Hermann Lanz Aulendorf D 47. Historia ciągnika, który później nosił nazwę Hela

Zdjęcie: Hermann Lanz Aulendorf D 47

Dwa cylindry, silnik Diesla i moc początkowo wynosząca zaledwie 22 KM – tak wyglądały początki jednego z najbardziej charakterystycznych niemieckich ciągników powojennych. Hela D 47, znany początkowo pod marką Hermann Lanz Aulendorf, przeszedł w ciągu kolejnych lat wiele zmian – producent stosował w nim silniki MWM i Deutz, modyfikował wygląd maski oraz zwiększał moc jednostek napędowych. Co ciekawe, równolegle powstawał również model D 28, który mimo innego oznaczenia wykorzystywał tę samą podstawową konstrukcję.

Hermann Lanz Aulendorf – tak rozpoczęła się powojenna produkcja ciągników

W 1947 roku niemieckie przedsiębiorstwo Hermann Lanz Aulendorf rozpoczęło powojenną produkcję ciągników rolniczych. Warunki nie były łatwe, ponieważ przemysł wciąż zmagał się z niedoborami materiałów i ograniczonym dostępem do podzespołów, ale mimo to udało się przygotować nowy model, któremu nadano oznaczenie D 47, a nazwa nawiązywała bezpośrednio do roku rozpoczęcia produkcji. Pierwsze ciągniki opuszczające fabrykę nosiły na przedniej części nadwozia nazwę Hermann Lanz Aulendorf, a dopiero w 1951 roku pojawiło się nowe oznaczenie Hela, umieszczone na emblemacie w kształcie tarczy z ukośnie ustawionymi włóczniami. Zmiana ta ma znaczenie również dzisiaj, ponieważ wśród zachowanych egzemplarzy można bowiem spotkać maszyny z różnymi oznaczeniami producenta, mimo iż należą do tej samej rodziny ciągników.

Hela D 47. Pierwszy silnik miał 22 KM

Początkowo producent korzystał wyłącznie z jednostek napędowych MWM, co wynikało z ograniczonej dostępności silników innych dostawców. Firma Deutz wznowiła dostawy dopiero w 1949 roku, dlatego pierwsze egzemplarze D 47 wyposażano w silniki MWM KD215Z. Była to dwucylindrowa, czterosuwowa jednostka wysokoprężna chłodzona cieczą, a jej pojemność skokowa wynosiła 2356 cmł, przy mocy 22 KM przy 1500 obr./min.

W 1949 roku ofertę rozszerzono o silnik MWM KD415Z, w którym zachowano pojemność 2356 cmł, ale moc wzrosła do 25 KM przy tej samej prędkości obrotowej. Kolejne zmiany nastąpiły w 1951 roku, kiedy MWM zmodyfikował oznaczenia swoich jednostek, a w ciągnikach zaczęto stosować silniki KDW415Z. Litera W odnosiła się do komory wirowej, która zastępowała wcześniejsze rozwiązania z komorą wstępną.

Nowe jednostki można było zamówić w kilku wariantach mocy (dostępne były wersje rozwijające 22, 25, a choćby 28 KM), co oznaczało, iż pod maską ciągnika noszącego oznaczenie D 47 mogły znajdować się silniki o wyraźnie odmiennych osiągach.

D 47 z silnikiem Deutz. Alternatywa dla jednostek MWM

Od 1949 roku nabywcy mogli zamawiać D 47 również z jednostką Deutz F2M414 – producent zdecydował się więc na równoległe oferowanie silników pochodzących od dwóch niemieckich dostawców. Deutz F2M414 był dwucylindrowym silnikiem Diesla o pojemności 2198 cmł i początkowo rozwijał 22 KM przy 1500 obr./min, natomiast od 1952 roku jego moc wzrosła do 25 KM przy 1600 obr./min.

Co ciekawe, mimo mniejszej pojemności niż w przypadku jednostek MWM, późniejsza odmiana Deutza osiągała porównywalną moc. Różnice wynikały między innymi z konstrukcji silnika i jego parametrów pracy. Wersje z silnikami Deutz pozostawały w produkcji do 1954 roku, podczas gdy odmiany wyposażone w jednostki MWM KDW415Z produkowano jeszcze w kolejnych latach.

Dlaczego Hela D 47 może wyglądać zupełnie inaczej w zależności od rocznika?

Jedną z najciekawszych cech D 47 jest zmieniający się wygląd przedniej części ciągnika. Poszczególne egzemplarze mogą różnić się na tyle mocno, iż podczas zlotu zabytkowych maszyn trudno od razu rozpoznać w nich ten sam model. Pierwsze ciągniki miały prostą osłonę chłodnicy, nawiązującą do konstrukcji przedwojennych. Charakterystyczna chłodnica o strukturze plastra miodu pozostawała widoczna, a jej krawędzie otaczała jedynie blaszana rama.

