2 godzin temu
Najczęstsze czynniki, przez które wysycha gleba to:
- uprawa,
- brak okrywy roślinnej,
- niska zawartość materii organicznej.
Uprawa gleby
To chyba najważniejszy czynnik, przez który gleba wysycha. Generalnie jest tak, iż woda z gleby będzie parować z takiej głębokości, na jaką ją uprawimy. Oczywiście im głębszy zabieg tym to parowanie będzie wolniejsze, ale zawsze aktywne. Najszybciej gleba będzie wysychać w terminach, kiedy akurat musimy ją uprawiać, czyli w okresie uprawek wiosennych, jesiennych i oczywiście uprawy pożniwnej. Nie oznacza to jednak, iż nie powinniśmy tych zabiegów wykonywać, po ucieknie nam cenna wilgoć.
Bezpośrednio po orce bez zagęszczenia tracimy 6 mm wody. W kilka dni po zabiegu tracimy kolejne 10–20 mm (100–200 m3/ha), w zależności od tego, czy gleba jest lekka czy cięższa (z lżejszej więcej). W przypadku uprawy pożniwnej, np. kultywatorem na 10 cm tracimy ok. 3–5 mm wody (30–50 m3/ha). Kilka kolejnych dni po zabiegu to następne 5–10 mm.
Wodę tracimy też podczas głęboszowania, które także często wykonywane jest po żniwach. Zabieg mniej przesusza wierzchnią warstwę gleby, ale powoduje jej straty z głębszych warstw. Bezwzględnie nacięcia po elementach roboczych powinny być zamknięte w jednym przejeździe. Starsze rozwiązania w głęboszach w ogóle nie przewidywały wałów, ale na szczęście się to zmieniło. Dziś takie urządzenia wyposażone są często w kolczatki, a jeszcze lepiej w wały pierścieniowe, które dobrze dociskają podniesioną głęboszem glebę.
Rozwiązanie
Każdy zabieg uprawowy powinien się składać ze spulchniania gleby i jej zagęszczania. Generalnie gleba powinna być zagęszczona na taką głębokość, na jaką została spulchniona. To oczywiście jest wykonalne najlepiej w przypadku np. kultywatora i talerzówki, bo im głębszy zabieg, tym trudniej wgłębnie zagęścić glebę. Zatem: jeżeli orka, to z wałem campbella (chyba iż zimowa, to wtedy choćby lepiej bez wału, sam wał z reguły jest ciężki i pozwala na dobre zagęszczenie orki – chodząc po takim polu nasze stopy będą się zapadać przynajmniej o połowę mniej, niż po „czystej” orce), jeżeli uprawa pożniwna to gruber czy talerzówka, ale najlepiej, żeby były one wyposażone w wał pierścieniowy – wały strunowe czy rurowe mają mocno ograniczone możliwości zagęszczania gleby. jeżeli miałbym wskazać ich zalety, to przede wszystkim to, iż są w miarę lekkie, stąd mniejszymi ciągnikami można pracować np. nieco szerszą talerzówką (takie maszyny są popularne). Wał strunowy może się sprawdzić w uprawie przedsiewnej dla tworzenia struktury gruzełkowatej, ale tylko przy optymalnej wilgotności gleby.
Brak okrywy roślinnej
Okrywa roślinna przede wszystkim będzie zapobiegać parowaniu wody bezpośrednio z powierzchni gleby. Same rośliny będą oczywiście transpirować, ale taka „strata” wody jest związana bezpośrednio z budowaniem plonu, zatem trudno ją rozpatrywać w kategorii negatywnej.
W newralgicznych momentach sezonu, czyli latem, okrywą roślinną mogą być międzyplony. Faktem jest, iż na początku wegetacji zużywają one sporo wody i mają ograniczone umiejętności zapobiegania parowania z powierzchni gleby. W miarę jednak wzrostu ich zapotrzebowanie na wodę spada, podobnie jak parowanie z gleby. jeżeli w tym okresie spadnie jakiś deszcz, to zasoby wody będą się odbudowywać. Przy okazji międzyplonami stabilizujemy strukturę gleby (nie poprawiamy!) oraz możemy liczyć na pobranie przez nie składników, do których rośliny uprawne nie zawsze mają dostęp.
W chłodne i pochmurne dni parowanie z powierzchni pola bez roślin wynosi 0,5–1,5 mm/dzień, w ciepłe i słoneczne dni 2–4 mm/dzień, a w upalne 4–6 mm/dzień.
Niska zawartość materii organicznej
Przede wszystkim pamiętajmy, iż materia organiczna to jeszcze nie próchnica, ale obie zatrzymują wodę, i to sporo. Jeden kg materii organicznej zatrzymuje 3–5 kg wody. Próchnica może zatrzymać więcej wody. Ocenia się, iż 1% próchnicy na glebie lekkiej w warstwie 0–30 cm zatrzymuje 100–150 m3/ha wody (10–15 mm), a na glebie cięższej 150–250 m3/ha (15–25 mm).
Warto zatem wprowadzać do gleby materią organiczną w postaci słomy, międzyplonów, obornika, kompostu, pulpy pofermentacyjnej itd. Część tej materii ulegnie mineralizacji i ją utracimy, część przejdzie w trwałą próchnicę, co jednak trwa wiele lat. Wzrost o 0,1% trwa 5–10 lat, a o 1% choćby 30 lat.
WPR a przesuszanie gleby
Wspólna Polityka Rolna ma z przesuszaniem gleby więcej wspólnego, niż widać na pierwszy rzut oka – przez warunki dopłat i programy rolno‑środowiskowe wymusza lub zachęca do praktyk, które zwiększają retencję wody w glebie. Na pierwszy plan wysuwają się tu normy GAEC, które są obowiązkowe dla otrzymania dopłat bezpośrednich, jak zapobieganie erozji gleby czy minimalna okrywa glebowa – resztki, międzyplony, rośliny.
Z punktu widzenia korzyści dla gleby jak i dla rolnika warto zwrócić uwagę na wsparcie stosowania międzyplonów ozimych oraz wsiewek śródplonowych jako jednego z wariantów ekoschematu „Rolnictwo węglowe i zarządzanie składniami odżywczymi” w obecnej perspektywie WPR. W 2025 roku za realizację tego wariantu można uzyskać dodatkową płatność w wysokości 437,60 zł/ha.
W przypadku międzyplonów ozimych warunkiem uzyskania wsparcia w jest wysiew mieszanki składającej się przynajmniej z dwóch różnych gatunków roślin (nie mogą to być wyłącznie zboża) nie później niż do 1 października danego roku i utrzymanie międzyplonu na polu do 15 lutego roku następnego. Z punktu widzenia ochrony gleby oczywiście zasadne jest wysianie mieszanki poplonowej jak najwcześniej, najlepiej zaraz po zbiorze uprawy głównej.
W przypadku wsiewek śródplonowych należy wysiać wsiewkę roślin bobowatych drobnonasiennych lub mieszankę z udziałem roślin bobowatych drobnonasiennych w uprawę w plonie głównym (przed jej zbiorem) oraz pozostawić wsiewkę na polu co najmniej do wysiewu kolejnej uprawy w plonie głównym lub przez co najmniej 8 tygodni od dnia zbioru uprawy głównej.
Warto także dodać, iż międzyplony i wsiewki przełamują okres uprawy danej rośliny po sobie, co jest istotne w przypadku np. uprawy kukurydzy i wymagań normy GAEC 7 (czyli jednej z dziewięciu norm dobrej kultury rolnej w ramach warunkowości dopłat bezpośrednich z WPR).
