Dekarbonizacja gospodarstwa rolnego w praktyce – jak obniżyć emisje i rachunki za energię bez utraty opłacalności

Rosnące ceny energii, presja regulacyjna związana z polityką klimatyczną UE oraz wymagania odbiorców żywności – tak w uproszczeniu można podsumować czynniki, które najsilniej determinują kształt dekarbonizacji polskich gospodarstw. Złożoność wspomnianych tematów każe zadawać sobie trudne pytania. Jak rolnik może obniżyć emisje CO2? Jak zmniejszyć zużycie energii w gospodarstwie? Czy OZE w rolnictwie się opłaca? Poniżej szczegółowo odpowiadamy na każde z nich.

Dekarbonizacja gospodarstwa rolnego zboże

Na czym polega dekarbonizacja gospodarstwa rolnego?

Dekarbonizacja gospodarstwa rolnego to nic innego jak ograniczanie emisji gazów cieplarnianych (głównie CO₂, CH₄ i N₂O) przy jednoczesnym utrzymaniu lub poprawie efektywności produkcji. Redukcja nie jest procesem jednowymiarowym, gdyż w przypadku rolnictwa źródła emisji są bardziej złożone niż w przemyśle. Obejmują one między innymi:

• spalanie paliw w maszynach rolniczych,
• zużycie energii elektrycznej w budynkach inwentarskich i magazynach,
• produkcję i stosowanie nawozów mineralnych,
• fermentację jelitową zwierząt (emisje metanu),
• gospodarkę obornikiem i gnojowicą,
• zmiany w użytkowaniu gleby i jej zdolność do magazynowania węgla.

Rolnictwo generuje emisje bezpośrednio (np. spalanie oleju napędowego w ciągnikach) oraz pośrednio, poprzez zużycie energii z systemu elektroenergetycznego. W Polsce miks energetyczny przez cały czas opiera się głównie na paliwach kopalnych, stąd i emisje pośrednie przybierają wysokie wartości.

Dekarbonizacja nie jest zatem wyłącznie minimalizacją użycia węgla. To kompleksowe podejście do zarządzania gospodarstwem, które obejmuje:

• ograniczenie zużycia energii (np. poprzez modernizację sprzętu i poprawę efektywności budynków),
• zmianę źródeł energii na mniej emisyjne (np. instalacje fotowoltaiczne, biogazownie),
• optymalizację procesów produkcyjnych (precyzyjne nawożenie, lepsze zarządzanie stadem),
• poprawę gospodarki nawozami naturalnymi,
• racjonalizację kosztów operacyjnych, która często idzie w parze z niższymi emisjami.

Dekarbonizacja gospodarstwa nie jest równoznaczna z działaniem proekologicznym. Oczywiście znacząco wspiera ona cele środowiskowe i walkę ze zmianami klimatu, ale jednocześnie stanowi istotny element zwiększania konkurencyjności i odporności gospodarstwa na rosnące ceny energii oraz zmiany regulacyjne.

Energia w gospodarstwie rolnym – gdzie powstają największe koszty?

Podstawowym bodźcem skłaniającym gospodarstwa rolne do rozważenia dekarbonizacji jest obniżenie rachunków. Ekologiczna działalność jest wartością samą w sobie, ale nic nie stoi na przeszkodzie, aby połączyć ten element z równoważeniem budżetu. To doskonały przykład synergii, który przynosi korzyści każdej ze stron. Jak połączyć redukcję emisji z opłacalnością produkcji?

Pierwszym krokiem jest zrozumienie, jak w praktyce wygląda zużycie energii w gospodarstwie rolnym oraz które procesy generują największe obciążenia finansowe. W zależności od profilu produkcji mogą to być:

• chłodnie i schładzalniki mleka,
• systemy wentylacyjne i ogrzewanie budynków inwentarskich,
• oświetlenie,
• suszarnie zbóż,
• systemy nawadniania,
• linie sortujące i przetwórcze,
• magazyny (utrzymanie temperatury, wentylacja).

