Finanse w związku: bezinteresowne wsparcie, czyli słów kilka o darowiznach

Przekazanie partnerowi pieniędzy na wkład własny, spłatę zobowiązania albo budowę portfela inwestycyjnego może wydawać się wyłącznie prywatną sprawą. Dla fiskusa znaczenie mają jednak nie intencje, ale podstawa prawna transferu, ustrój majątkowy pary, stopień pokrewieństwa oraz sposób udokumentowania operacji. Szczególnie duża różnica występuje między małżeństwem a związkiem nieformalnym.

Wspólne życie sprzyja nieformalnym rozliczeniom. Jedna osoba pokrywa większą część kosztów mieszkania, druga przelewa pieniądze na remont. Partner o wyższych dochodach finansuje wkład na IKE lub IKZE drugiej osoby, a czasem przekazuje jej większą kwotę z przeznaczeniem na zakup akcji czy ETF-ów.

Nie każdy taki przepływ jest darowizną. o ile jednak pieniądze lub aktywa rzeczywiście przechodzą nieodpłatnie do majątku drugiej osoby, powstają skutki cywilne i podatkowe, których nie warto ignorować.

Czym adekwatnie jest darowizna?

Zgodnie z art. 888 Kodeksu cywilnego przez umowę darowizny darczyńca zobowiązuje się do bezpłatnego świadczenia na rzecz obdarowanego kosztem swojego majątku. najważniejsze są zatem trzy elementy:

1. majątek obdarowanego zwiększa się;
2. majątek darczyńcy odpowiednio się zmniejsza;
3. obdarowany nie musi spełnić świadczenia wzajemnego.

Przelew nie staje się darowizną wyłącznie dlatego, iż w jego tytule wpisano słowo „darowizna”. I odwrotnie – brak takiego opisu nie zmieni charakteru operacji, o ile z okoliczności wynika, iż pieniądze zostały przekazane nieodpłatnie.

Darowizną nie musi być więc zwrot połowy czynszu, rozliczenie zakupów czy przekazanie pieniędzy na wspólne wakacje. Nie będzie nią również pożyczka, ponieważ pożyczkobiorca ma obowiązek zwrotu kapitału. o ile partner ma kupić ETF-y we własnym imieniu, ale na rachunek drugiej osoby albo zgodnie z umową później zwrócić kapitał, kwalifikacja może być jeszcze inna.

Liczy się rzeczywisty cel i zgodny zamiar stron, a nie sam tytuł przelewu.

Czy umowa musi być sporządzona przez notariusza?

Kodeks cywilny przewiduje, iż oświadczenie darczyńcy powinno zostać złożone w formie aktu notarialnego. Jednocześnie darowizna dokonana bez tej formy staje się ważna, o ile przyrzeczone świadczenie zostało spełnione. W praktyce zwykła darowizna pieniędzy jest zatem skuteczna po wykonaniu przelewu lub przekazaniu środków.

Nie oznacza to, iż warto rezygnować z dokumentów. Pisemna umowa powinna wskazywać co najmniej:

• strony i datę zawarcia,
• przedmiot oraz wartość darowizny,
• źródło przekazywanych środków,
• sposób i termin wykonania,
• informację, do jakiego majątku darowizna ma wejść,
• ewentualne polecenie darczyńcy, np. przeznaczenie środków na cel emerytalny.

Umowa nie zastąpi potwierdzenia przelewu wymaganego do skorzystania z rodzinnego zwolnienia podatkowego. Stanowi jednak istotny dowód na wypadek pytań urzędu skarbowego, rozwodu, sporu spadkowego albo późniejszej kontroli źródła pieniędzy.

Wyjątkiem są m.in. nieruchomości. Ich przeniesienie wymaga aktu notarialnego niezależnie od tego, czy odbywa się odpłatnie, czy w drodze darowizny.

Najpierw trzeba ustalić, czy w ogóle doszło do darowizny

W małżeństwie z ustawową wspólnością majątkową wynagrodzenia i większość aktywów nabytych w trakcie jej trwania należą do majątku wspólnego. Przelanie wspólnych pieniędzy z rachunku prowadzonego na nazwisko męża na rachunek prowadzony na nazwisko żony co do zasady nie powoduje nabycia majątku przez żonę. Zmienia się miejsce przechowywania środków, ale nie ich właścicielski status.

Potwierdzają to również interpretacje podatkowe publikowane w bazie Ministerstwa Finansów: transfer pieniędzy pomiędzy rachunkami w ramach majątku wspólnego nie jest automatycznie darowizną.

