„Lex 1 procent”. Akcyzowa nowelizacja Ministerstwa Finansów dziurawa jak sito

Projekt nowelizacji ustawy akcyzowej przygotowany przez Ministerstwo Finansów miał być odpowiedzią na rosnący problem unikania podatku akcyzowego na rynku e-papierosów. Tymczasem proponowane rozwiązania obejmą zaledwie około 1 proc. sprzedawanych w Polsce takich urządzeń. Z tego powodu projekt ustawy, opublikowany 22 grudnia pod numerem UD308, już teraz funkcjonuje w debacie publicznej pod nazwą „Lex 1 procent”.

Nowelizacja, firmowana przez resort finansów kierowany przez Andrzeja Domańskiego, formalnie ma uszczelnić system poboru akcyzy. W praktyce jednak wprowadza selektywne regulacje, które – zdaniem ekspertów – nie tylko nie likwidują istniejących luk, ale wręcz pogłębiają nierówności konkurencyjne na rynku. I to nie może być przypadek lub przeoczenie, gdyż – co jest oczywiste –Ministerstwo Finansów od miesięcy dysponuje wiedzą o mechanizmach omijania 40-złotowej akcyzy. Nie płacą jej choćby firmy sprzedające e-papierosy na części. UD308 tego nie zmienia w ogóle.

Podwójny podatek dla jednej firmy

Projekt UD308 zakłada objęcie dodatkową, 40-złotową akcyzą wyłącznie jednego segmentu rynku: e-papierosów indukcyjnych. To urządzenia wykorzystujące podgrzewanie wkładów z płynem dzięki blaszki ferromagnetycznej. Wkłady te – popularne pody o pojemności 2 ml – po wejściu w życie najnowszej nowelizacji -będą obciążone nową daniną w wysokości 40 zł za sztukę.

Problem polega na tym, iż e-papierosy indukcyjne stanowią kilka ponad 1 proc. całego rynku. Co więcej, w Polsce produkuje je wyłącznie jedna firma – Philip Morris International. Jej produkty już dziś podlegają 40-złotowej akcyzie jako urządzenia do waporyzacji. Po zmianach zaproponowanych w UD308 ten sam wyrób zostanie obciążony podwójnie: 40 zł podatku od urządzenia oraz kolejnymi 40 zł od każdego wkładu. Łączna akcyza od jednego e-papierosa indukcyjnego wyniesie ponad 80 zł, co jest – jak podkreśla branża – sytuacją bez precedensu na rynku wyrobów nikotynowych.

Akcyza „na papierze” czyli składaki i dziurki

Obowiązujące przepisy, formalnie przewidują 40-złotową akcyzę także dla innych typów e-papierosów – w szczególności urządzeń opartych na grzałce i zbiorniku z płynem. W praktyce jednak podatek ten w większości przypadków nie jest płacony.

Branża znalazła bowiem dwa skuteczne sposoby na obejście przepisów. Pierwszym są tzw. „składaki”, czyli e-papierosy sprzedawane nie jako zestaw, ale w postaci osobnych komponentów. Konsument kupuje oddzielnie baterię, grzałkę oraz zbiornik z płynem. Ponieważ żaden z tych elementów nie jest formalnie „zestawem do e-papierosa”, fiskus nie pobiera 40-złotowej akcyzy. Z takiego modelu sprzedaży korzysta m.in. firma Evapify. Firmy, które działają w takim systemie uzyskały choćby w tej sprawie wiążącą interpretację Krajowej Informacji Skarbowej. W efekcie fiskus dostaje tu okrągłe 0 zł.

Drugim rozwiązaniem są e-papierosy z możliwością wielokrotnego napełniania zbiornika, określane potocznie jako „e-papierosy z dziurką”. Akcyza w wysokości 40 zł pobierana jest w tym przypadku tylko raz – przy pierwszej sprzedaży poda. Kolejne napełnienia podlegają już wyłącznie akcyzie od płynu, która w 2026 r. wynosi 1,44 zł za 1 ml. Takie urządzenia oferuje m.in. Aroma King.

Nowelizacja wprowadzająca 40 zł opłaty akcyzowej od urządzeń do waporyzacji (której autorem jest wiceminister finansów Jarosław Neneman) weszła w życie 1 września 2025 roku. W efekcie ze sprzedaży de fakto zniknęły bardzo popularne e-papierosy jednorazowe. Ich udział w rynku szacowany jest teraz na niecałe 0,5 proc.

