Dlaczego oprysk na szarka komośnika nie działa? 6 błędów przy zwalczaniu i rady

Oprysk na szarka wielu rolników wykonuje w burakach cukrowych, jednak jego skuteczność bywa niewielka. Szkodnik potrafi zniszczyć siewki buraka w bardzo krótkim czasie, a część chrząszczy przeżywa zabieg. Dlatego sam wybór środka nie wystarczy, chociaż w obecnej sytuacji jest ważny. Eksperci wskazują, iż o powodzeniu zabiegu decyduje także termin, monitoring oraz technika wykonania oprysku.

Dlaczego oprysk na szarka nie działa? Poznaj 6 błędów popełnianych przez rolników przy zwalczaniu szarka komośnika w burakach. Ekspert, dr inż Tomasz Klejdysz, kierownik Zespołu Badania Zoocydów w Instytucie Ochrony Roślin – PIB w Poznaniu radzi, jak zwiększyć skuteczność zabiegu.

Szarek komośnik – biologia, aktywność, dobór insektycydów

Szarek komośnik to groźny szkodnik buraków cukrowych. W dwóch ubiegłych latach zniszczył na Lubelszczyźnie spore połacie upraw. Szczegółowo m.in.:

• jak wygląda szarek komośnik,
• jakie rośliny atakuje szarek komośnik,
• kiedy jest aktywny szarek komośnik,

opisywaliśmy wcześniej na naszym portalu.

Obecnie skupimy się na najczęściej popełnianych przez rolników błędach w ochronie, skutkujących małą skutecznością zabiegu. Między innymi wskazał je w rozmowie z nami dr inż. Tomasz Klejdysz.

Jednocześnie informujemy, jak uniknąć niepowodzeń.

Błąd 1 – oprysk na szarka nieskuteczny, bo zły termin zabiegu

Oprysk na szarka musi zostać wykonany we właściwym momencie. Tymczasem wielu rolników reaguje dopiero wtedy, gdy chrząszcze już intensywnie żerują na plantacji. W takiej sytuacji część roślin bywa już uszkodzona lub całkowicie zniszczona.

Rada

Szarek komośnik w buraku potrafi pojawić się bardzo szybko. Zdarza się, iż nalot następuje w ciągu jednego dnia. Wówczas młode buraki zostają silnie zniszczone. Dlatego zabieg należy wykonać natychmiast po stwierdzeniu obecności szkodnika. jeżeli rolnik spóźni się z opryskiem, skuteczność ochrony znacząco spada.

Błąd 2 – niewłaściwy monitoring szkodnika

Monitoring szarka komośnika wymaga systematycznej obserwacji pola i oczywiście wykorzystywanych pułapek zawierających feromon agregacyjny. Jednak ich użycie wymaga dużej uwagi.

„Pułapka feromonowa na szarka komośnika wykorzystuje feromon agregacyjny. To dobre narzędzie do monitoringu. Jednak ma też pewną wadę.”

Jak informuje nas dr Klejdysz, dostępna w kraju pułapka feromonowa wabi osobniki obu płci szarka. Wystawiona na polu, ściąga szkodnika w to miejsce. A trzeba wiedzieć:

„Jeżeli jeden chrząszcz znajdzie pole buraka (zwabiony zapachem rośliny żywicielskiej – red.), zaczyna wydzielać naturalny feromon. W efekcie inne osobniki z okolicy odbierają sygnał i kierują się w to samo miejsce. To może prowadzić do nagłych, masowych pojawów szkodnika na konkretnych plantacjach.”

Wówczas populacja szkodnika w danym miejscu może być naprawdę bardzo liczna i ogromnie niebezpieczna.

Opryska na szarka komośnika powinien poprzedzić monitoring prowadzony z głową. W przeciwnym razie można sobie ściągnąć na pole bardzo liczną populację chrząszczy szarka komośnika, bowiem feromon agregacyjny wabi obie płcie szkodnika

fot. Canva

Rada

Pułapkę warto wystawić poza polem buraków, a jeżeli na polu, to trzeba to zrobić jeszcze przed spodziewanym pojawem szkodnika. Następnie należy ją regularnie sprawdzać. Gdy w pułapce pojawią się pierwsze chrząszcze, rolnik powinien natychmiast wykonać zabieg.

