Koniec z szambem i 8 tys. zł wsparcia. Jest istotny haczyk: nie każdy może już złożyć wniosek

Nawet 8 tys. zł na budowę przydomowej oczyszczalni ścieków i termin realizacji inwestycji do 30 września 2027 roku – takie zasady obowiązują w programie uruchomionym w województwie łódzkim. Koniec z szambem to hasło, które towarzyszy nowym inicjatywom związanym z likwidacją tradycyjnych zbiorników na ścieki. Informacja brzmi kusząco, ale właściciele nieruchomości muszą uważać: nie jest to ogólnopolska dotacja ani powszechny nakaz likwidacji wszystkich szamb. Co więcej, nabór wniosków w Łódzkiem już się zakończył. Nowe możliwości mogą natomiast pojawić się w gminach, które otrzymały milionowe wsparcie na budowę indywidualnych oczyszczalni.

Koniec z szambem i 8 tys. zł wsparcia. Jest istotny haczyk: nie każdy może już złożyć wniosek

Przydomowe oczyszczalnie ścieków mają zastępować zbiorniki bezodpływowe przede wszystkim na terenach o rozproszonej zabudowie. W takich miejscach doprowadzenie kanalizacji do pojedynczych gospodarstw bywa technicznie trudne i bardzo kosztowne.

Samorządy coraz częściej wybierają więc rozwiązanie pośrednie: zamiast budować kilometry sieci, dofinansowują indywidualne systemy oczyszczania. W różnych częściach Polski wsparcie może wynosić od kilku do choćby 10 tys. zł, ale zasady, terminy i grono uprawnionych ustalane są lokalnie.

Do 30 września koniec z szambami? Nie dla wszystkich Polaków

Termin 30 września nie oznacza, iż do tego dnia każdy właściciel domu w Polsce musi zlikwidować szambo. Nie wprowadzono ogólnokrajowego zakazu użytkowania legalnych i szczelnych zbiorników bezodpływowych.

Data dotyczy programu prowadzonego przez Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Łodzi. Beneficjenci, którym przyznano pomoc, mogą realizować inwestycję i ponosić koszty kwalifikowane do 30 września 2027 roku.

Jeżeli w ramach inwestycji dotychczasowe szambo zostanie zastąpione przydomową oczyszczalnią, prace muszą zostać wykonane i rozliczone zgodnie z warunkami programu. Nie jest to jednak termin obowiązujący automatycznie wszystkich właścicieli szamb.

8 tys. zł dla właściciela nieruchomości. Pieniądze nie pokryją całej inwestycji

W łódzkim programie można było otrzymać dofinansowanie w wysokości 50 proc. kosztów kwalifikowanych, ale nie więcej niż 8 tys. zł. Pomoc ma formę refundacji, co oznacza, iż pieniądze wypłacane są za zaakceptowane wydatki poniesione na realizację zadania.

Program przeznaczono dla osób fizycznych będących właścicielami, współwłaścicielami lub użytkownikami wieczystymi zabudowanych nieruchomości mieszkalnych położonych w województwie łódzkim.

Wsparcie dotyczy budowy biologicznych przydomowych oczyszczalni ścieków o wydajności do 5 mł na dobę. Nieruchomość powinna znajdować się na terenie, dla którego nie przewiduje się budowy zbiorczej kanalizacji sanitarnej.

Nabór już się zakończył. Nowe wnioski pozostaną bez rozpatrzenia

Osoby, które dopiero teraz dowiedziały się o możliwości otrzymania 8 tys. zł, mogą być rozczarowane. Drugi nabór w łódzkim programie prowadzony był od 15 czerwca do 31 lipca 2026 roku lub do wcześniejszego wyczerpania środków.

Pierwszy nabór zakończył się wcześniej – 26 marca – właśnie z powodu wykorzystania dostępnego budżetu. Fundusz wyraźnie zaznaczył, iż dokumenty złożone poza terminem pozostają bez rozpatrzenia.

Termin 30 września 2027 roku nie jest więc kolejnym terminem składania wniosków. To końcowa data realizacji inwestycji dla osób, które skutecznie ubiegały się o pomoc.

Warto jednak śledzić komunikaty WFOŚiGW oraz urzędów gmin. Zainteresowanie programem było duże, a kolejne nabory lub podobne instrumenty wsparcia mogą zostać uruchomione w następnych latach.

Nie każdą instalację można kupić za dotację

Program nie finansuje dowolnego urządzenia określanego przez sprzedawcę jako oczyszczalnia. Zastosowana instalacja musi spełniać określone wymagania techniczne.

W Łódzkiem urządzenie powinno posiadać:

• znak CE,
• certyfikat zgodności z normą PN-EN 12566-3+A2:2013 lub nowszą,
• wydajność nieprzekraczającą 5 mł na dobę,
• parametry pozwalające na biologiczne oczyszczanie ścieków bytowych.

Fundusz zastrzegł również, iż inwestycja nie może polegać wyłącznie na zastosowaniu zestawu służącego do modernizacji dotychczasowego zbiornika bezodpływowego. Oznacza to, iż prosta przeróbka starego szamba nie zostanie automatycznie uznana za budowę pełnowartościowej oczyszczalni.

