Kontrola dostępu w zakładzie produkcyjnym – jak uporządkować przejścia, uprawnienia i ruch pracowników

Najczęstsze problemy w zarządzaniu ruchem pracowników

Jednym z podstawowych błędów w zakładach przemysłowych jest brak jasnego podziału na strefy dostępu. W wielu obiektach pracownik posiadający uprawnienia do wejścia na teren firmy może swobodnie przemieszczać się między magazynem, linią montażową a serwerownią. Taka swoboda sprzyja:

• przypadkowym uszkodzeniom maszyn,
• nieumyślnemu wynoszeniu wrażliwych danych,
• zwiększonemu ryzyku wypadków przy pracy,
• trudności w ustaleniu sprawcy incydentu.

Równie niebezpieczne zjawisko to nadawanie zbyt szerokich uprawnień. Często wynika to z dążenia do ułatwienia pracy – przyznanie każdemu pracownikowi dostępu do każdej lokalizacji eliminuje konieczność częstej edycji bazy danych. Powoduje jednak, iż zasada ograniczonego zaufania przestaje istnieć. Osoby nieprzeszkolone trafiają do stref wysokiego ryzyka, co uderza w standardy bezpieczeństwa pracy.

Poważnym wyzwaniem pozostaje brak rzetelnej ewidencji wejść i wyjść. Systemy rejestrujące jedynie moment przekroczenia bramy głównej nie dostarczają informacji o miejscu przebywania personelu wewnątrz obiektu. W razie sytuacji kryzysowej brakuje wiedzy, czy dana osoba znajduje się w bezpiecznym punkcie zbiórki, czy przebywa w odległej części hali, co utrudnia sprawne przeprowadzenie akcji ratunkowej.

Istotnym błędem jest brak kontroli nad podwykonawcami i gośćmi. Gdy zewnętrzne ekipy remontowe, dostawcy, pracownicy kontraktowi czy serwisanci poruszają się po zakładzie bez należytego nadzoru, rośnie ryzyko uzyskania wglądu w procesy technologiczne, które stanowią tajemnicę przedsiębiorstwa.

Audyt obecnego sposobu zarządzania dostępem – pierwszy krok do uporządkowania procedur

Zanim zapadną decyzje dotyczące wdrożenia nowych technologii, zmiany organizacji przejść czy restrukturyzacji uprawnień, konieczne jest przeprowadzenie rzetelnego audytu obecnego systemu zarządzania dostępem.

Pierwszym etapem powinno być szczegółowe rozpoznanie infrastruktury oraz sposobu poruszania się pracowników po obiekcie:

• ewidencja wszystkich punktów wejścia i wyjścia – weryfikacja drzwi, bram, furtek oraz wyjść ewakuacyjnych pod kątem ich lokalizacji, funkcji i poziomu zabezpieczenia fizycznego,
• analiza przepływu osób – określenie tras, którymi porusza się personel w trakcie zmiany, co pozwala odwzorować rzeczywisty ruch w zakładzie,
• identyfikacja wąskich gardeł – wskazanie miejsc, w których kumulacja pracowników prowadzi do opóźnień, zatorów lub innych utrudnień,
• wyznaczenie stref zagrożeń – określenie obszarów, w których obecność osób nieuprawnionych może prowadzić do wypadków, awarii maszyn lub zakłóceń pracy.

Równolegle do analizy fizycznej struktury obiektu należy przeprowadzić ocenę aktualnie nadanych uprawnień. W wielu zakładach okazuje się, iż część dostępów została przydzielona wiele lat temu i nie odpowiada już obecnym obowiązkom pracowników. Dotyczy to zarówno osób, które zmieniły stanowisko, jak i nieaktywnych identyfikatorów czy kart, które przez cały czas pozostają w systemie.

Projektowanie stref dostępu w zakładzie

Uporządkowanie ruchu pracowników wymaga jasnego podziału przestrzeni na strefy o określonym poziomie dostępu. Każda strefa powinna mieć jasno zdefiniowane przeznaczenie, poziom zabezpieczeń oraz listę osób uprawnionych do wejścia.

Najczęstszy podział to:

• strefa publiczna – przestrzenie dostępne dla osób z zewnątrz, takie jak recepcja, poczekalnie czy sale spotkań. Dostęp do tej części nie wymaga specjalnych uprawnień, jednak powinien być monitorowany,
• strefa produkcyjna – wstęp powinien być ograniczony do pracowników posiadających odpowiednie przeszkolenie oraz przypisanych do konkretnych zadań,
• strefa wysokiego ryzyka – miejsca takie jak serwerownie, rozdzielnie elektryczne, magazyny substancji niebezpiecznych czy obszary z zaawansowanymi maszynami. Dostęp powinien być ściśle kontrolowany i ograniczony do wąskiej grupy osób,
• strefa administracyjna – przestrzeń biurowa, w której przetwarzane są dane, dokumentacja oraz informacje organizacyjne. Wstęp powinien być przypisany do pracowników administracyjnych i kadry zarządzającej.