Znikające miliony złotych

Efektem planowanych kolejnych regulacji będzie głęboka asymetria fiskalna. Podczas gdy e-papieros indukcyjny obciążony będzie akcyzą przekraczającą 80 zł, w przypadku popularnych „składaków” łączna danina ogranicza się do kilku złotych podatku od płynu. Tymczasem to właśnie te produkty odpowiadają dziś za blisko 98,5 proc. sprzedaży na rynku. To żadna tajemnica.

Ministerstwo Finansów też od miesięcy dysponuje wiedzą o istniejących lukach oraz o sposobach ich wykorzystywania przez producentów i dystrybutorów. Mimo to projekt UD308 nie zawiera rozwiązań, które objęłyby akcyzą dominującą część rynku. W konsekwencji – jak wskazują różne szacunki – z budżetu państwa już teraz „wyparowują” setki milionów złotych.

Potwierdzają to dane dotyczące wpływów z akcyzy. Według Oceny Skutków Regulacji dochody z akcyzy na wyroby nikotynowe w 2025 roku miały wynieść 34,85 mld zł. Tymczasem wstępne dane mówią o wpływach rzędu 32,4 mld zł, czyli o około 2,5 mld zł mniej od planu. To także wynik znacząco niższy od prognoz resortu sprzed reformy. Jeszcze w czerwcu MF wyliczało optymistycznie, iż akcyza na wyroby nikotynowe przyniesie budżetowi ok. 37 mld zł.

Tabela: nierówności w akcyzie na e-papierosy w 2026 r.

Puste deklaracje ministerstwa

Projekt UD308 spotkał się z krytyką całej branży tytoniowej. Sprzeciw wobec niego zgłosiły – obok PMI – także British American Tobacco, Japan Tobacco International oraz Imperial Tobacco. Poparcia udzielił natomiast Związek Pracodawców Branży Vapingowej, do którego należy m.in. Evapify – beneficjent obecnych luk prawnych, sprzedająca swoje e-papierosy na części.

I trzeba tu dodać, iż to właśnie ZPBV apelował o interwencję fiskalną m.in. do ministra finansów. 10 września Związek wysłał informację prasową do mediów sugerując, iż e-papierosy indukcyjne są „faworyzowane” przez fiskusa, ponieważ ich producent (koncern PMI) został zwolniony z 40 złotowej opłaty akcyzowej za wkłady do swoich e-papierosów.

ZPBV nie wspomniał jednak, iż koncern PMI płaci 40 złotową akcyzę za swoje e-papierosy indukcyjne, ani iż należąca do ZPBV firma Evapify już wówczas sprzedawała e-papierosy na części, unikając 40 zł opłaty. Tego samego dnia, czyli wspomnianego 10 września, na stronie Ministerstwa Finansów pojawiło się specjalne oświadczenie, w którym resort zapewniał, iż uważnie monitoruje rynek wyrobów nikotynowych. I stwierdza w nim, iż żaden produkt nie uniknie podatku akcyzowego. Branża tytoniowa wskazuje, iż ministerstwo finansów w oświadczeniu tym powiela argumenty ZPBV. I sugeruje, iż indukcyjne e-papierosy koncernu PMI rzekomo unikają akcyzy. Po kilku miesiącach resort sprostował te słowa, dokonując korekty oświadczenia. Prace nad nowelizacją jednak ruszyły.

„Ministerstwo Finansów informuje, iż każdy nowo pojawiający się wyrób na rynku będzie obejmowany przepisami, aby nie dopuścić do sytuacji, w której na rynku istnieją wyroby nie objęte akcyzą” – deklarował MF. Tyle tylko, iż ta deklaracja ma się nijak do projektu UD308, który zezwala na sprzedaż e-papierosów bez 40 zł opłaty.

Konsultacje publiczne dotyczące projektu UD308 potrwają do 19 stycznia 2026 r. Bez istotnych zmian w proponowanych przepisach nowelizacja może jednak utrwalić obecne nierówności, zamiast realnie uszczelnić system akcyzowy. W efekcie „Lex 1 procent” może okazać się symbolem regulacji, która miała zwiększyć wpływy budżetowe, a w praktyce pozostawia większość rynku poza zasięgiem fiskusa. Czy takie było noworoczne życzenie ministra finansów na 2026 rok?

BIZNES ALERT/CPB