W gospodarstwach mlecznych energia elektryczna stanowi istotny składnik kosztów operacyjnych. Jest niezbędna do chłodzenia mleka, pracy urządzeń dojarskich, podgrzewania wody oraz wentylacji obór. W produkcji roślinnej wysokie koszty generują przede wszystkim suszarnie (zużycie gazu, oleju opałowego lub energii elektrycznej) oraz paliwo do maszyn rolniczych wykorzystywanych podczas siewu, oprysków i zbiorów.

Nie bez znaczenia są także koszty mocy zamówionej, opłat dystrybucyjnych oraz strat energii wynikających z przestarzałej infrastruktury czy nieefektywnego zarządzania zużyciem. Wszystko to sprawia, iż coraz częściej rolnik odczuwa koszty energii jako jeden z najbardziej niestabilnych elementów budżetu. Wahania cen energii elektrycznej, gazu czy paliw przekładają się bezpośrednio na rentowność produkcji i utrudniają planowanie finansowe.

gospodarstwo rolne zboże zużycie energii

Dlatego pierwszym krokiem w procesie dekarbonizacji powinno być stawianie na efektywność energetyczną!

Efektywność energetyczna – najtańsza forma dekarbonizacji

Zasada jest tu bardzo prosta – najtańsza redukcja emisji to ta, która wynika z ograniczenia strat. Nie każdy proces podejmowany przez gospodarstwa rolne jest efektywny energetycznie. To naturalne, bo modernizacja infrastruktury wymaga inwestycji. Jak pokazuje praktyka, warto je podjąć jak najszybciej, bo stopa zwrotu z nich zwykle mieści się w przedziale 4-6 lat.

Jakie dokładnie działania są rekomendowane przez ekspertów Eco dla Biznesu realizujących doradztwo energetyczne dla biznesu?

• modernizacja oświetlenia na LED (redukcja zużycia choćby o 50–70%),
• zastosowanie czujników ruchu i automatyki,
• wymiana starych silników i pomp na jednostki o wyższej sprawności,
• instalacja falowników,
• odzysk ciepła ze schładzalników mleka,
• poprawa izolacji budynków.

W wielu gospodarstwach odzysk ciepła z agregatów chłodniczych pozwala podgrzewać wodę użytkową praktycznie za darmo. To świetny przykład rozwiązania, które jednocześnie obniża zużycie energii, redukuje emisje i zmniejsza rachunki.

Efektywność energetyczna może obniżyć zużycie energii choćby o 20–40% bez zmiany skali produkcji. A to bezpośrednio przekłada się na niższe emisje CO₂.

OZE w rolnictwie – realna szansa na stabilne koszty

Drugim filarem transformacji energetycznej jest OZE w rolnictwie. Fotowoltaika, biogazownie, pompy ciepła czy małe turbiny wiatrowe stają się elementem nowoczesnego modelu gospodarstwa.

Najpopularniejszym rozwiązaniem pozostaje generacja energii elektrycznej z promieniowania słonecznego. Instalacja PV pozwala pokryć znaczną część zapotrzebowania w gospodarstwach o wysokim zużyciu w ciągu dnia (np. fermy drobiu, gospodarstwa mleczne). Wsparcie architektury w postaci magazynu energii i systemu zarządzania to idealny przepis na redukcję wydatków operacyjnych. Korzyści z budowy fotowoltaiki dla firm to między innymi:

• stabilizacja kosztów energii,
• ochrona przed wzrostem cen,
• poprawa wizerunku gospodarstwa,
• skrócony okres zwrotu (często 5–7 lat).

Zatem czy OZE w rolnictwie się opłaca? Jak najbardziej. Działa tu prosta zasada – im większa autokonsumpcja, tym wyższa opłacalność.

Ciekawym pomysłem dla gospodarstw o dużej produkcji zwierzęcej jest biogazownia. Taka instalacja pozwala zagospodarować odpady, produkować energię elektryczną i ciepło oraz ograniczyć emisje metanu. Dobrze wdrożony projekt to też okazja do uzyskania dodatkowego źródła przychodów. Biogazownia łączy redukcję emisji z dywersyfikacją źródeł zysków. Największą barierą do ich wdrożenia na szerszą skalę są jednak duże koszty. Brak środków inwestycyjnych nie musi jednak oznaczać zaniechania modernizacji instalacji cieplnych.

