1 godzina temu
Przez lata nawożenie fosforem było traktowane jako stały element technologii uprawy. Dziś, w warunkach wysokich cen nawozów, rosnących kosztów produkcji i niskiej opłacalności upraw, takie podejście wymaga zmiany.
Jak ograniczyć jesienne koszty nawożenia bez spadku plonu?Globalny rynek nawozów fosforowych znajduje się pod rosnącą presją ekonomiczną i surowcową. Produkcja opiera się na nieodnawialnych złożach fosforytów, a jej koszty są uzależnione od bardzo niestabilnych cen energii, paliw oraz transportu. Oznacza to, iż wysoka cena fosforu nie jest zjawiskiem przejściowym.
W uprawach polowych, nawozy mineralne mają przez cały czas największy udział w kosztach bezpośrednich, a fosfor to w tej chwili ich najdroższych składnik. Dlatego zbilansowane nawożenie, oparte na efektywnym wykorzystaniu wszystkich źródeł fosforu – nawozach mineralnych, organicznych oraz naturalnej zasobności stanowiska, jest najważniejsze dla utrzymania opłacalności produkcji roślinnej.
Fosfor – pierwiastek życia i energii
Fosfor należy do grupy podstawowych makroskładników pokarmowych, obok azotu i potasu. Nie bez powodu nazywany jest pierwiastkiem życia. Bierze udział praktycznie we wszystkich procesach metabolicznych zachodzących w komórkach roślinnych.
Jest składnikiem ATP – podstawowego nośnika energii w komórce, uczestniczy w budowie kwasów nukleinowych DNA i RNA, odpowiada za podziały komórkowe, syntezę białek, transport asymilatów oraz prawidłowy rozwój systemu korzeniowego. Bez odpowiedniej ilości fosforu roślina nie jest w stanie efektywnie wykorzystywać energii powstającej podczas fotosyntezy, a tempo jej wzrostu wyraźnie spada.
Szczególnie wysokie zapotrzebowanie na fosfor wykazują kukurydza, burak cukrowy, ziemniak, rzepak oraz rośliny motylkowe, których intensywny wzrost wymaga dużych nakładów energii.
Fazy największego zapotrzebowania na fosfor
W czasie wegetacji występują dwa okresy krytyczne, w których niedobory fosforu mogą nieodwracalnie obniżyć plon.
- Początek wzrostu – fosfor decyduje o:
– intensywnym rozwoju systemu korzeniowego,
– prawidłowym krzewienie zbóż,
– rozwoju rozety rzepaku,
– budowie aparatu asymilacyjnego,
– lepszym przezimowaniu roślin ozimych.
- Faza generatywna – fosfor zgromadzony w częściach wegetatywnych (liście i łodygi), jest przemieszczany do organów generatywnych:
– reguluje proces kwitnienia i zapylania,
– decyduje o wysokości plonu – liczbie ziarniaków w kłosach, ilości zawiązanych nasion, łuszczyn i kolb,
– wpływa na jakość plonu – nalewanie ziarna, masę tysiąca nasion, zawartość białka i polaryzację.
Ile mamy fosforu w glebie?
Całkowita zawartość fosforu w glebach mineralnych waha się od 500 do choćby 2500 kg/ha warstwy ornej. Jednak ilość fosforu znajdującego się w roztworze glebowym, z którego bezpośrednio korzystają rośliny, jest zwykle mała i nie przekracza kilku kilogramów na hektar.
Rośliny pobierają fosfor wyłącznie w postaci jonów ortofosforanowych H₂PO₄⁻ oraz HPO₄²⁻. Po zastosowaniu nawozu fosforowego jony te bardzo gwałtownie wchodzą w reakcje z minerałami glebowymi, wskutek czego ich stężenie w roztworze glebowym gwałtownie maleje.
W przeciwieństwie do azotu, fosfor pozostaje w roztworze glebowym przez krótki czas. Wynika to z jego bardzo dużej reaktywności chemicznej. Bezpośrednio po rozpuszczeniu nawozu fosforowego, jony fosforanowe są wiązane przez powierzchnie minerałów ilastych, tlenków (żelaza, glinu, manganu, wapnia) oraz cząstek próchnicy. Część z nich tworzy trwałe, trudno rozpuszczalne związki chemiczne z kationami obecnymi w glebie.
Proces ten zachodzi niezwykle gwałtownie – choćby w ciągu kilku godzin od aplikacji nawozu znaczna część fosforu przechodzi do form słabo rozpuszczalnych.
Wpływ odczynu gleby
Odczyn gleby jest jednym z głównych czynników regulujących dostępność fosforu.
W glebach kwaśnych dominują reakcje fosforu z glinem i żelazem. Powstają fosforany glinu i żelaza o bardzo małej rozpuszczalności, praktycznie niedostępne dla roślin.
Z kolei na glebach zasadowych fosfor wiąże się głównie z wapniem, tworząc fosforany wapnia o ograniczonej rozpuszczalności.
Największą dostępność fosfor osiąga przy pH 6,0–7,0, kiedy udział trudno rozpuszczalnych związków jest najmniejszy. Nie oznacza to jednak, iż cały zastosowany nawóz pozostaje dostępny. choćby przy optymalnym odczynie, znaczna część fosforu ulega stopniowej sorpcji – jest wiązana ze składnikami mineralnymi gleby i materię organiczną.
Biologiczne centrum udostępniania fosforu
Ryzosfera – wąska strefa gleby otaczająca korzenie, charakteryzująca się wyjątkowo wysoką aktywnością biologiczną. To właśnie tutaj dochodzi do najintensywniejszych interakcji pomiędzy rośliną i mikroorganizmami.