Inaczej będzie, gdy jeden małżonek przekazuje drugiemu składnik swojego majątku osobistego – na przykład pieniądze zgromadzone przed ślubem, odziedziczony kapitał albo środki pochodzące ze sprzedaży osobistej nieruchomości.

Co istotne, zgodnie z art. 33 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego przedmiot otrzymany w darowiźnie należy zasadniczo do majątku osobistego obdarowanego małżonka, chyba iż darczyńca postanowi inaczej. o ile żona otrzyma od męża 100 tys. zł z jego majątku osobistego, a następnie kupi za nie ETF-y, także te instrumenty – jako nabyte w zamian za składnik osobisty – mogą pozostać jej majątkiem osobistym.

Trzeba jednak pamiętać, iż przy ustawowej wspólności dochody z majątku osobistego, np. wypłacone odsetki lub dywidendy, zasadniczo zasilają majątek wspólny.

Darowizna z majątku wspólnego na rzecz osoby trzeciej wymaga natomiast zgody drugiego małżonka, z wyjątkiem drobnych darowizn zwyczajowo przyjętych. Samodzielne przekazanie większej kwoty wspólnych pieniędzy bez wiedzy współmałżonka może więc prowadzić nie tylko do problemu podatkowego, ale również do sporu o ważność czynności.

Małżonek a partner nieformalny: podatkowa przepaść

W podatku od spadków i darowizn decyduje formalna relacja obdarowanego z darczyńcą. Długość wspólnego życia, wspólny adres, posiadanie dzieci czy prowadzenie jednego gospodarstwa domowego nie zastępują małżeństwa.

Osoba pozostająca w związku nieformalnym należy do III grupy podatkowej, czyli do kategorii „pozostałych osób”. Ustawy o statusie osoby najbliższej i przepisów wprowadzających, które miały m.in. przyznać określonym partnerom zwolnienie podatkowe, zostały 17 lipca 2026 r. zawetowane przez Prezydenta RP.

Limity stosuje się do łącznej wartości nabyć od tej samej osoby w roku, w którym nastąpiło ostatnie nabycie, oraz w pięciu poprzednich latach. Przy darowiźnie otrzymanej w 2026 r. trzeba więc sprawdzić również wcześniejsze przysporzenia od tego darczyńcy, począwszy od 2021 r.

Jak małżonek może skorzystać z pełnego zwolnienia?

Małżonek należy do tzw. grupy zerowej wraz m.in. ze zstępnymi, wstępnymi, rodzeństwem, pasierbem, ojczymem i macochą. Darowizna może być zwolniona z podatku bez względu na wysokość, ale po przekroczeniu 36 120 zł trzeba spełnić warunki formalne.

Obdarowany powinien:

1. złożyć formularz SD-Z2 naczelnikowi adekwatnego urzędu skarbowego;
2. zrobić to w terminie sześciu miesięcy od spełnienia świadczenia, o ile umowy nie zawarto w formie aktu notarialnego;
3. w przypadku pieniędzy udokumentować wpływ na swój rachunek bankowy, rachunek w SKOK albo otrzymanie ich przekazem pocztowym.

Formularz można złożyć elektronicznie. Darczyńca nie składa SD-Z2 – obowiązek spoczywa na obdarowanym.

Jeżeli suma nabyć od małżonka nie przekracza 36 120 zł, zgłoszenie nie jest konieczne. Trzeba jednak kontrolować wcześniejsze darowizny, ponieważ limit dotyczy ich łącznej wartości, a nie każdego przelewu oddzielnie.

Przy darowiznach wypłacanych w częściach nie należy czekać z formalnościami do ostatniej raty. Ministerstwo Finansów wskazuje, iż częściowe nabycia mają własne terminy zgłoszenia. Najbezpieczniej prowadzić ewidencję wszystkich rat i każdą wymaganą czynność rozliczać na bieżąco.

Od 7 stycznia 2026 r. sześciomiesięczny termin na SD-Z2 może zostać przywrócony, o ile podatnik uprawdopodobni, iż uchybienie nastąpiło bez jego winy. Wniosek trzeba złożyć w ciągu siedmiu dni od ustania przeszkody i dołączyć samo zgłoszenie. Nie warto jednak traktować tej procedury jako planu awaryjnego dla zwykłego zapomnienia.

Gotówka do ręki może oznaczać utratę zwolnienia

Przekazanie pieniędzy małżonkowi w gotówce, a następnie samodzielna wpłata obdarowanego na własne konto nie spełnia bezpiecznie ustawowego wymogu udokumentowania otrzymania środków. Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z 20 marca 2023 r. potwierdził restrykcyjne podejście: dla zwolnienia darowizna pieniężna powinna zostać przekazana w sposób wskazany w ustawie.