W 1950 roku producent wprowadził bardziej zabudowaną osłonę, a przód ciągnika otrzymał maskę ochronną z kratką o strukturze plastra miodu, na której umieszczono ukośnie ustawiony znak firmowy. Już rok później pojawiło się kolejne rozwiązanie – w1951 roku zaczęto stosować osłonę chłodnicy z charakterystycznym wzorem przypominającym jodełkę. Podobną stylistykę wykorzystywano również w innych ciągnikach producenta z tego okresu.

Zmiany obejmowały nie tylko wygląd maski, ale również przednią oś, która w najstarszych egzemplarzach wywodziła się jeszcze z konstrukcji ciągników wyposażanych podczas wojny w instalacje gazogeneratorowe.

Hela D 28. Mocniejszy ciągnik na tej samej bazie

W 1948 roku, zaledwie rok po rozpoczęciu produkcji D 47, przedsiębiorstwo Hermann Lanz Aulendorf wprowadziło kolejny model. Otrzymał on oznaczenie D 28 i był produkowany równolegle ze słabszym ciągnikiem do 1952 roku. D 28 nie stanowił jednak całkowicie nowej konstrukcji i wykorzystywał tę samą podstawową bazę techniczną co D 47, ale otrzymywał mocniejsze jednostki napędowe.

W jego przypadku montowano silniki rozwijające 28 lub choćby 30 KM, a oznaczenie modelu miało więc wyraźnie informować nabywców o większych możliwościach maszyny. Granica między obiema seriami nie była jednak całkowicie jednoznaczna, a w późniejszych wersjach D 47 również pojawiały się silniki o mocy 28 KM, co prowadziło do nakładania się oznaczeń i parametrów technicznych. Z tego powodu identyfikacja historycznych ciągników Hela wymaga uwzględnienia nie tylko nazwy, ale również zastosowanego silnika oraz okresu produkcji.

Skrzynia biegów i napęd. Prosta konstrukcja D 47

Pomimo licznych zmian silników i wyglądu nadwozia producent zachował podstawowe rozwiązania układu przeniesienia napędu. D 47 był ciągnikiem tylnonapędowym, wyposażonym w mechaniczną skrzynię biegów własnej konstrukcji, w którym operator miał do dyspozycji pięć przełożeń do jazdy do przodu oraz jeden bieg wsteczny – takie rozwiązanie stosowano przez cały okres produkcji modelu.

Maksymalna prędkość jazdy wynosiła 20 km/h, a wśród elementów wyposażenia znajdowała się blokada mechanizmu różnicowego, która umożliwiała ograniczenie poślizgu jednego z tylnych kół podczas pracy w trudniejszych warunkach. Układ hamulcowy wykorzystywał hamulce bębnowe działające na tylne koła, a dodatkowo ciągnik posiadał hamulce kierunkowe, pozwalające wspomagać manewrowanie przez przyhamowanie wybranego koła.

Ile ważył Hela D 47? Wymiary ciągnika

Pomimo stosunkowo niewielkiej mocy D 47 nie należał do wyjątkowo lekkich maszyn. Jego masa własna wynosiła około 1600 kg, natomiast dopuszczalna masa całkowita sięgała 2100 kg. Ciągnik miał 2900 mm długości, 1540 mm szerokości i 1450 mm wysokości, a rozstaw osi wynosił 1800 mm. Na przedniej osi montowano ogumienie o rozmiarze 5.50-16, a na tylnej stosowano opony 9-24 lub 10-24, zależnie od wersji. Niewielkie gabaryty pozwalały wykorzystywać maszynę w gospodarstwach o ograniczonej przestrzeni manewrowej.

Pierwsze ciągniki Hela nie miały choćby jednolitego koloru

Powojenne problemy z zaopatrzeniem wpływały nie tylko na dostępność silników i części mechanicznych, ale również na wygląd gotowych maszyn. W pierwszych latach produkcji przedsiębiorstwo nie zawsze mogło korzystać z materiałów lakierniczych w wybranym kolorze, dlatego stosowano farby, które były aktualnie dostępne. W rezultacie najstarsze egzemplarze mogły opuszczać zakład w różnych barwach i dopiero wraz ze stopniową stabilizacją produkcji możliwe stało się bardziej konsekwentne kształtowanie wyglądu ciągników.

Dzisiaj różnorodność silników, masek chłodnicy i oznaczeń sprawia, iż D 47 jest interesującym przykładem rozwoju niemieckiej techniki rolniczej w pierwszej dekadzie po II wojnie światowej. Przy identyfikacji zachowanych maszyn szczególnie pomocne okazują się szczegóły konstrukcyjne, ponieważ choćby dwa ciągniki wyprodukowane w odstępie kilku lat mogą wyglądać jak przedstawiciele zupełnie różnych serii.

Źródło: Fahrzeugseiten.de