80 mln zł dla Małopolski. Powstanie około 6 tys. oczyszczalni

Znacznie większy projekt realizowany jest w Małopolsce. Samorząd województwa przyznał gminom łącznie ponad 80 mln zł na inwestycje związane z indywidualnym oczyszczaniem ścieków.

Pozytywnie rozpatrzono 62 wnioski. Dzięki temu w regionie ma powstać około 6 tys. przydomowych oczyszczalni. Środki pochodzą z Planu Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023–2027.

Nie oznacza to jednak, iż każdy mieszkaniec Małopolski może zgłosić się bezpośrednio do urzędu marszałkowskiego po pieniądze. Beneficjentami przyznanego wsparcia są gminy, które będą realizować projekty na swoim terenie.

To poszczególne samorządy przedstawią mieszkańcom zasady udziału, wymagane dokumenty, harmonogram inwestycji oraz sposób wyboru nieruchomości.

Promesy trafiły do kilkudziesięciu gmin

Wśród małopolskich samorządów objętych wsparciem znalazły się między innymi gminy:

• Lipnica Murowana,
• Nowy Wiśnicz,
• Łapanów,
• Trzciana,
• Gnojnik,
• Iwkowa,
• Czchów,
• Dębno,
• Pleśna,
• Zakliczyn,
• Tuchów,
• Wojnicz,
• Olesno,
• Ciężkowice.

Tylko 19 gmin z regionów tarnowskiego, dąbrowskiego, brzeskiego i bocheńskiego otrzymało łącznie ponad 26 mln zł. Poszczególne dotacje wyniosły od ponad 600 tys. zł do 1,5 mln zł.

Do listy dołączyły również gminy Tymbark i Kocmyrzów-Luborzyca, którym przyznano łącznie blisko 2,5 mln zł. Łączna liczba pozytywnie rozpatrzonych projektów w całym województwie wzrosła do 62.

Dlaczego gminy chcą pozbywać się szamb?

Legalny zbiornik bezodpływowy musi być szczelny, regularnie opróżniany, a właściciel powinien posiadać umowę z przedsiębiorcą odbierającym nieczystości oraz dowody wykonania usługi.

W praktyce wywóz ścieków oznacza powtarzające się i coraz wyższe wydatki. Nieszczelne lub opróżniane niezgodnie z przepisami zbiorniki mogą natomiast zanieczyszczać glebę i wody gruntowe.

Przydomowa oczyszczalnia wymaga poniesienia większego kosztu na początku, ale późniejsza eksploatacja może być tańsza. przez cały czas konieczne są jednak przeglądy, prawidłowa obsługa oraz okresowe usuwanie osadów.

Oczyszczalnia nie jest całkowicie bezobsługowa i nie może odprowadzać ścieków w sposób dowolny. Jej budowa oraz użytkowanie muszą odpowiadać warunkom technicznym, przepisom budowlanym, środowiskowym i wodnym.

Kanalizacja ma pierwszeństwo. Dotacja nie przysługuje wszędzie

Programy wsparcia kierowane są przede wszystkim do miejsc, w których zbiorcza kanalizacja nie istnieje i nie ma zostać wybudowana w najbliższym czasie.

Jeżeli gmina planuje doprowadzenie sieci do danej nieruchomości, może nie zgodzić się na budowę oczyszczalni lub odmówić przyznania dotacji. Podobnie może być w przypadku nowo budowanych domów – część programów obejmuje wyłącznie istniejące i zamieszkane budynki.

Przed rozpoczęciem prac właściciel powinien sprawdzić:

• ustalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego,
• możliwość podłączenia do kanalizacji,
• warunki gruntowe i poziom wód gruntowych,
• wymagane odległości od studni i granic działki,
• konieczność zgłoszenia robót,
• sposób odprowadzania oczyszczonych ścieków,
• lokalny regulamin przyznawania dotacji.

Nie wolno zamawiać montażu wyłącznie na podstawie informacji, iż „gmina dostała pieniądze”. Wydatki poniesione przed terminem wskazanym w regulaminie mogą nie zostać uznane i właściciel będzie musiał pokryć je z własnej kieszeni.

Miliony na oczyszczalnie, ale pieniędzy trzeba szukać lokalnie

Nie istnieje w tej chwili jeden ogólnopolski nabór, w którym każdy właściciel domu może automatycznie otrzymać 8 tys. zł. Programy są prowadzone przez wojewódzkie fundusze i samorządy, dlatego ich warunki znacząco się różnią.

W Łódzkiem nabór na dotacje do 8 tys. zł został zakończony, a 30 września 2027 roku jest terminem realizacji inwestycji, nie likwidacji wszystkich szamb w Polsce. W Małopolsce pieniądze otrzymały gminy i to od ich decyzji oraz harmonogramów zależy, którzy mieszkańcy skorzystają z nowych oczyszczalni.

Właściciele nieruchomości powinni więc regularnie sprawdzać strony urzędów gmin, WFOŚiGW oraz lokalne biuletyny informacji publicznej. Przy tak dużym zainteresowaniu o przyznaniu pieniędzy może zdecydować komplet dokumentów i kolejność zgłoszeń.