2 dni temu
Agencja Bloomberg poinformowała 6 lipca 2026 r., iż Niemcy planują zaciągnąć z budżetu federalnego nowe pożyczki netto w wysokości 118 miliardów euro w 2027 roku — o około 7% więcej niż zakładała prognoza z kwietnia. Łącznie, wliczając fundusze specjalne (infrastrukturalny i obronny), całkowite nowe zadłużenie sięgnie 203,6 miliarda euro. Projekt budżetu zatwierdził rząd federalny. Szef niemieckiego rządu, kanclerz Friedrich Merz, porzuca dekady dyscypliny budżetowej. Niemcy w nowej sytuacji na świecie — geopolitycznej i gospodarczej — stawiają na dług jako jedyne wyjście.
203 miliardy euro długu w jednym roku — jak to możliwe?
Jeszcze cztery lata temu sam pomysł takiego zadłużenia byłby w Berlinie nie do wyobrażenia. Niemcy przez dekady szczyciły się zasadą Schuldenbremse — konstytucyjnego hamulca długu, który ograniczał możliwość zaciągania nowych zobowiązań. Dziś Bundestag to obejście przegłosował, wpisując do konstytucji pozabudżetowe fundusze specjalne. Projekt budżetu na 2027 rok zakłada łączne wydatki 555,4 mld euro. Nakłady inwestycyjne mają wynieść 117,5 mld euro — prawie 40 mld euro więcej niż poprzednie założenia. Ostatni raz Niemcy zadłużały się w takim tempie podczas pandemii COVID-19 w 2020 roku. Dziś jednak zadłużenie ma charakter trwały i strukturalny. Za projekt budżetu odpowiada minister finansów Lars Klingbeil (SPD). Jak rozpisane jest nowe zadłużenie?
– 118,7 mld euro — budżet federalny (nowe pożyczki netto)
– 54,9 mld euro — Fundusz Specjalny na Infrastrukturę i neutralność klimatyczną
– 30 mld euro — Fundusz Specjalny na Bundeswehrę i obronność
Budżet na 2026 rok już był rekordowy — a 2027 bije kolejny szczyt
Rekordowe wydatki zaczęły się rok wcześniej. Uchwalony przez Bundestag budżet na 2026 rok przewidywał wydatki federalne 524,5 mld euro — o 21,5 mld więcej niż w 2025 r. — możliwe dzięki wzrostowi zadłużenia o 98 mld euro. Wydatki na obronność w ramach budżetu podstawowego miały wynieść 83 mld euro, a dodatkowe 25,5 mld euro dołożono z Funduszu Specjalnego na Bundeswehrę. Niemcy znalazły się w gwałtownie narastającej spirali: kolejne budżety, kolejne rekordy zadłużenia, coraz wyższe koszty obsługi.
Dochody podatkowe stabilnie rosną (387,2 mld euro w 2026 roku) — nie one są problemem. Problemem jest dynamicznie rosnąca strona wydatkowa. Jak alarmuje Instytut Ifo, z 10 największych pozycji «inwestycyjnych» budżetu podstawowego (24,4 mld euro) tylko 5,8 mld euro trafi na rzeczywiste inwestycje infrastrukturalne. Rząd finansuje tymczasem obietnice z kampanii wyborczej za 10 mld euro rocznie: obniżenie VAT w gastronomii, dotacje dla rolnictwa, rozszerzona emerytura dla matek. Eksperci mówią wprost o kreatywnej księgowości i unikaniu cięć.
Stagnacja i recesja — dlaczego Niemcy wpadły w tę pułapkę?
Żeby zrozumieć skalę kryzysu, trzeba cofnąć się do 2024 roku. Rząd Merza obniżył prognozę wzrostu gospodarczego na 2026 rok o 0,8 p.p. do zaledwie 0,5%. Koalicja CDU/CSU–SPD mierzy się z kilkoma jednoczesnych wstrząsami. Wzrost wydatków obronnych i inwestycyjnych ma odpowiedzieć na potrzeby nowej sytuacji na świecie:
– Rosyjska inwazja na Ukrainę — kryzys energetyczny i utrata taniego gazu rosyjskiego trwale podniosły koszty produkcji
– Konflikt na Bliskim Wschodzie — zakłócenia żeglugi w Cieśninie Ormuz grożą kolejnym skokiem cen energii
– Odpływ firm i słabnąca konkurencyjność — przemysł traci miejsca pracy, branże produkcyjne kurczą się
– Chińska konkurencja — w motoryzacji i maszynach Chiny skutecznie podcinają cenowo Mittelstand
– Koszty socjalne — starzejące się społeczeństwo, rosnące wydatki na emerytury i ubezpieczenia
Według analizy EY, liczba miejsc pracy w niemieckim przemyśle była na koniec pierwszego kwartału 2026 r. o 2,3% niższa niż rok wcześniej. Od 2019 roku ubyło w sumie 341,5 tysięcy etatów. Rheinmetall przebudowuje zakłady w Neuss i Berlinie z produkcji komponentów samochodowych na elementy uzbrojenia — symboliczne przesunięcie całej gospodarki ku zbrojeniówce.
Dług do 80% PKB — koszty obsługi się podwoją
Federalne Ministerstwo Finansów szacuje, iż dług publiczny w 2029 roku osiągnie 80,25% PKB (obecne: 62,5% PKB). Niemcy mogą przekroczyć próg deficytu 3% PKB w 2026 i 2027 r., co narusza Pakt Stabilności i Wzrostu UE — Komisja Europejska może wszcząć Procedurę Nadmiernego Deficytu. Komisja Europejska nie uznaje wewnętrznych podziałów na wydatki «budżetowe» i «konstytucyjne».