Ciekawymi alternatywami do zastąpienia kotłów węglowych lub olejowych są pompy ciepła oraz kotły na biomasę. Pierwsze rozwiązanie w połączeniu z instalacją PV pozwala niemal wyeliminować emisje związane z ogrzewaniem budynków. Dodatkowo:

• stabilizuje koszty,
• zmniejsza zależność od paliw kopalnych,
• poprawia efektywność energetyczną.

Kotły na biomasę nie dają aż tak zauważalnych efektów, ale również potrafią znacznie zredukować ślad węglowy gospodarstwa rolnego.

Malejące emisje – rolnictwo ze wsparciem doradcy energetycznego

Dekarbonizacja gospodarstwa bez danych jest zgadywaniem. I choć można zdać się na intuicję, rzadko przynosi ona spodziewane rezultaty. Właśnie dlatego każdy rolnik powinien rozpocząć swój proces od:

• analizy rachunków za energię,
• określenia profilu zużycia (dobowego i sezonowego),
• identyfikacji szczytów poboru mocy,
• weryfikacji aktualnie obowiązującej umowy ze sprzedawcą energii dla firm.

Dopiero na tej podstawie można budować strategię inwestycyjną. Często okazuje się, iż zamiast dużej instalacji PV bardziej opłacalna będzie modernizacja suszarni lub poprawa izolacji budynków. Może okazać się też tak, iż nie ma większego sensu skupiać się na budowie turbiny wiatrowej, a zamiast niej zmienić model dostawy energii elektrycznej.

Niestety takie badania i wnioski wymagają wiedzy i kompetencji. Nie każdy rolnik jest w stanie przeprowadzić taką analizę we własnym zakresie. Z myślą o takich sytuacjach powstał zawód doradcy energetycznego. Ekspert z Eco dla Biznesu nie tylko dokładnie zweryfikuje stan obecny, ale także przyjrzy się temu, co można zrobić lepiej w przyszłości. Zwróci też uwagę na kwestie, o których polskie gospodarstwa myślą zbyt rzadko. Świetnym przykładem niech będzie ślad węglowy.

Koszty energii – rolnik powinien być odpowiedzialny społecznie

Emisje to dzisiaj coś więcej niż hasło marketingowe i wpływ na środowisko. Coraz częściej odbiorcy żywności (przetwórnie i sieci handlowe) wymagają raportowania śladu węglowego. Redukcja zanieczyszczeń staje się elementem przewagi konkurencyjnej, a dekarbonizacja przestaje być kosztem. To inwestycja w przyszłą konkurencyjność organizacji.

Przedsiębiorstwo rolne o niższym śladzie węglowym ma większe szanse na współpracę z wymagającymi kontrahentami, może uzyskać lepsze warunki finansowania oraz buduje markę odpowiedzialnego producenta. Jednocześnie działania proklimatyczne mogą być powiązane z opłacalnością produkcji. Wystarczy, aby proces redukcji emisji był prowadzony etapowo i w oparciu o rachunek ekonomiczny:

• Redukcja strat energii.
• Optymalizacja procesów produkcyjnych.
• Inwestycje w OZE dopasowane do profilu zużycia energii.
• Zmiana źródeł ciepła na bardziej efektywne i niskoemisyjne.
• Stały monitoring kosztów oraz efektów wdrożonych rozwiązań.
• Budowanie przewagi konkurencyjnej poprzez niższy ślad węglowy, lepszy dostęp do kontraktów i finansowania oraz wzmocnienie wizerunku odpowiedzialnego producenta.
• Podejmowanie racjonalnych decyzji inwestycyjnych, które skracają okres zwrotu, zwiększają odporność na wahania cen energii i poprawiają rentowność produkcji.

Celem nie jest maksymalna redukcja emisji za wszelką cenę, ale takie zarządzanie transformacją energetyczną gospodarstwa, które łączy wymogi łańcucha dostaw z długoterminową stabilnością finansową.

/artykuł sponsorowany/