46 minut temu
GUS opublikował w piątek dwa ważne odczyty, oba na poziomie 3,5%. Inflacja w październiku spadła do górnej granicy pasma odchyleń od celu NBP. PKB w III kwartale wzrósł o 3,5% r/r, wyraźnie wolniej niż w poprzednim kwartale. Na pierwszy rzut oka wygląda to na komfortową sytuację dla Rady Polityki Pieniężnej: inflacja maleje, a gospodarka spowalnia. Szczegóły obu publikacji pokazują jednak, iż ta poprawa może być krótkotrwała.
Inflacja potwierdzona. Spadek zawdzięczamy programowi CPN
Ostateczne dane za październik nie odbiegają od szybkiego szacunku. Ceny konsumpcyjne wzrosły o 3,5% r/r i spadły o 0,4% w porównaniu z wrześniem. We wrześniu inflacja wynosiła 4,1%. Towary podrożały w ciągu roku o 2,9%, a usługi o 4,9%. Pod koniec października szybki szacunek zaskoczył ekonomistów: średnia prognoz ankietowanych przez „Parkiet” wynosiła 3,7%, a choćby najniższa z nich była wyższa od faktycznego odczytu.
Za spadek odpowiada niemal w całości transport. Ceny w tej kategorii spadły o 6,1% m/m, co obniżyło inflację o 0,69 pkt proc. Od 3 października znów działa program CPN. Obniżył on VAT na paliwa z 23% do 8% i wprowadził ceny maksymalne. Paliwa do prywatnych samochodów potaniały w ciągu miesiąca o 9,7%: benzyna o 12%, a olej napędowy o 9%. Mimo to kierowcy wciąż płacą dużo więcej niż przed rokiem. Paliwa są droższe o 21,7% r/r, a sam diesel o 31,1%.
Skalę tego efektu dobrze widać w obliczeniach ekonomistów. Bez CPN inflacja byłaby o ok. 0,7 pkt proc. wyższa, czyli wynosiłaby ok. 4,2%. Ten spadek wynika więc z decyzji administracyjnej, a nie z wolniejszego wzrostu cen w gospodarce. Program obowiązuje na razie do 31 grudnia.
Sezon grzewczy podbija ceny opału
W pozostałych kategoriach ceny rosły. Koszty utrzymania mieszkania i nośników energii wzrosły o 5,7% r/r i o 1% m/m, co dodało do miesięcznego wskaźnika 0,21 pkt proc. Energia elektryczna, gaz i inne paliwa podrożały o 6,1% r/r i 1,7% m/m. W szybkim szacunku było to odpowiednio 6% i 1,6%.
Początek sezonu grzewczego mocno podniósł ceny opału. Węgiel, brykiety i torf podrożały w październiku o 11,2% m/m i są o 25,3% droższe niż przed rokiem. Drewno opałowe i pellet kosztują o 23,9% więcej niż rok temu, a prąd o 4,2% więcej. Tańszy niż przed rokiem jest tylko gaz sieciowy (-2,5% r/r). To jednak może się niedługo zmienić, bo ceny gazu na rynku europejskim przekroczyły 100 euro za MWh.
Żywność przestaje obniżać inflację
GUS nieco podwyższył dane o cenach żywności. Według szybkiego szacunku w październiku podrożała ona o 0,3% m/m, a według ostatecznych danych o 0,4%. Rok do roku żywność jest przez cały czas minimalnie tańsza (-0,1%), ale tendencja się odwraca. To drugi z rzędu miesiąc, w którym roczna deflacja cen żywności się zmniejsza.
Spadki cen przez cały czas widać w kilku kategoriach. Masło jest tańsze o 20,9% r/r, cukier o 17,7%, wieprzowina o 7,9%, a drób o 7%. Mocno drożeją natomiast warzywa: papryka o 19,5% m/m, a pomidory o 9,5% m/m. W ujęciu rocznym najmocniej, bo o 19,2%, podrożały papierosy. Sezonowo wzrosły ceny odzieży i obuwia (+2,9% m/m). Turystyka zorganizowana staniała po sezonie o 7% m/m.
Właśnie na żywność ekonomiści zwracają uwagę, mówiąc o przyszłym roku. Wyższe ceny paliw, nawozów i transportu mają z opóźnieniem trafić do cen w sklepach.
„Tylko ceny żywności dadzą około 1,5 pkt proc. zmiany na całym wskaźniku inflacji pomiędzy latem br. a jesienią 2027 r.” – powiedział dr Piotr Bartkiewicz, ekonomista Pekao.
Gospodarka zwalnia bardziej, niż zakładano
Szybki szacunek PKB był słabszy od prognoz. Gospodarka wzrosła w III kwartale o 3,5% r/r, a ekonomiści oczekiwali średnio 3,6%. W ujęciu kwartalnym wzrost wyniósł 0,8% wobec 1,1% kwartał wcześniej. W II kwartale PKB był wyższy o 4,1% r/r, choć warto pamiętać, iż to wynik po dwóch rewizjach w górę. Pierwszy szacunek wynosił 3,8%, później 3,9%.