Dlatego przy większych kwotach adekwatnym rozwiązaniem jest przelew bezpośrednio od darczyńcy na rachunek obdarowanego. W tytule warto wpisać np. „darowizna zgodnie z umową z 24.08.2026 r.”.

Samo posiadanie wspólnego rachunku może utrudniać wykazanie, kto rzeczywiście otrzymał pieniądze i z jakiego majątku pochodziły. Przy większej darowiźnie bezpieczniejszy jest przelew na indywidualny rachunek obdarowanego, poprzedzony jednoznaczną umową.

Związek nieformalny: niski limit i stawki do 20 proc.

Partner życiowy, narzeczony lub konkubent jest dla celów podatku osobą z III grupy, niezależnie od długości relacji. Kwota wolna wynosi zaledwie 5 733 zł. Po jej przekroczeniu obdarowany składa SD-3 w ciągu miesiąca od powstania obowiązku podatkowego.

Podatek od nadwyżki ponad kwotę wolną wynosi:

• 12 proc. – do 11 833 zł podstawy opodatkowania;
• 1 420 zł i 16 proc. nadwyżki ponad 11 833 zł – przy podstawie od 11 833 zł do 23 665 zł;
• 3 313,20 zł i 20 proc. nadwyżki ponad 23 665 zł – powyżej tego progu.

Przykładowo, darowizna 50 tys. zł od partnera, przy braku wcześniejszych nabyć, oznacza podstawę 44 267 zł po odjęciu kwoty wolnej. Podatek wyniesie około 7 433,60 zł.

Jeszcze bardziej praktyczny przykład dotyczy IKE. Przekazanie partnerowi w 2026 r. kwoty równej rocznemu limitowi IKE, czyli 28 260 zł, spowoduje – przy braku innych darowizn – podatek w wysokości około 3 131 zł.

Jeżeli podatnik powoła się przed organem na niezgłoszoną darowiznę, od której nie zapłacono należnego podatku, może mieć zastosowanie sankcyjna stawka 20 proc. Dlatego nieformalny charakter związku nie powinien oznaczać nieformalnego podejścia do większych przelewów.

Darowizna na inwestycje: lepiej przekazać pieniądze czy ETF-y?

Przedmiotem darowizny mogą być nie tylko pieniądze, ale także papiery wartościowe i inne zbywalne prawa majątkowe. Przekazanie akcji albo jednostek ETF wymaga jednak możliwości wykonania transferu pomiędzy rachunkami oraz dokumentów akceptowanych przez instytucje maklerskie.

Dla podatku od spadków i darowizn istotna jest wartość rynkowa aktywów. Problemy mogą pojawić się później – przy sprzedaży.

Ministerstwo Finansów wyjaśnia, iż w przypadku akcji otrzymanych w darowiźnie cena ich nabycia dla obdarowanego wynosi 0 zł. Przy późniejszej sprzedaży nie można więc co do zasady wykorzystać wydatków, które wcześniej poniósł darczyńca. Wolna od PIT może być jedynie część dochodu odpowiadająca zapłaconemu podatkowi od spadków i darowizn.

Mechanizm ten powoduje, iż bezpośrednia darowizna papierów z dużym niezrealizowanym zyskiem może okazać się mniej korzystna niż oczekiwano. Przed transferem akcji lub ETF-ów warto przeanalizować:

• bieżącą wartość rynkową,
• pierwotne koszty zakupu,
• możliwy podatek przy przyszłej sprzedaży,
• prowizję za transfer instrumentów,
• dostępność danego instrumentu u brokera obdarowanego.

W wielu prostych przypadkach czytelniejsza będzie darowizna gotówki, za którą obdarowany sam kupi ETF-y. Uzyska wtedy własny, udokumentowany koszt nabycia. Ostateczny wybór powinien jednak uwzględniać całość konsekwencji po obu stronach.

Darowizna a IKE i IKZE

IKE i IKZE są rachunkami indywidualnymi. Nie można założyć wspólnego konta emerytalnego z małżonkiem ani partnerem. Każda osoba zawiera własną umowę, korzysta z własnego limitu i podejmuje decyzje inwestycyjne na swoim rachunku.

W 2026 r. limity wynoszą:

Darowizna może pomóc drugiej osobie wykorzystać niewykorzystany limit. Przykładowo małżonek osiągający wyższe dochody może przekazać część swojego majątku osobistego żonie, aby zasiliła własne IKE, a na maklerskim IKE kupiła szeroko zdywersyfikowany ETF.

Najbezpieczniejsza sekwencja wygląda następująco:

1. zawarcie umowy darowizny;
2. przelew na osobisty rachunek bankowy obdarowanego;
3. złożenie SD-Z2, o ile wymaga tego wartość nabyć;
4. samodzielna wpłata obdarowanego na jego IKE lub IKZE;
5. zakup wybranego instrumentu zgodnie z ofertą instytucji.