Jednocześnie pułapkę trzeba gwałtownie usunąć z pola. Feromon agregacyjny wabi bowiem kolejne osobniki. jeżeli pozostanie na plantacji zbyt długo, może przyciągnąć większą liczbę szkodników i zwiększyć presję na uprawę.

Błąd 3 – chrząszcze chowają się w glebie

Szarek komośnik zachowuje się w sposób, który utrudnia jego zwalczanie.

Szarek komośnik kiedy żeruje?

Po pierwsze chrząszcze szarka komośnika żerują nocami, są bowiem wtedy najbardziej aktywne. Zjadają tkanki roślinne — żerują na liściach, podgryzają hypokotyl. W ciągu dnia chowają się w ziemi (norkach) lub w niewielkich zagłębieniach. Z tego powodu trudno je zauważyć i zdiagnozować, co jest przyczyną ubytków.

Rada

Zabieg należy więc wykonać nocą. Jednak ciecz użytkowa nie zawsze trafia na wszystkie szkodniki. jeżeli rolnik zastosuje tylko kontaktowy insektycyd, część populacji szarka może przetrwać zabieg właśnie w kryjówkach, dodatkowo zabezpieczonych glebą. Po pewnym czasie chrząszcze wychodzą z gleby i ponownie zaczynają niszczyć młode buraki.

Błąd 4 – jeden zabieg to za mało

Wielu producentów buraka zakłada, iż jeden zabieg wystarczy do ochrony plantacji. Tymczasem szkodnik może przybywać na pole także po wykonaniu oprysku lub wychodzi po nim z kryjówek.

Rada

Dlatego ochrona często wymaga powtórzenia zabiegu, chociaż tak naprawdę wszystko zależy od użytego insektycydu (czytaj poniżej). W praktyce rolnik musi obserwować pole również po oprysku. jeżeli pojawią się kolejne aktywne chrząszcze, które wyraźnie żerują, trzeba ponownie zastosować środek ochrony roślin.

Takie podejście pozwala ograniczyć straty i ochronić młode rośliny w pierwszym okresie wzrostu.

Błąd 5 – brak mieszaniny zwiększającej skuteczność

W niektórych sytuacjach oprysk na szarka daje lepsze efekty, gdy rolnik stosuje odpowiednie mieszaniny. Badania wskazują, iż dodatek adiuwantu może poprawić działanie substancji czynnych.

Adiuwant zawierający PBO ogranicza proces detoksykacji insektycydu w organizmie owada. Dzięki temu preparat działa silniej i dłużej. W praktyce chrząszcze przestają żerować, a uszkodzenia roślin są mniejsze. Poza tym dodanie adiuwantów zmniejsza napięcie powierzchniowe. W efekcie ciecz łatwiej się rozporowadza po chronionej powierzchni. Poza tym dociera do różnych zakamarków, w tym do ziemnych norek — kryjówek szarka.

Takie rozwiązania mogą zwiększyć skuteczność ochrony, jednak trzeba je stosować zgodnie z zaleceniami etykiety środka ochrony roślin.

Błąd 6 – brak rotacji insektycydów wywołuje odporność szkodnika

Jak podkreślał dr inż. Tomasz Klejdysz w rozmowie z nami, szarek komośnik uodpornił się już na wiele różnych substancji czynnych, m.in. na pyretroidy i acetamipryd. Z badań prowadzonych przez doktora wynika, iż wymienione substancje już nie mają takiej skuteczności jak kiedyś. Niewiel już można z nimi wskórać. Chyba, iż wałśnie użyje się acatmiprydu z odpowiednim adiuwantem.

„Potraktowane taką mieszaniną osobniki szarka zaprzestawały żerowania. Więc to jest też istotne z punktu widzenia ochroniarskiego, bo nie niszczą nam dalej siewek. Także to było dość dobre połączenie” — informuje dr Klejdysz.

Na dopuszczenie tych środków pilnie czekają plantatorzy buraków

Dobre wyniki w walce z szarkiem komośnikiem uzyskiwał nasz ekspert, dr. Klejdysza badając środki oparte na antranilowych amidach.

„Robiłem testy działania na szarka na przykład takiego Coragenu. Profesorowie Piszczek i Krukowski też badali ten produkt i stwierdzili, iż on działa choćby odstraszająco. Więc po zastosowaniu chrząszcze szarka dość niechętnie żerują na burakach. Więc podany na rośliny młode buraka, może być bardzo skuteczny, tylko pod warunkiem iż ta liczebność chrząszczy nie będzie zbyt duża. Bo wiadomo chrząszcz szarka musi pobrać trochę pokarmu, czyli opryskanej rośliny„.