Jednym z podstawowych założeń skutecznego systemu kontroli dostępu jest zasada minimalnych uprawnień. Oznacza, że każdy pracownik posiada dostęp wyłącznie do tych obszarów, które są niezbędne do wykonywania powierzonych zadań. Przykładowo pracownik działu administracyjnego nie potrzebuje dostępu do hali produkcyjnej, a operator maszyny nie powinien mieć możliwości wejścia do serwerowni.

Zarządzanie uprawnieniami pracowników

Jasno określone strefy dostępu wymagają równie uporządkowanych zasad nadawania uprawnień. Najbardziej logicznym rozwiązaniem jest model oparty na rolach. Uprawnienia przypisuje się wtedy do stanowiska, działu albo funkcji, a nie do konkretnej osoby. Taki układ ułatwia kontrolę nad systemem i ogranicza liczbę wyjątków. Indywidualne uprawnienia mogą być potrzebne w wybranych sytuacjach, jednak ich nadmiar prowadzi do bałaganu, utrudnia nadzór i zwiększa ryzyko błędów administracyjnych.

Duże znaczenie ma także automatyzacja. Powiązanie systemu kontroli dostępu z procesami kadrowymi porządkuje obsługę nowych pracowników oraz osób kończących współpracę z firmą:

• podczas onboardingu pracownik otrzymuje dostęp przypisany do swojej roli,
• przy offboardingu uprawnienia są odbierane bez zwłoki.

Wiele organizacji nadaje dostęp raz, a później przez długi czas go nie weryfikuje. To prowadzi do sytuacji, w której pracownik zachowuje uprawnienia po zmianie stanowiska, przeniesieniu do innego działu albo zmianie zakresu obowiązków. Cykliczny przegląd pozwala wychwycić takie przypadki i usunąć nadmiarowe dostępy.

Osobnej organizacji wymaga wstęp gości, serwisantów i pracowników firm zewnętrznych. W ich przypadku warto przyjąć jednolite zasady:

• wcześniejszą rejestrację wizyty,
• nadawanie dostępu wyłącznie na określony czas,
• przypisanie wyłącznie do wskazanych stref,
• ewidencję wejścia i wyjścia,
• obecność opiekuna po stronie zakładu, jeżeli wymaga tego rodzaj wizyty.

Case study: wdrożenie systemu kontroli dostępu w rozproszonych lokalizacjach zakładu produkcyjnego

Dobrym sposobem na zobrazowanie opisanych wcześniej zasad jest przykład implementacji systemu kontroli dostępu w środowisku o rozproszonej strukturze. Przykładem takiej realizacji jest wdrożenie Unicard Systems dla Zakładu Ceramiki Budowlanej Owczary (TERMOton). Firma dysponowała rozbudowaną infrastrukturą produkcyjną i biurową, a wraz z rozwojem zakładu pojawiła się potrzeba uporządkowania ruchu pracowników oraz ujednolicenia zasad dostępu w różnych częściach obiektu.

System miał:

• uporządkować rejestrację czasu pracy,
• umożliwić centralne zarządzanie dostępem w kilku budynkach,
• połączyć wiele funkcji w ramach jednej karty pracowniczej.

Ważnym elementem była także integracja z oprogramowaniem kadrowo-płacowym oraz wybranymi instalacjami w budynku biurowym.

Projekt od początku wymagał dobrego zaplanowania. Część biurowa była jeszcze wykańczana, więc należało wykonać okablowanie, w tym również podtynkowe. Dodatkowo wiele drzwi i bram nie było wcześniej przygotowanych do obsługi kontroli dostępu, a okna w budynku wymagały doposażenia w czujniki otwarcia. Osobnym wyzwaniem była organizacja prac w części produkcyjnej działającej przez całą dobę, bez zatrzymywania bieżących procesów.

Zastosowane rozwiązanie objęło wdrożenie systemu kontroli dostępu oraz rejestracji czasu pracy, wraz z pełnym przygotowaniem infrastruktury technicznej. Firma Unicard Systems przystosowała przejścia, zainstalowała czytniki oraz wdrożyła system umożliwiający zarządzanie dostępem do wybranych stref w zależności od przypisanych uprawnień. Uzupełnieniem było wprowadzenie narzędzi do samodzielnego wydawania i kodowania kart pracowniczych.

Efekty wdrożenia to między innymi:

• zabezpieczenie ponad 100 przejść na terenie zakładu,
• uporządkowanie zasad dostępu w wielu lokalizacjach,
• poprawa przejrzystości ewidencji czasu,
• redukcja kosztów operacyjnych oraz zużycia energii poprzez integrację z systemami budynkowymi.

Wdrożenie dla Zakładu Ceramiki Budowlanej Owczary pokazuje, iż choćby w rozbudowanym i złożonym środowisku produkcyjnym możliwe jest uporządkowanie dostępu oraz ruchu pracowników bez zakłócania bieżącej działalności. Warunkiem jest przygotowanie projektu, uwzględnienie specyfiki obiektu oraz konsekwentne wdrożenie przyjętych założeń.

www.unicard.pl