Gordon Dumoulin: Chiny kontra Zachód – zderzenie dwóch światów i strategie, których nie rozumiesz

3 godzin temu

Dlaczego Zachód nie rozumie Chin?

Współczesne relacje międzynarodowe są zdominowane przez rosnące napięcie na linii Zachód-Chiny, często przedstawiane w uproszczonej narracji jako starcie demokracji z autokracją. Jednak, jak argumentuje Gordon Dumoulin w swoim artykule “The Backbone of China’s Spinal Cord”, takie ujęcie jest nie tylko powierzchowne, ale i prowadzi do fundamentalnych błędów w ocenie strategicznych intencji Pekinu.

U podstaw tego nieporozumienia leży głęboka różnica w architekturze i filozofii sprawowania władzy.

W ponizszym tekście podejmuje próbę weryfikuji kluczowych tez Dumoulina, opierając się na zewnętrznych źródłach, przedstawiając zarazem obraz dwóch odmiennych modeli cywilizacyjnych.

Dwa błędy, które kosztują Zachód najwięcej

Dumoulin identyfikuje dwa najważniejsze błędy poznawcze, które kształtują zachodnią politykę wobec Chin.

Pierwszym, dominującym od lat 90., było przekonanie o nieuchronnej liberalizacji Chin w miarę ich integracji z globalnym systemem gospodarczym. Oczekiwano, iż wolny rynek w naturalny sposób doprowadzi do przyjęcia zachodnich norm politycznych. To założenie okazało się całkowicie błędne. Jak potwierdzają dane Banku Światowego i innych instytucji, od 1978 roku Chiny osiągnęły bezprecedensowy wzrost gospodarczy, realizując własny, państwowo-centryczny model rozwoju, który nie tylko nie doprowadził do westernizacji, ale stał się dla niej alternatywą.

Drugim, bardziej niebezpiecznym błędem jest założenie, iż Chiny, jako wschodzące mocarstwo, będą dążyć do konfrontacji i ekspansji w sposób analogiczny do historycznych potęg zachodnich. Zachód,analizując działania Pekinu poprzez własne doświadczenia historyczne, interpretuje każdą inicjatywę – od modernizacji armii po projekty infrastrukturalne – jako krok w kierunku obalenia istniejącego porządku. Tymczasem, jak argumentuje Dumoulin, ignoruje się przy tym głęboko zakorzenione w chińskiej cywilizacji defensywne i nieekspansjonistyczne tradycje.

Zachód: Królestwo akcjonariuszy

Dumoulin charakteryzuje zachodni system jako “Architekturę Władzy Akcjonariuszy”. W tym modelu, spopularyzowanym w drugiej połowie XX wieku, nadrzędnym celem korporacji i, w coraz większym stopniu, państw, jest maksymalizacja krótkoterminowego zysku dla akcjonariuszy. Prywatyzacja kluczowych sektorów publicznych i finansjalizacja gospodarki doprowadziły do sytuacji, w której realny wpływ na politykę państwa mają potężne grupy interesu – korporacje, lobbyści i instytucje finansowe. Decyzje strategiczne, od inwestycji w infrastrukturę po politykę zagraniczną, są coraz częściej podporządkowane logice kwartalnych wyników finansowych. Jak zauważa Klaus Schwab, założyciel Światowego Forum Ekonomicznego, taki model prowadzi do wzrostu nierówności i degradacji środowiska, ponieważ interesy innych grup (pracowników, społeczności lokalnych, przyszłych pokoleń) są marginalizowane.

Chiny: Imperium interesariuszy

W przeciwieństwie do tego, Chiny rozwinęły “Architekturę Władzy Interesariuszy”. Mimo wprowadzenia mechanizmów rynkowych, państwo, reprezentowane przez Komunistyczną Partię Chin, zachowuje decydującą kontrolę nad strategicznymi kierunkami rozwoju. Legitymizacja władzy nie opiera się na procedurach demokratycznych w zachodnim rozumieniu, ale na tzw. “legitymizacji przez wyniki” (performance legitimacy). Oznacza to, iż rząd utrzymuje poparcie społeczne poprzez zapewnianie stałego wzrostu gospodarczego, stabilności, bezpieczeństwa i poprawy jakości życia. W tym modelu państwo działa jako główny “interesariusz”, który ma obowiązek balansować interesy różnych grup i realizować długoterminową wizję rozwoju narodu.

Chiński smok na szynach: O co naprawdę chodzi w gigantycznych inwestycjach?

Doskonałą ilustracją różnic między tymi dwoma modelami jest chiński program budowy kolei dużych prędkości (HSR). Z zachodniej, “akcjonariuszowskiej” perspektywy, jest on często krytykowany jako nierentowny i przewymiarowany.

Jednak dla Pekinu, sieć HSR, która jest już najdłuższą na świecie i wciąż dynamicznie się rozwija, nigdy nie była projektem czysto komercyjnym.

Jest to strategiczna inwestycja w spójność narodową, integrację gospodarczą odległych regionów, mobilność siły roboczej, a także wzmocnienie bezpieczeństwa państwa. To “kręgosłup” nowoczesnego państwa, którego wartość wykracza daleko poza bilans finansowy. Podobną logikę widać w globalnej Inicjatywie Pasa i Szlaku, która, choć ma wymiar ekonomiczny, jest przede wszystkim narzędziem projekcji chińskich wpływów i budowy nowego, sino-centrycznego porządku gospodarczego.

Czas na zmianę strategii: Co Zachód musi zrobić, by nie przegrać?

Analiza Gordona Dumoulina, poparta danymi historycznymi i ekonomicznymi, prowadzi do wniosku, iż Zachód, upierając się przy konfrontacyjnej retoryce i błędnych założeniach, nie tylko traci szansę na zrozumienie logiki działania Chin, ale również osłabia własną pozycję.

Model “akcjonariuszy”, skoncentrowany na krótkoterminowym zysku, może okazać się nieefektywny w długoterminowej rywalizacji z modelem “interesariuszy”, zdolnym do mobilizacji zasobów na masową skalę w celu realizacji strategicznych, wielopokoleniowych celów. Zamiast próbować bezskutecznie “zmienić” Chiny, Zachód stoi przed koniecznością głębokiej refleksji nad własnym modelem i adaptacji do nowej, wielobiegunowej rzeczywistości, w której jego paradygmaty nie są już jedynymi obowiązującymi.

Źródła

Dumoulin, Gordon. “The Backbone of China’s Spinal Cord”. China21 Journal, 22 lipca 2025.
Schwab, Klaus. “What is the difference between stakeholder capitalism, shareholder capitalism and state capitalism?”. World Economic Forum, 26 stycznia 2021.
Maddison, Angus. The World Economy: A Millennial Perspective. OECD Development Centre Studies, 2001.
World Bank Open Data. “GDP growth (annual %) – China”. Dostęp: 19 stycznia 2026.
Yang, Dali L. “Performance Legitimacy, State Autonomy and China’s Economic Miracle”. Stanford University, 2013.
Wikipedia. “High-speed rail in China”. Dostęp: 19 stycznia 2026.
Carnegie Endowment for International Peace. “Belt and Road Initiative”. Dostęp: 19 stycznia 2026.
Oxford Research Encyclopedias. “China’s Economic Development”. Dostęp: 19 stycznia 2026.