Korzenie roślin wydzielają do ryzosfery znaczne ilości związków organicznych: cukrów, aminokwasów, kwasów organicznych, witamin oraz śluzów. Stanowią one źródło energii dla mikroorganizmów zasiedlających ryzosferę, jednocześnie wpływając na skład i aktywność mikrobiomu glebowego.
W odpowiedzi mikroorganizmy uruchamiają szereg procesów zwiększających dostępność składników pokarmowych. W przypadku fosforu kluczową rolę odgrywają bakterie określane jako PSB (Phosphate Solubilizing Bacteria), zdolne do przekształcania trudno dostępnych form mineralnych i organicznych w jony ortofosforanowe, które mogą być bezpośrednio pobierane przez korzenie.
Mechanizm ten opiera się przede wszystkim na wydzielaniu niskocząsteczkowych kwasów organicznych, które lokalnie obniżają pH ryzosfery oraz chelatują jony wapnia, żelaza i glinu, powodując rozpad trudno rozpuszczalnych fosforanów. Równocześnie bakterie syntetyzują enzymy – fosfatazy, które mineralizują związki fosforu obecne w materii organicznej i resztkach pożniwnych.
Znaczenie ryzosfery wynika również z bardzo ograniczonej mobilności fosforu w glebie. Składnik ten przemieszcza się głównie na drodze dyfuzji, a efektywna odległość jego transportu do korzenia wynosi zaledwie milimetr. Po wyczerpaniu fosforu z bezpośredniego otoczenia korzenia tworzy się tzw. strefa zubożenia, w której stężenie ortofosforanów gwałtownie spada. Dalsze pobieranie składnika zależy wówczas od szybkości jego uwalniania z fazy stałej gleby oraz aktywności mikroorganizmów ryzosferowych.
Mikroorganizmy wspierają naturalny obieg fosforu
Coraz większą uwagę poświęca się rozwiązaniom wspierającym funkcjonowanie mikrobiomu glebowego. Preparaty mikrobiologiczne zawierające bakterie z rodzaju Bacillus, takie jak Bakto ProFOS, wykorzystują naturalne przemiany zachodzące w ryzosferze. Mikroorganizmy kolonizują powierzchnię korzeni, produkują kwasy organiczne i fosfatazy, stopniowo zwiększając pulę fosforu dostępnego dla roślin. Jednocześnie poprawiają aktywność biologiczną gleby i wspierają rozwój systemu korzeniowego, co sprzyja efektywniejszemu wykorzystaniu nie tylko fosforu, ale również azotu, potasu i innych składników pokarmowych.
Po aplikacji bakterie gwałtownie aktywizują procesy naturalnego udostępnianie składników pokarmowych roślinom, co zostało potwierdzone licznymi badaniami produktu Bakto ProFOS m.in. w jednostkach doświadczalnych COBORU.
Wyniki doświadczeń polowych
W doświadczeniach ścisłych na pszenicy ozimej, porównano dwa warianty technologii nawożenia: standardowe nawożenie mineralne (100 % zbilansowanej dawki NPK), oraz rozwiązanie obejmujące redukcję nawożenia NPK o 50% i aplikację Bakto ProFOS w dawce 1 l/ha, w fazie BBCH 00. Celem doświadczeń była ocena plonowania badanych upraw, w obu przypadkach.
W pszenicy ozimej, testowanej w SDOO Kochcice, plon ziarna na kontroli wyniósł 10,4 t/ha, na poletkach z aplikacją Bakto ProFOS i obniżoną dawką nawożenia 10,7 t/ha.
W doświadczeniu prowadzonym w SDOO Karżniczka, plon rzepaku ozimego na poletkach kontrolnych, nawożonych pełną dawką NPK, wyniósł 3,2 t/ha. W wariancie z ograniczonym nawożeniem mineralnym oraz aplikacją Bakto ProFOS uzyskano plon 4,4 t/ha.
Wyniki doświadczeń polowych wyraźnie potwierdzają wzrost plonowania badanych upraw po zastosowaniu produktu Bakto ProFOS, co świadczy o aktywacji naturalnych zasobów pokarmowych w glebie, które przewyższyły kontrolną dawkę nawożenia mineralnego.
Bakto ProFOS bierze udział w Wielkiej Loterii Chemirolu
Każde 10 litrów produktu to jeden los w comiesięcznych losowaniach. Pula nagród to 1 000 000 zł. Najbliższe losowanie już 20 sierpnia. Do wygrania wciąż pozostają:
- opryskiwacz UNIA HERON 6000,
- 5 agregatów uprawowych,
- 5 pakietów produktów Bakto,
- 9 voucherów pobytowych do Hotelu Hanza Pałac w Rulewie.
Sprzedaż promocyjna oraz rejestracja zgłoszeń trwa do 30 listopada 2026 r.
Więcej informacji, regulamin oraz formularz zgłoszeniowy dostępne są na stronie:
Przy koszcie jesiennego nawożenia NPK wynoszącym 700–800 zł/ha, coraz większego znaczenia nabiera wykorzystanie składników pokarmowych już obecnych w glebie. Jednocześnie wiele gospodarstw, pomimo wysokiej zasobności, przez cały czas walczy z problemem ograniczonej dostępności kluczowych makroskładników, w szczególności fosforu. Technologie nawożenia, oparte na mikrobiologicznym produkcie Bakto ProFOS, wspierają naturalne przemiany zachodzące w glebie, poprawiają zasobność w składniki pokarmowe i pozwalają efektywniej odżywiać oraz osiągać wysokie plony. Na dzisiaj, to jeden z ważniejszych kierunków rozwoju rolnictwa – ma znaczenie nie tylko ekonomiczne, ale również środowiskowe. Pozwala lepiej zarządzać zasobami i ograniczać wpływ produkcji rolniczej na ekosystem.