Ustawa definiuje zwykłą wpłatę na IKE lub IKZE jako wpłatę środków pieniężnych dokonywaną przez oszczędzającego albo przekazanie pożytków z papierów już zgromadzonych na koncie. Nie można zatem potraktować zwykłego transferu podarowanych wcześniej ETF-ów jako standardowej wpłaty na IKE lub IKZE. Odrębną kategorią są ustawowe wypłaty transferowe pomiędzy kontami emerytalnymi.

Przy IKZE dodatkowo trzeba pamiętać, iż ulgę rozlicza właściciel konta. Powinien posiadać dokument potwierdzający własną wpłatę, zawierający dane wpłacającego, odbiorcy, kwotę i tytuł. o ile nie ma wystarczającego dochodu lub przychodu, niewykorzystanej części odliczenia nie przeniesie na kolejne lata. Darowizna pozwala więc sfinansować wpłatę, ale sama nie tworzy prawa do ulgi ani nie zwiększa limitu.

Darowizna nie powinna zastępować planu finansowego

Przekazanie pieniędzy może wyrównywać sytuację ekonomiczną partnerów, pomóc w wykorzystaniu dwóch limitów IKE albo zabezpieczyć osobę, która przez opiekę nad dziećmi czasowo ograniczyła aktywność zawodową. Nie powinno jednak odbywać się kosztem poduszki bezpieczeństwa darczyńcy.

Trzeba też jednoznacznie ustalić, czy środki mają stać się własnością obdarowanego. Darowizna oznacza realne przesunięcie majątku. Darczyńca nie może później dowolnie zażądać zwrotu pieniędzy tylko dlatego, iż związek się rozpadł albo obdarowany wybrał inną strategię inwestycyjną.

Jeżeli strony chcą zachować wspólną kontrolę nad kapitałem albo przewidują jego zwrot, powinny rozważyć inną konstrukcję, np. pożyczkę, współwłasność aktywa lub wspólnie finansowany cel. Pozorna darowizna nie jest dobrym sposobem na obchodzenie konsekwencji podatkowych i właścicielskich.

Bezpieczna darowizna w pięciu krokach

Przed większym transferem warto odpowiedzieć na pięć pytań:

1. Czy to naprawdę darowizna?
   Zwrot kosztów, pożyczka i wykonanie obowiązku zaspokajania potrzeb rodziny mają inne skutki.
2. Z jakiego majątku pochodzą pieniądze?
   U małżonków przelew wspólnych środków nie musi oznaczać darowizny.
3. Do jakiej grupy podatkowej należy obdarowany?
   Małżonek może korzystać z pełnego zwolnienia, partner nieformalny pozostaje w III grupie.
4. Czy zachowano adekwatny sposób przekazania i termin?
   Przy rodzinnym zwolnieniu pieniądze należy przekazać w sposób pozwalający udokumentować ich otrzymanie.
5. Co stanie się ze środkami później?
   Trzeba uwzględnić własność portfela, koszt podatkowy przy sprzedaży ETF-ów oraz indywidualny charakter IKE i IKZE.

Podsumowanie

Darowizna jest w polskim systemie narzędziem tanim i skutecznym, ale wyłącznie dla tych, którzy pilnują formy i terminów. Cztery reguły, o których należy pamiętać: pieniądze przekazuj przelewem bezpośrednio na rachunek obdarowanego, zgłoszenie SD-Z2 składaj w ciągu sześciu miesięcy choćby wtedy, gdy wydaje się zbędne, dokumentację przechowuj przez lata, a nie miesiące, i sprawdzaj grupę podatkową, zanim wykonasz przelew, a nie po nim.

I zasada piąta, wykraczająca poza podatki. Darowizna przesuwa kapitał, ale nie tworzy planu. jeżeli para ustali, iż przekazane środki trafiają na konkretny cel – poduszkę finansową, wkład własny albo indywidualne limity emerytalne obojga – ten sam przelew, który mógłby po latach stać się przedmiotem sporu przy podziale majątku, staje się elementem uporządkowanego portfela rodzinnego.

Źródła i bibliografia:

• Ustawa o podatku od spadków i darowizn – tekst jednolity, Dz.U. 2026 poz. 478
• Kodeks cywilny – tekst jednolity, Dz.U. 2026 poz. 795
• Kodeks rodzinny i opiekuńczy – tekst jednolity, Dz.U. 2026 poz. 236
• Ustawa o IKE i IKZE – tekst jednolity, Dz.U. 2026 poz. 91