Jeden insektycyd z tej grupy środków już uzyskał dopuszczenie i warto go włączyć do programu ochrony buraka przed szarkiem. Będzie też istotnym elementem w rotacji i przeciwdziałaniu wywołania odporności. Mianowicie jest to środek Irazu 100 SE (ZEZWOLENIE nr R – 2/2026/PE).

„Dobre wyniki mam w laboratorium, ale wiemy, iż w polu dochodzi wiele dodatkowych zmiennych czynników. No chociażby to zakopywanie szkodników w norkach” — mówi doktor Klejdysz.

Co decyduje o skuteczności zabiegu Irazu 100 SE

Donald Zieliński, ekspert firmy FMC Agro Polska podkreśla, iż jednym z najważniejszych elementów wpływających na skuteczność insektycydu Irazu 100 SE jest odpowiednie przygotowanie cieczy roboczej, a szczególnie zastosowanie adiuwantu zakwaszającego.

Wskazany adiuwant zakwaszający

„Dodanie takiego adiuwantu obniża pH cieczy roboczej do poziomu 5,6, czyli optymalnego dla stabilności formulacji. Dzięki temu ogranicza się hydrolizę alkaliczną, czyli rozkład substancji czynnej w zbyt zasadowym środowisku. W efekcie środek działa dłużej i skuteczniej. Jednocześnie adiuwant pełni kolejne ważne funkcje. Po pierwsze, zmiękcza wodę, ponieważ wiąże jony wapnia i magnezu. To eliminuje tzw. antagonizm jonowy, który ogranicza działanie substancji czynnej. Po drugie, zmniejsza napięcie powierzchniowe cieczy, co poprawia rozprowadzenie cieczy na roślinie” — informuje w rozmowie z naszym portalem Donald Zieliński.

Dzięki temu dodatkowi do roztworu środka ochrony roślin:

• ciecz lepiej pokrywa powierzchnię liści,
• więcej substancji czynnej pozostaje na roślinie,
• zwiększa się jej wnikanie i wykorzystanie.

W praktyce oznacza to większą precyzję zabiegu, wyższą skuteczność, a choćby możliwość pewnego ograniczenia dawki, co przynosi korzyści ekonomiczne i środowiskowe.

Długie działanie ogranicza liczbę zabiegów

Irazu 100 SE wyróżnia się także wydłużonym działaniem – choćby do 2–3 tygodni. W sprzyjających warunkach oznacza to, iż jeden zabieg może być wystarczający i nie ma potrzeby jego powtarzania.

Warto jednak pamiętać o specyfice działania środka. Po kontakcie z substancją lub jej spożyciu przez szkodnika:

• owad nie ginie natychmiast,
• ale bardzo gwałtownie przestaje żerować.

Dzięki temu roślina przestaje być uszkadzana praktycznie od razu po zabiegu. Natomiast śmierć szkodnika następuje dopiero po 2–3 dniach.

Dlatego rolnik powinien: uzbroić się w cierpliwość, nie oczekiwać natychmiastowego efektu „martwych owadów na glebie”, ale oceniać skuteczność przez brak dalszych uszkodzeń roślin.

Środki na szarka

Pamiętajmy, wczytujmy się dokładnie w etykiety i stsosujmy się do zaleceń. Często bowiem znajdują się w nich informacje o konieczności sporządzenia mieszaniny, których komponentem są np. adiuwanty.

Środki ochrony roślin dopuszczone do zwalczania szarka komośnika (stan wg wyszukiwarki MRiRW na 20.03.2026 r.)

Oprysk na szarka – o czym trzeba pamiętać

Oprysk na szarka będzie skuteczny tylko wtedy, gdy rolnik połączy kilka działań. Najpierw musi prowadzić systematyczny monitoring pola. Następnie powinien gwałtownie reagować po pojawieniu się szkodnika. Ważna pozostaje także adekwatna technika zabiegu oraz możliwość i konieczność jego powtórzenia.

Szarek komośnik potrafi zniszczyć młode buraki w bardzo krótkim czasie. Dlatego ochrona plantacji wymaga czujności i szybkich decyzji. jeżeli rolnik unika najczęstszych błędów, ma znacznie większą szansę na ograniczenie strat w uprawie.