Minęła dekada od wycofania pociągów EN94 – historia wieloletniej służby w WKD

3 godzin temu

27 maja 2026 r. minęło 10 lat od zakończenia eksploatacji pasażerskiej elektrycznych zespołów trakcyjnych (EZT) serii EN94 we flocie Warszawskiej Kolei Dojazdowej. Pojazdy te przez ponad 4 dekady stanowiły podstawę taboru przewoźnika – od dostawy pierwszych egzemplarzy seryjnych na początku lat 70. aż po ostatni kurs w maju 2016 r. Po wycofaniu z użytku kilka jednostek zyskało nowe funkcje – od eksponatu muzealnego po lokal gastronomiczny.

Decyzja o zakupie nowego taboru dla WKD zapadła w połowie lat 60. XX w. Eksploatowane wówczas angielskie wagony serii EN80 zbliżały się do czterdziestego roku służby – były przestarzałe i mało pojemne, choć ich tramwajowe gabaryty, paradoksalnie, lepiej niż późniejsze EN94 radziły sobie na odcinkach w Grodzisku, Milanówku i Warszawie Włochy. Projekt następcy opracowało Centrum Naukowo-Techniczne Kolejnictwa (obecnie Instytut Kolejnictwa), a realizacji zamówienia podjęła się Państwowa Fabryka Wagonów we Wrocławiu (PaFaWag).

Pierwszy egzemplarz – oznaczony 101N-01 – ukończono w połowie 1968 r. Prototyp okazał się jednak wysoce awaryjny, a część zastosowanych rozwiązań nie sprawdziła się w praktyce. Pojazdy seryjne, oznaczone 101Na, otrzymały więc szereg poprawek konstrukcyjnych. Pozostałe 39 jednostek dostarczono w latach 1971-1972, co pozwoliło do 1973 r. całkowicie wycofać z ruchu tabor EN80.

Pod względem technicznym EN94 to dwuczłonowe EZT o układzie osi Bo’Bo’+2’2′, długości 27 800 mm, masie służbowej 44,1 t i prędkości maksymalnej 80 km/h. Napęd zapewniały 4 silniki LKc-310 o łącznej mocy 226 kW. Każdy pojazd mógł przewozić 250 pasażerów, w tym 80 na miejscach siedzących. Wnętrze z szerokimi drzwiami i bocznym układem siedzeń zaprojektowano z myślą o obsłudze ruchu aglomeracyjnego.

Trudne początki i naprawy główne w ZNTK Bydgoszcz

Pierwsze lata eksploatacji przyniosły liczne awarie sprężarek, przetwornic i silników trakcyjnych. Na warszawskim odcinku dochodziło również do wykolejeń – szczególnie na łuku w okolicach ul. Szczęśliwickiej. Problemy te stały się jedną z przyczyn likwidacji tzw. nitki miejskiej i budowy obecnej trasy od okolic p.o. Warszawa Raków przez Aleje Jerozolimskie i Redutę Ordona do stacji Warszawa Śródmieście WKD. Po pierwszych naprawach rewizyjnych od 1973 r. niezawodność EN94 systematycznie rosła i pozostała ich mocną stroną niemal do końca służby.

Nie wszystkie jednostki doczekały napraw głównych – już w 1977 r. w pożarze uszkodzeniu uległy człony dwóch pojazdów, a w kolejnych latach ze stanu skreślano kolejne EN94 po zderzeniach z pojazdami drogowymi, pożarach i kolizji z kozłem oporowym. Już w połowie lat 80. rozpoczęto ich realizację – początkowo w warsztatach WKD w Grodzisku, następnie w ZNTK Bydgoszcz (ob. PESA Bydgoszcz).

Do końca 1994 r. naprawę główną przeszło wszystkich 35 pojazdów pozostających wówczas na stanie. Przy okazji wprowadzono istotne modyfikacje – drzwi „harmonijkowe” – zastąpiono odskokowo-przesuwnymi, zamontowano trzeci reflektor górny i wandaloodporne siedzenia, a na czołach jednostek pojawił się żółty pas – zgodnie z zaleceniami komisji wypadkowej.

Przedłużona służba i pożegnanie

Planowe wycofywanie EN94 rozpoczęło się w 2012 r., wraz z zakupem przez WKD 14 nowoczesnych składów EN97 i planowaną zmianą napięcia sieci trakcyjnej z 600 na 3000 V prądu stałego. Nowy tabor okazał się jednak problematyczny pod względem niezawodności, co wymusiło wstrzymanie procesu – sprawne EN94 wracały do służby liniowej. Ostatni kurs z ich udziałem odbył się 27 maja 2016 r., a kilka dni wcześniej przewoźnik zorganizował okolicznościowe przejazdy upamiętniające 44-letnią eksploatację serii.

Losy poszczególnych jednostek EN94 po wycofaniu potoczyły się różnymi torami. Jednostkę EN94-40 zachowano jako eksponat muzealny i poddano renowacji bezpośrednio po zakończeniu eksploatacji. EN94-26 trafiła do Skierniewic, gdzie po przemalowaniu znalazła zastosowanie gastronomiczne jako „Stacja Zwierzyniecka”.

Z kolei EN94-34 – symbolicznie ostatni czynny skład serii – w latach 2023-2025 przeszła pełną renowację i zasiliła kolekcję Izby Tradycji EKD/WKD. Oficjalną prezentację przeprowadzono podczas Nocy Muzeów 17 maja 2025 r. Stowarzyszenie Klub Miłośników EKD/WKD pozyskało grant na renowację zewnętrzną EN94-17, w ramach której odtworzono schemat malowania z naprawy głównej w ZNTK Bydgoszcz z lat 90. Organizacja doprowadziła również do zachowania czoła EN94-16b – ucharakteryzowanego na lata 80. i wkomponowanego w mural 3D w odremontowanej hali przeglądowej EKD z 1927 r.