Analitycy PKO BP zwracają uwagę, iż spowolnienie objęło niemal całą gospodarkę.
„Dane miesięczne wskazują na szerokie spowolnienie – od budownictwa, przez przemysł, po handel i usługi, które oceniamy jednak przede wszystkim jako efekt wysokiej bazy odniesienia i przejściowej utraty tempa, a nie trwałej zmiany trendu” – napisali analitycy PKO BP.
Ekonomiści mBanku uważają, iż za większą część spowolnienia odpowiadają inwestycje, które wahają się z kwartału na kwartał najmocniej. Na razie nie da się tego sprawdzić. Szybki szacunek nie zawiera podziału PKB na konsumpcję, inwestycje i eksport netto. Te dane GUS poda 30 listopada.
Całoroczne prognozy pozostają aktualne. NBP w listopadowej projekcji zakłada wzrost PKB w 2026 roku o 3,6%. Taką samą prognozę ma Bank Światowy. Komisja Europejska i agencja Fitch spodziewają się 3,5%, a MFW 3,4%. Po słabszym III kwartale do górnych szacunków będzie jednak trudniej dojść. Przyszły rok będzie wolniejszy. Mniejsze wydatki z KPO mają według NBP obniżyć wzrost PKB do 2,8% w latach 2027-2028, a wzrost inwestycji z 7,2% w tym roku do 1,5% w przyszłym.
RPP między wolniejszym wzrostem a rosnącymi cenami energii
Dla Rady Polityki Pieniężnej oba piątkowe odczyty mają mniejsze znaczenie niż prognozy. Stopa referencyjna wynosi 3,75% od marca. Na początku listopada Rada utrzymała ją bez zmian. Najnowsza projekcja NBP przewiduje jednak, iż to dopiero początek wzrostu cen. Według centralnej ścieżki inflacja wzrośnie do 3,8% w IV kwartale, a w pierwszej połowie 2027 roku do 4,6%. Średnio w przyszłym roku ma wynieść 4,2%, czyli o 1,5 pkt proc. więcej, niż zakładano w lipcu. Do pasma odchyleń od celu ma wrócić dopiero w I kwartale 2028 roku (omówienie projekcji w Strefie Inwestorów).
Prezes NBP Adam Glapiński przekonuje, iż bank centralny nie ma wpływu na źródło tego problemu, ale zapowiada gotowość do reakcji.
„Gdyby opisane ryzyka zaczęły się materializować, Rada jest w pełni gotowa do zdecydowanej reakcji i nie będzie zwlekać” – powiedział Adam Glapiński.
Na razie są argumenty za tym, by poczekać. We wrześniu inflacja bazowa spadła do 3,1% r/r z 3,3% miesiąc wcześniej, a prezes NBP sugerował, iż w październiku mogła spaść jeszcze bardziej. Wynagrodzenia w całej gospodarce rosły w II kwartale o 5,5%. Firmy przy słabym popycie mają ograniczone możliwości przerzucania kosztów na klientów. Do tego dochodzi spowolnienie PKB, więc trudno mówić o przegrzaniu gospodarki.
Ryzyk jest jednak wiele. Nie wiadomo, czy program CPN zostanie przedłużony. URE niedługo zdecyduje o taryfach na gaz i prąd na 2027 rok. Sytuacja w cieśninie Ormuz pozostaje niepewna, a ceny producentów rosną najszybciej od trzech lat. Zdaniem części ekonomistów, czekając na efekty drugiej rundy, RPP może zareagować za późno.
Kurs złotego to kolejny czynnik. W październiku złoty był najsłabszy wobec dolara od półtora roku, a wobec euro od trzech lat. w tej chwili kurs EUR/PLN to ok. 4,40, a USD/PLN blisko 3,98. Fed i EBC już podnoszą stopy i zapowiadają kolejne ruchy. Utrzymanie stóp w Polsce bez zmian zmniejsza więc różnicę oprocentowania, która dotąd wspierała złotego.
Najbliższe tygodnie przyniosą odpowiedzi na kilka pytań. Na początku przyszłego tygodnia NBP poda dane o inflacji bazowej za październik. jeżeli potwierdzą one spadek, sugerowany przez Glapińskiego, zwolennicy czekania zyskają argument. Ważne będą też decyzje URE w sprawie taryf i rządu w sprawie CPN. jeżeli w styczniu wygaśnie program CPN, a jednocześnie wzrosną taryfy, inflacja może gwałtownie przekroczyć 4%. RPP stanęłaby wtedy przed trudniejszą decyzją niż obecnie.
