Odsetki znamy, z inwestowaniem gorzej. PIE sprawdził wiedzę finansową Polaków

33 minut temu

Jak wygląda wiedza finansowa wśród pracujących Polaków? Jest w dużym stopniu niekompletna – wynika z badania przeprowadzonego przez Polski Instytut Ekonomiczny (PIE) w październiku 2026 r. Tylko co trzeci respondent (33 proc.) poprawnie odpowiedział na wszystkie pytania z 4 obszarów zagadnień: zysku z konta oszczędnościowego, inflacji, porównania akcji i obligacji oraz dywersyfikacji ryzyka inwestycyjnego.

Jeden błąd (łącznie z odpowiedziami „nie wiem”) popełniło 24 proc. badanych, a 10 proc. nie odpowiedziało poprawnie na żadne pytanie. W badaniu wykorzystano pytania stanowiące klasyczny pomiar podstawowej wiedzy finansowej – rozumienie odsetek od oszczędności, inflacji i dywersyfikacji ryzyka oraz dodatkowo różnicy między akcjami i obligacjami.

Odsetki znamy lepiej niż inwestowanie

Najłatwiejsze okazało się pytanie dotyczące zysku z konta oszczędnościowego i na nie poprawnie odpowiedziało 76 proc. respondentów. Badani mieli wyobrazić sobie, iż mają 100 zł na koncie oszczędnościowym, na którym oprocentowanie wynosi 2 proc. rocznie, i wskazać, ile pieniędzy mieliby na tym koncie po 5 latach, gdyby pieniądze przez cały ten czas pozostawały na koncie. Odpowiedzi do wyboru to: mniej niż 102 zł, więcej niż 102 zł lub dokładnie 102 zł.

72 proc. badanych poprawnie odpowiedziało na pytanie dotyczące inflacji. Respondenci mieli ocenić zmianę siły nabywczej przy inflacji przekraczającej oprocentowanie konta oszczędnościowego. Jedynie 64 proc. respondentów poprawnie dokonało porównania ryzyka inwestycji w akcje i obligacje.

Z kolei najtrudniejsze okazało się pytanie związane z dywersyfikacją ryzyka inwestycyjnego. Tylko 46 proc. respondentów odpowiedziało na nie poprawnie. Aż 43 proc. wskazało odpowiedź „nie wiem”. Badani mieli ocenić, czy jest prawdą, iż zakup akcji pojedynczej spółki zwykle wiąże się z mniejszym ryzykiem i pewniejszym zwrotem niż inwestowanie w portfel funduszu akcji.

Wiedza finansowa rośnie wraz z wiekiem i wykształceniem

Średnia liczba poprawnych odpowiedzi wyniosła 2,6. Mężczyźni uzyskali średnio 2,8 poprawnych odpowiedzi, a kobiety – 2,3. Większość różnic między grupami respondentów jest zgodna z intuicją:

najgorzej wypadły osoby najmłodsze, w wieku 18-24 lat (2,3), a najlepiej – najstarsi respondenci powyżej 55 lat (2,9);

najniższy wynik uzyskały osoby z wykształceniem gimnazjalnym, podstawowym, niepełnym podstawowym lub bez wykształcenia szkolnego (1,6), a najwyższy – z wykształceniem wyższym (3).

Szczególnie dobry wynik uzyskali mężczyźni z wyższym wykształceniem w wieku 55 lat i starsi. Oni mieli najlepszy wynik w trzech z czterech pytań. Uzyskali aż 94 proc. poprawnych odpowiedzi w pytaniu o inflację, 90 proc. w pytaniu o porównanie akcji i obligacji i 75 proc. w pytaniu o dywersyfikację ryzyka.

Pod względem wielkości miejsca zamieszkania najniższy wynik uzyskały osoby mieszkające na wsi (2,4), a najwyższy – mieszkańcy bardzo dużych miast, liczących od 500 tys. do 1 mln mieszkańców (2,8) i Warszawy (3).

Zanim zaczną przygodę z OKI, Polacy muszą lepiej rozumieć ryzyko

Niski odsetek Polaków rozumiejących znaczenie dywersyfikacji ryzyka inwestycyjnego świadczy o potrzebie skutecznej edukacji finansowej w tym zakresie. Zwłaszcza iż wraz z początkiem 2027 roku wprowadzone zostaną Osobiste Konta Inwestycyjne (OKI).

Wynik potwierdza też wnioski z analogicznego badania z 2023 r. Wtedy również pytanie o dywersyfikację ryzyka inwestycyjnego sprawiło respondentom największą trudność. Odsetek poprawnych odpowiedzi wyniósł wówczas 67 proc. wobec 84 proc. w pytaniu o zysk z konta oszczędnościowego i 74 proc. w pytaniu o inflację. PIE zastrzega jednak, iż w poprzednim badaniu próba nie była zawężona wyłącznie do osób pracujących zarobkowo, a pytanie o dywersyfikację ryzyka inwestycyjnego zadano w nieco prostszy sposób. Brzmiało ono:

„Czy uważasz, iż poniższe zdanie jest prawdą czy fałszem? Kupno akcji jednej firmy zwykle zapewnia bezpieczniejszy zysk niż kupno akcji wielu różnych firm”.

Techniczne sformułowanie „portfel funduszu akcji” mogło być mniej zrozumiałe i wpłynąć na uzyskane wyniki.

Wniosek, który PIE wyciąga z tych badań, jest jednoznaczny. Edukacja na temat podstaw inwestowania i rozumienia podstawowych mechanizmów rynku finansowego powinna być stałym elementem polityki publicznej. Tworzenie i wdrażanie nowych programów, takich jak OKI, jest właśnie doskonałą ku temu okazją.