Epidemia oszustw o wartości 221 mln GBP ukrywająca się w mediach społecznościowych

Oszust nie musi już włamywać się na twoje konto bankowe, żeby ukraść twoje pieniądze. Wystarczy reklama inwestycyjna na Instagramie lub przekonująca wiadomość na WhatsApp, by skłonić cię do samodzielnego wysłania środków.

Ta zmiana widoczna jest w statystykach oszustw w Wielkiej Brytanii. Oszustwa inwestycyjne kosztowały ofiary w Wielkiej Brytanii 221,5 mln GBP w 2025 roku, co stanowi wzrost o 40% w porównaniu z poprzednim rokiem. Według UK Finance całkowite straty związane z oszustwami sięgnęły prawie 1,3 mld GBP.

Straty z oszustw, w których osoby samodzielnie autoryzowały płatność, wzrosły o 19%. Jednocześnie oszustwa dotyczące płatności dokonanych bez zgody spadły o 5%.

To sprawia, iż firmy płatnicze muszą próbować zatrzymać transakcje, które ich klienci sami uznają za legalne.

Chet Shah, CEO Wirex Limited, brytyjskiego regulowanego oddziału płatniczego Wirex, powiedział BeInCrypto, iż większość problemów zaczyna się poza systemem bankowym.

Statystyki oszustw w Wielkiej Brytanii. Źródło: UK Finance

Oszustwo często kończy się, zanim pieniądze opuszczą konto

Według UK Finance, 66% przypadków oszustw typu autoryzowana płatność push (APP) zaczyna się w internecie. Wirex zauważył podobny schemat w pierwszej połowie 2026 roku. Wtedy oszustwa inwestycyjne na mediach społecznościowych były najczęstszym rodzajem przestępstw.

“Widzimy, iż oszustwa odchodzą od kradzieży w kierunku oszustw opartych na manipulacji, a wiele z nich zaczyna się od inwestycyjnych scamów w mediach społecznościowych, co stanowiło najczęstszy typ, z jakim się spotkaliśmy.”

Fałszywa okazja inwestycyjna lub wiadomość od osoby podszywającej się pod pracownika banku może budować zaufanie, zanim pojawi się prośba o przelanie pieniędzy.

Shah twierdzi, iż niektórzy poszkodowani choćby opierają się interwencji zespołów ds. oszustw, ponieważ wierzą, iż nie są ofiarami wyłudzenia.

“Ofiara wtedy dobrowolnie autoryzuje płatność i często broni swojej decyzji, gdy zespoły ds. przestępczości finansowej ją kwestionują.”

Na tym etapie zatrzymanie transakcji staje się znacznie trudniejsze.

“To właśnie dlatego firmie takiej jak Wirex trudniej jest zatrzymać płatność: do czasu, gdy instrukcja przelewu do nas dociera, przekonanie ofiary już się gdzieś wydarzyło i jest ona już w pułapce.”

Wyniki zapobiegania oszustwom od stycznia do czerwca 2026. Źródło: Wirex Limited H1 2026 Transparency Report

Ofiary nie pochodzą z jednej grupy wiekowej. Najmłodsza potencjalna ofiara Wirex miała 20 lat, najstarsza 82. Podejrzane osoby miały od 18 do 86 lat.

“To już nie jest przestępstwo tylko młodych osób, a rekrutacja tzw. słupów także nie ogranicza się do tego wieku.”

Shah podejrzewa, iż sztuczna inteligencja pomaga przestępcom testować nowe wiadomości i masowo powielać te skuteczne. Mimo to Wirex nie ma na to potwierdzenia.

Platformy społecznościowe umożliwiają oszustwa. Banki za nie płacą

Shah uważa, iż to na firmach obsługujących płatności spoczywa zbyt duża odpowiedzialność za powstrzymywanie tego typu przestępstw.

Zgodnie z brytyjskimi przepisami wprowadzonymi 7 października 2024 roku, uprawnione ofiary scamów APP przez Faster Payments i CHAPS mogą otrzymać zwrot do 85 000 GBP na jedno zgłoszenie. Koszty zwrotów pokrywają po równo firmy obsługujące płatność wychodzącą i przychodzącą.

Jednak oszustwo mogło się rozpocząć na całkowicie innej platformie.

“Nawet jeżeli zrobiliśmy wszystko, aby poinformować klienta, iż to oszustwo, duże firmy technologiczne i platformy społecznościowe nie ponoszą żadnych konsekwencji. W praktyce nie mają więc motywacji, by zatrzymać ten proceder. Wręcz przeciwnie — zarabiają na reklamach scamów, zasięgach i zaangażowaniu, które pozwalają rozprzestrzeniać oszustwa.”

Regulatorzy rozważają zmiany. W lipcu 2026 r. Ofcom opublikował wstępne wytyczne z prawie 40 propozycjami ograniczenia oszukańczych reklam w mediach społecznościowych, wyszukiwarkach i serwisach wideo.

Konsultacje zakończyły się 2 października. Ostateczne stanowisko spodziewane jest w połowie 2027 r., a do tego czasu konieczna będzie jeszcze zgoda parlamentu.

Siedem milionów płatności i te przerwane przez Wirex

Raport przejrzystości Wirex za H1 2026 obejmuje ponad 7 mln transakcji o wartości około 600 mln GBP od stycznia do czerwca.

