Decyzje WZ wystrzeliły przed zmianą prawa. Skutki zostaną z nami na lata

29 minut temu

Ostatni rok przed zmianą przepisów przyniósł ponaddwukrotny wzrost łącznej liczby decyzji o warunkach zabudowy (WZ). Nie powstały jednak wyraźne skupiska gmin, gdzie wzrost byłby szczególnie duży – przybywało ich w całym kraju. Często takie gminy sąsiadowały z takimi, w których liczba decyzji WZ zmieniła się w niewielkim stopniu.


Polski Instytut Ekonomiczny (PIE) ocenia, iż o skali zjawiska decydowały raczej czynniki lokalne. Chodzi tu przede wszystkim o pokrycie gminy planami miejscowymi (MPZP). Prawdopodobnie przyczyniły się także indywidualne decyzje właścicieli działek. Tak wynika z najnowszych danych BDL GUS za 2025 r., które potwierdzają wnioski z wrześniowej analizy PIE.

Decyzji WZ przybywało niemal wszędzie


Spadki liczby wydanych decyzji WZ w gminach, typowe przed reformą, w 2025 r. stały się wyjątkiem. Porównanie trzech okresów w tej samej skali pozwala zauważyć, iż w latach 2018-2019 spadek liczby decyzji WZ notowała co druga gmina, w 2024 r. co czwarta, a w 2025 r. – już tylko co dziewiąta.


Dynamicznie zwiększył się jednak odsetek gmin, w których liczba decyzji wzrosła ponaddwukrotnie. Przed reformą wynosił 3 proc., a w zeszłym roku sięgnął już 45 proc. Mediana zmiany liczby decyzji w gminie wynosiła 0 proc. w latach 2018-2019, 26 proc. w 2024 r. i 89 proc. w 2025 r.


To, gdzie liczba decyzji WZ rosła, zależało w dużej mierze od pokrycia gmin MPZP. jeżeli plany obejmowały niemal całą powierzchnię, decyzje nie były potrzebne. Widać to na mapach jako szare plamy, które we wszystkich trzech okresach pozostają w tych samych miejscach. Są głównie w Małopolsce, na Śląsku i Lubelszczyźnie.





Sam brak planów nie przesądza jednak o skali wzrostu. Wśród gmin niemal bez planów są takie, w których liczba decyzji wzrosła kilkukrotnie, i takie, w których zmieniła się w niewielkim stopniu. Znaczenie mogły więc mieć indywidualne decyzje właścicieli działek, którzy chcieli skorzystać z dotychczasowych zasad.

Mieszkańców ubywa, zabudowy przybywa


Ponad połowę decyzji WZ wydały gminy, z których ludzie wyjeżdżają. W gminach, w których w latach 2015-2025 liczba mieszkańców spadała średnio o ponad 0,2 proc. rocznie, liczba decyzji wzrosła w 2025 r. ponad dwukrotnie, łącznie do ok. 211 tys. Przykładowo w Polanowie (woj. zachodniopomorskie) liczba mieszkańców spadła w ciągu dekady o 12 proc., plany miejscowe obejmują ok. 1 proc. powierzchni gminy, a liczba decyzji WZ wzrosła z 70 w 2024 r. do 515 w 2025 r.


Decyzje wydane w 2025 r. wpisują się w dłuższy trend rozpraszania zabudowy. Z danych satelitarnych wynika, iż w latach 2010-2020 powierzchnia zabudowana rosła we wszystkich gminach w Polsce. Zjawisko to występowało także w wyludniających się gminach. Tam na jednego mieszkańca przypadało pod koniec tego okresu o jedną piątą więcej powierzchni zabudowanej niż na jego początku.


Według raportu OECD w wyludniających się obszarach wiejskich Polski zabudowa rosła szybciej niż średnio w krajach OECD. Autorzy raportu wskazują, iż spadek liczby ludności nie zmniejsza obszaru, na którym trzeba utrzymywać drogi, sieci i usługi publiczne. Koszty ich utrzymania rozkładają się więc na coraz mniejszą liczbę mieszkańców. PIE zwracał na to uwagę w raporcie „Znikająca Polska lokalna”.

Właściciele działek chcieli zdążyć przed reformą


Wraz ze zbliżającym się terminem uchwalenia planów ogólnych, które mają m.in. uporządkować przestrzeń i ograniczyć związane z tym koszty, wzrosła liczba decyzji umożliwiających rozpraszanie zabudowy. Wiele wskazuje na to, iż właściciele działek zabezpieczali prawo do zabudowy przed zmianą przepisów, a nie odpowiadali na bieżący popyt na nowe domy.


W gminach wyludniających się mogli mieć ku temu dodatkowy powód. Strefy mieszkaniowe w planach ogólnych wyznacza się na podstawie prognozy demograficznej, więc tam terenów pod nową zabudowę może być najmniej. Nie oznacza to, iż w każdym miejscu, dla którego wydano decyzję WZ, powstanie dom. Zasób wydanych decyzji będzie jednak przez lata wpływał na to, gdzie się buduje.




Polecamy także:



  • Polacy zbudują anteny dla kosmicznego „strażnika” Słońca. Poleci 150 mln km od Ziemi

  • Odsetki znamy, z inwestowaniem gorzej. PIE sprawdził wiedzę finansową Polaków

  • Tani prąd na papierze, droższy rachunek później. Gdzie kryją się koszty?

Idź do oryginalnego materiału