono zmiany, które – choć miały przyspieszyć realizację inwestycji – w praktyce mogły osłabić mechanizmy kontrolne.

Prefinansowanie i zniesione limity – punkt zapalny systemu

Jednym z kluczowych elementów analizowanych przez śledczych jest mechanizm prefinansowania uruchomiony w 2022 roku. W założeniu miał on pomóc beneficjentom, którzy nie dysponują własnym kapitałem. Problem polegał na tym, iż system nie był wystarczająco zabezpieczony przed nadużyciami ze strony wykonawców.

Kolejnym krokiem było zniesienie w 2023 roku limitów kosztów jednostkowych dla prac termomodernizacyjnych. W praktyce oznaczało to, iż kontrola nad poziomem cen została znacząco ograniczona, co – według ustaleń śledczych – mogło prowadzić do zawyżania kosztów inwestycji.

Setki postępowań i realne straty beneficjentów

Skutki tych decyzji gwałtownie stały się widoczne w terenie. Pojawiły się sygnały o nieuczciwych firmach, które wykorzystywały luki w systemie. Beneficjenci programu – często osoby prywatne inwestujące w termomodernizację swoich domów – zostawali z niedokończonymi inwestycjami lub problemami z rozliczeniem dotacji.

W całym kraju wszczęto około 700 postępowań prokuratorskich i policyjnych, a skala potencjalnych strat liczona jest w dziesiątkach milionów złotych. Część spraw została zainicjowana po zawiadomieniach składanych przez instytucje publiczne, w tym NFOŚiGW.

Program wstrzymany, potem odbudowany od nowa

W obliczu narastających problemów program „Czyste Powietrze” został w 2024 roku wstrzymany. Decyzja ta była reakcją na rosnącą liczbę nieprawidłowości oraz ryzyko dalszych nadużyć.

Po przeprowadzeniu analiz i zmian systemowych program wznowiono wiosną 2025 roku. W nowej odsłonie wprowadzono m.in.:

• obowiązkowy audyt energetyczny przed inwestycją,
• świadectwo charakterystyki energetycznej po jej zakończeniu,
• zaostrzone zasady weryfikacji wykonawców i kosztów.

Celem było ograniczenie ryzyka i przywrócenie zaufania do programu.

Mechanizm nadużyć: jak wyłudzano pieniądze

Według ustaleń prokuratury jednym z głównych schematów było wyłudzanie środków poprzez zawyżanie kosztów lub realizację inwestycji tylko na papierze. W niektórych przypadkach beneficjenci nie mieli pełnej świadomości skali nadużyć, a odpowiedzialność spadała na wykonawców i pośredników.

To właśnie konstrukcja programu – szczególnie w okresie największych zmian – mogła umożliwić rozwój takich praktyk.

Czyste Powietrze – program o ogromnej skali i znaczeniu

„Czyste Powietrze” to jeden z największych programów wsparcia w Polsce. Umożliwia właścicielom domów jednorodzinnych uzyskanie dotacji na:

• wymianę źródeł ciepła (np. na pompy ciepła),
• termomodernizację budynków,
• poprawę efektywności energetycznej.

Jego znaczenie wykracza daleko poza kwestie finansowe – to narzędzie walki ze smogiem i ograniczania emisji.

Śledztwo trwa, konsekwencje mogą być poważne

Prokuratura Europejska nie przesądza jeszcze o winie konkretnych osób, ale jasno wskazuje, iż mogło dojść do nadużyć władzy lub zaniedbań systemowych. Zabezpieczona dokumentacja ma pozwolić na odtworzenie mechanizmów decyzyjnych i identyfikację odpowiedzialnych.