Konsekwencje są twarde:
– Koszty obsługi długu mają wynieść ok. 62 mld euro do 2029 roku — wzrost z obecnych 30 mld euro
– Dziura budżetowa na 2027 r. szacowana na 34,4 mld euro (po korektach: ~12 mld)
– Wzrost podaży Bundów wywiera presję na wzrost ich rentowności
«Niemcy startują z dobrej pozycji — dług 62,5% PKB to mniej niż Włochy (135%) czy Francja (113%). Ale rząd postawił ryzykowny zakład: cały plan zależy od wzrostu inwestycji i zadłużenia przynoszącego efekt mnożnikowy. Krytycy, jak Lars Feld z Instytutu Waltera Euckena, ostrzegają, iż może to zagrozić stabilności. Tak jak niegdyś Mario Draghi musiał zapewniać rynki „whatever it takes‟, by ratować strefę euro — dziś Berlin wystawia na próbę wiarygodność fiskalną największej gospodarki UE.»
— Sebastian Płóciennik, Ośrodek Studiów Wschodnich (OSW)Bundeswehra i «największa armia w Europie» — obronność jako motor wzrostu?
Kanclerz Friedrich Merz, szef niemieckiego rządu, otwarcie deklaruje: Niemcy powinny mieć największą armię w Europie. Wydatki na Bundeswehrę mają wynieść 109 mld euro w 2027 r. (z 82 mld euro). Łącznie — z pomocą wojskową dla Ukrainy (11,5 mld), ochroną ludności i cyberbezpieczeństwem — wydatki obronne sięgają 130,1 mld euro. Niemcy planują wzrost z 2,83% PKB w 2026 roku do 3,56% PKB do 2029 r.
Wzrost wydatków na Bundeswehrę przyciąga firmy. Federalne Stowarzyszenie Przemysłu Bezpieczeństwa i Obrony odnotowało wzrost liczby członków z 243 do 440 od listopada 2024 r. — w większości małe i średnie firmy z motoryzacji i maszynówki migrujące do zbrojeniówki, bo obronność daje im stabilne kontrakty długoterminowe.
Pakiet reform bez przełomu — koalicja blokuje radykalne zmiany
2 lipca 2026 r. rząd CDU/CSU–SPD przyjął «Program na rzecz ożywienia gospodarczego i zatrudnienia» — 34 działania mające ustabilizować finanse publiczne, zwiększyć konkurencyjność i uelastycznić rynek pracy. OSW ocenia go jako kompromisowy i niewystarczający. Koalicja rządząca boi się kampanii wyborczej AfD — każde radykalne cięcie socjalne to argument dla opozycji. Przy sondażach dających AfD 27% poparcia, a CDU/CSU tylko 22%, manewru jest niewiele.
Co zawiera pakiet reform?
– Reforma emerytalna: wiek emerytalny powiązany ze wzrostem długości życia (docelowo 70 lat w 2091 r.)
– Ulgi podatkowe dla rodzin z dziećmi — 600 euro rocznie od 2028 r.
– Wyższe podatki dla najlepiej zarabiających
– Deregulacja: redukcja obowiązków sprawozdawczych dla firm
– Reforma ochrony zdrowia: koniec zwolnień telefonicznych
Brakuje jednak konkretnej konsolidacji budżetowej. Minister finansów Lars Klingbeil musi znaleźć sposób na zamknięcie dziury fiskalnej, nie tracąc przy tym wyborców przed kolejnymi wyborami do Bundestagu.
Niemcy kontra UE — przeciwko wspólnym długom, ale własny dług rośnie
Berlin od lat jest przeciwko wspólnym długom europejskim i emisji wspólnych obligacji UE. Dziś Niemcy nagięły własne reguły Schuldenbremse, jednocześnie sprzeciwiając się wieloletnim ramom finansowym Unii Europejskiej opartym na wspólnym zadłużeniu. To rodzi napięcia z krajami południa strefy euro.
«Działania Berlina otwierają przestrzeń dla kolejnej debaty o wspólnym długu i wspólnych inwestycjach w UE, stawiając Niemcy w niewygodnej pozycji: nagina zasady dla siebie, blokując rozwiązania wspólnotowe.»
— OSW — Ośrodek Studiów Wschodnich, analiza budżetu federalnego Niemiec 2027Komisja Europejska musi uwzględniać to przy negocjacjach wieloletnich ram finansowych Unii na kolejny okres. Rząd federalny wynegocjował tymczasem z Komisją korzystne warunki planu fiskalnego — budując scenariusz oparty na bardziej optymistycznych prognozach PKB.
Co to oznacza dla Polski?
Niemcy to największy partner handlowy Polski. Wzrost wydatków publicznych zwiększa popyt na polskie materiały, maszyny i usługi. jeżeli program Merza faktycznie ruszy — polskie firmy mogą skorzystać na ożywieniu u zachodniego sąsiada.
Z drugiej strony, rekordowa podaż Bundów wywiera presję na rentowności w całej UE — co uderzy w koszty kredytów w Polsce. Największy scenariusz ryzyka: plan nie przynosi wzrostu PKB, a Niemcy przy długu 80% PKB wpadają w klasyczną pułapkę zadłużenia. Takie Niemcy to najgorszy możliwy sąsiad dla polskiej gospodarki.
Źródła: Bloomberg (bloomberg.com), OSW — Ośrodek Studiów Wschodnich (osw.waw.pl), Instytut Ifo, EY Polska, Federalne Ministerstwo Finansów Niemiec (bundesfinanzministerium.de)