Według firmy, udało się powstrzymać potencjalne straty z oszustw na kwotę 442 149 GBP w ramach 238 interwencji, a także zablokowano kolejne 225 000 GBP podejrzanych środków oraz zgłoszono 183 podejrzane transakcje do Narodowej Agencji ds. Przestępczości.

Dane pokazują, co firmie udało się przechwycić. Informacje nie ujawniają, ile oszustw pozostało niezauważonych, więc trudno ocenić skuteczność działań tylko na podstawie podanych sum.

Wirex informuje, iż jednocześnie działało 246 zasad prewencyjnych w danym okresie. Firma korzysta też ze sztucznej inteligencji, aby łączyć podejrzane zachowania w dużych zbiorach danych.

Shah opisał, jak ta technologia pomogła ujawnić siatkę przestępczą, która z początku wydawała się lokalnym problemem.

“Zauważyliśmy działania podobne do działań słupów w segmencie klientów, które same w sobie wyglądały na regionalny problem. Analiza wspierana sztuczną inteligencją, przetwarzająca dane o kontach i transakcjach na dużą skalę, wykazała, iż to samo zachowanie występowało także za granicą. Analityk, który sprawdzałby sprawy pojedynczo, nie połączyłby faktów tak szybko, ale my przekształciliśmy to w stałą zasadę detekcji.”

Wirex zapewnia, iż ostateczne decyzje podejmują przez cały czas analitycy. Firma planuje wdrożyć Sentinel, narzędzie do przeglądu spraw AML z AI, oraz Tradecraft, system szkolenia analityków przy użyciu symulowanych przez AI scenariuszy oszustw.

Kiedy bank blokuje konto niewłaściwej osobie

Sprawdzanie pod kątem oszustw powoduje kolejny problem. Zablokowane konto może zatrzymać przestępcę, ale może też pozbawić niewinnego klienta dostępu do potrzebnych mu środków.

Shah przyznał, iż Wirex czasami podjął niewłaściwą decyzję, w tym w przypadkach spornych, które trafiły do Financial Ombudsman Service.

“Nauczyliśmy się, iż blokada nie jest neutralnym, pozbawionym ryzyka działaniem, tylko dlatego, iż wynika z ostrożności. Czasem podejmujemy złą decyzję: reagujemy za wolno i środki znikają, albo blokujemy pieniądze uczciwego klienta i wyrządzamy realną szkodę, choćby osobie już znajdującej się w trudnej sytuacji.”

Dla Shaha najważniejsze jest, jak gwałtownie firma rozwiązuje tego typu sprawy, nie tylko to, jaką decyzję podjęła na początku.

“Zablokowane konto bez wyjaśnienia to jedna z najbardziej stresujących sytuacji, szczególnie gdy ktoś polega na tych pieniądzach. Nauczyliśmy się, iż szybkość rozwiązania sprawy jest prawie tak samo ważna jak trafność pierwotnej decyzji. Wczesna, otwarta komunikacja — choćby przy ograniczonych informacjach — zmniejsza szkody, choćby jeżeli sama blokada była uzasadniona.”

Wirex poinformował, iż liczba skarg spadła o 42%, a zgłoszenia do Ombudsmana zmniejszyły się o 67% w pierwszej połowie 2026 roku w porównaniu do drugiej połowy 2025 roku. Te liczby nie wymazują jednak indywidualnych błędów.

Liczba, której Wirex chce zobaczyć mniej

Shah przekonuje, iż skuteczność zapobiegania oszustwom należy mierzyć wynikiem dla klienta. Sam audyt zgodności może pominąć nieuzasadnione blokady i przeoczone oszustwa.

“Zgodność pokazuje, czy wdrożyłeś kontrolę. Nie pokazuje, czy rzeczywiście działają. Możesz przejść audyt z dobrze opracowaną dokumentacją, a mimo to dopuścić oszustwo lub zablokować pieniądze niewłaściwej osobie. Dlatego pytamy samych siebie: co faktycznie spotkało klienta?”

Raporty o podejrzanej aktywności w Wirex spadły w pierwszej połowie roku o jedną czwartą. Shah podkreśla, iż najważniejsze jest, aby raporty były przydatne dla śledczych, a nie aby było ich jak najwięcej.

Chce też skrócić czas między wykryciem nowego typu oszustwa a wdrożeniem odpowiedniej zasady detekcji.

Shah ma nadzieję, iż z czasem kwota 442 149 GBP zaoszczędzona na oszustwach również się zmniejszy.

“Szczerze mówiąc, chciałbym, żeby ta liczba spadła; nie dlatego, iż gorzej wyłapujemy oszustwa, ale ponieważ coraz mniej ich do nas trafia. To zależy od lepszego zapobiegania na wcześniejszych etapach oraz od realnych konsekwencji dla platform, na których te oszustwa się zaczynają. Chcę, żeby rosła proporcja zatrzymanych oszustw z tych, które do nas dotrą.”

Chodzi o to, iż powstrzymywanie oszustw już na wcześniejszych etapach chroniłoby ludzi, zanim przelew dotrze do banku.

Na razie firmy płatnicze podejmują ostateczną decyzję zwykle wtedy, gdy oszuści już zdobyli zaufanie ofiary.

BeInCrypto Polska - Epidemia oszustw o wartości 221 mln GBP ukrywająca się w mediach społecznościowych