Nowe ułatwienia dla eksporterów. Towary szybciej pojadą poza Unię

Polskie firmy eksportujące rośliny i produkty roślinne poza Unię Europejską mogą korzystać z nowego uproszczenia. PIORiN wdraża status „Zaufanego Eksportera”, który pozwala ograniczyć liczbę urzędowych kontroli części przesyłek. W praktyce oznacza to krótszą ścieżkę do uzyskania świadectwa fitosanitarnego, większą elastyczność przy organizowaniu wysyłek i potencjalnie niższe koszty obsługi eksportu.

Nowe ułatwienia dla eksporterów. Towary szybciej pojadą poza Unię. Fot.: Wygenerowane przez AI

Nowe rozwiązanie skierowane jest przede wszystkim do przedsiębiorców, którzy regularnie wysyłają produkty roślinne na rynki państw trzecich i od lat prawidłowo współpracują z Państwową Inspekcją Ochrony Roślin i Nasiennictwa.

Podstawą zmian jest znowelizowana ustawa o ochronie roślin przed agrofagami. Przepisy wprowadzające instytucję „Zaufanego Eksportera” weszły w życie 6 marca 2026 r.

Eksporter sam oceni część przesyłek

Najważniejsza zmiana polega na tym, iż przedsiębiorca posiadający odpowiedni status może w określonych przypadkach samodzielnie przeprowadzić ocenę wizualną towaru przed jego wysyłką za granicę.

Nie oznacza to jednak całkowitego odejścia od kontroli PIORiN.

Uproszczenie obejmuje tylko towary i kierunki eksportu, dla których do wydania świadectwa fitosanitarnego wystarcza ocena wizualna i nie jest wymagane umieszczenie w świadectwie dodatkowych informacji określanych jako „Deklaracja dodatkowa”.

Świadectwo fitosanitarne przez cały czas wystawia wojewódzki inspektor ochrony roślin i nasiennictwa.

Zamiast każdej przesyłki – kontrola co dziesiątej

Największą korzyścią dla eksporterów jest możliwość ograniczenia częstotliwości urzędowych kontroli.

W pierwszym roku po uzyskaniu statusu „Zaufanego Eksportera” inspektor PIORiN będzie kontrolował nie mniej niż co dziesiątą przesyłkę.

Jeżeli przedsiębiorca będzie posiadał status dłużej niż rok, minimalna częstotliwość kontroli zostanie zmniejszona do co najmniej co dwudziestej przesyłki.

To istotna zmiana szczególnie dla firm realizujących dużą liczbę wysyłek w krótkim czasie. Mniej kontroli przeprowadzanych bezpośrednio przez inspekcję może oznaczać szybsze przygotowanie towaru do wywozu oraz łatwiejsze planowanie transportu.

Nie każdy przedsiębiorca otrzyma status

System jest przeznaczony dla firm, które mają już odpowiednie doświadczenie i historię współpracy z Inspekcją.

O wpis do rejestru mogą ubiegać się eksporterzy, którzy od co najmniej dwóch lat znajdują się w urzędowym rejestrze podmiotów profesjonalnych PIORiN.

To jednak dopiero pierwszy warunek.

Firma musi również regularnie występować o świadectwa fitosanitarne – PIORiN wskazuje na co najmniej 10 przesyłek rocznie.

Przedsiębiorca nie może być karany za naruszenia przepisów fitosanitarnych i musi posiadać zatwierdzoną przez wojewódzkiego inspektora procedurę samodzielnej kontroli.

Potrzebna będzie również odpowiednio przygotowana kadra

Samokontrola przesyłek nie może być wykonywana przez przypadkowego pracownika.

Przedsiębiorca musi zapewnić osoby posiadające odpowiednią wiedzę do przeprowadzania oceny wizualnej roślin i produktów roślinnych.

Pracownik powinien posiadać odpowiednie wykształcenie albo zdać egzamin przed wojewódzkim inspektorem ochrony roślin i nasiennictwa, potwierdzający znajomość zagadnień niezbędnych do prawidłowej oceny fitosanitarnej.

PIORiN przygotował w tym celu m.in. bazę pytań, regulamin egzaminu, wykaz jednostek przeprowadzających egzaminy oraz egzamin próbny.

Mniej biurokracji, ale bezpieczeństwo przez cały czas pod kontrolą

Nowy system nie oznacza rezygnacji z nadzoru fitosanitarnego. Jego założeniem jest przeniesienie części odpowiedzialności na sprawdzonych eksporterów, przy jednoczesnym pozostawieniu kontroli urzędowej.

Jak podkreśla Główny Inspektor Ochrony Roślin i Nasiennictwa Magdalena Makowska, system opiera się na doświadczeniu przedsiębiorcy, przygotowaniu osób wykonujących oceny oraz dotychczasowym przestrzeganiu przepisów fitosanitarnych.

Dzięki temu możliwe ma być usprawnienie handlu bez obniżania wymagań dotyczących zdrowotności eksportowanych roślin i produktów roślinnych.

Dlaczego świadectwo fitosanitarne jest tak ważne?

Przy eksporcie poza Unię Europejską wiele państw wymaga potwierdzenia, iż wysyłany towar spełnia ich wymagania dotyczące zdrowia roślin.

Świadectwo fitosanitarne potwierdza stan zdrowotny eksportowanych lub reeksportowanych roślin, produktów roślinnych albo innych przedmiotów.

Dokument jest wydawany wtedy, gdy wymagają go przepisy kraju przeznaczenia lub państwa tranzytowego i kiedy przesyłka spełnia określone przez te państwa wymogi fitosanitarne.

Zakres kontroli może obejmować m.in. dokumenty, ocenę wizualną, ocenę makroskopową czy badania laboratoryjne.

Najwięcej zyskają firmy regularnie eksportujące poza UE

Status „Zaufanego Eksportera” może mieć największe znaczenie dla przedsiębiorstw, które wysyłają duże partie produktów roślinnych i dla których czas obsługi przesyłki ma bezpośredni wpływ na koszty działalności.

Mniejsze zaangażowanie urzędowych inspektorów przy każdej pojedynczej przesyłce oznacza potencjalnie szybszą odprawę, łatwiejsze planowanie transportu i mniejsze ryzyko opóźnień logistycznych.

Jednocześnie nie jest to rozwiązanie automatyczne. Zakres uproszczenia zależy zarówno od rodzaju eksportowanego produktu, jak i wymagań obowiązujących na konkretnym rynku państwa trzeciego.

PIORiN publikuje specjalny wykaz roślin, produktów roślinnych i innych towarów oraz państw, które mogą zostać objęte procedurą.

Eksporter musi złożyć wniosek

Przedsiębiorca zainteresowany uzyskaniem statusu powinien skontaktować się z adekwatnym wojewódzkim inspektorem ochrony roślin i nasiennictwa.

Po spełnieniu ustawowych warunków i zatwierdzeniu procedury samokontroli firma może zostać wpisana do rejestru „Zaufanych Eksporterów”.

Dla polskiego sektora rolno-spożywczego jest to istotny krok w kierunku ograniczania barier administracyjnych w handlu z państwami spoza UE. Im krótsza droga od przygotowania towaru do jego wysyłki, tym większa konkurencyjność polskich przedsiębiorstw