Zapraszamy na otwarcie wystawy Małe miasta – wielkie dane. Pomorze w czwartek 12 marca o 17:00 w Katedrze Transformacji Miasta na Wydziale Architektury Politechniki Gdańskiej. Wystawę zrealizowaną w ramach programu „Laboratorium Regionów” Narodowego Instytutu Architektury i Urbanistyki będzie można oglądać do 12 kwietnia 2026 roku.
Małe miasta stanowią wyjątkowe przestrzenie badawcze, w których zapisują się zarówno indywidualne, jak i wspólnotowe doświadczenia mieszkańców. To miejsca, gdzie relacje społeczne, kulturowe oraz codzienne praktyki życia tworzą złożoną strukturę lokalnej tożsamości.
Inspiracją dla wystawy są refleksje Kazimierza Wejcherta, wybitnego polskiego urbanisty, który w latach 80. XX wieku pisał:
„Małe miasto jest strukturą zamkniętą, w której wszystkie elementy życia mieszkańców są ze sobą powiązane; to miejsce, gdzie indywidualne doświadczenia stają się częścią kolektywnej pamięci.”
Współczesna pamięć zbiorowa to nie tylko zapis wspomnień, ale także materialne ślady historii – utrwalone w architekturze, przestrzeni miejskiej i lokalnych artefaktach. Wystawa ukazuje, w jaki sposób nowoczesne technologie, w tym narzędzia oparte na sztucznej inteligencji, umożliwiają analizę danych przestrzennych i społecznych, wspierając projektowanie bardziej zrównoważonych, inkluzywnych i kulturowo zakorzenionych środowisk życia.
Na przykładzie Pucka – miasta, w którym przeszłość, teraźniejszość i przyszłość splatają się w spójną narrację – prezentacja ukazuje potencjał małych miast jako laboratoriów pamięci, w których dane, obrazy i historie mieszkańców współtworzą nową definicję lokalności.
Badania prowadzone w ramach Laboratorium Regionów obejmują nie tylko Polskę, ale także kontekst międzynarodowy, redefiniując takie pojęcia jak autentyczność, powtarzalność i przynależność. Wystawa podkreśla, iż to nie granice administracyjne, ale relacje i pamięć kształtują naszą tożsamość.
Od analogowego zapisu po algorytmiczne modele danych – małe miasta stają się dynamicznym polem eksploracji, w którym możliwe jest odkrywanie i interpretowanie regionalnej tożsamości zarówno w wymiarze materialnym, jak i cyfrowym.
Dyskusja: Miasto jako wielowarstwowa opowieść: od codziennych śladów po ukryte warstwy tożsamości | 13 marca (piątek), godz. 11:00
Miasto to nie tylko zbiór funkcji i przepływów, ale także złożona tkanka znaczeń, pamięci i relacji. Jest przestrzenią, która jednocześnie kształtuje zachowania mieszkańców i jest przez te zachowania nieustannie przekształcana.
W dyskusji spojrzymy na miasto przez pryzmat trzech komplementarnych źródeł wiedzy: obserwacji codziennych praktyk, analiz przestrzennych i danych ilościowych oraz badań krajobrazu i architektury, które odsłaniają wartości kulturowe i tożsamościowe zakorzenione w miejscu.
Zastanowimy się, jak różne rodzaje danych tworzą pełniejszy obraz miasta – co potrafią pokazać, czego nie ujmują, gdzie się uzupełniają, a gdzie wchodzą ze sobą w napięcie. Porozmawiamy o tym, jak zestawienie danych o zachowaniach użytkowników z analizami przestrzennymi i wiedzą o krajobrazie kulturowym pozwala lepiej rozumieć zarówno potrzeby mieszkańców, jak i potencjał samej przestrzeni.
W tym kontekście ważne jest również spojrzenie na tożsamość przestrzenną, której badanie wymaga podejścia interdyscyplinarnego. Dyskusje naukowe obejmują zarówno estetykę krajobrazu i detale zabudowy, jak i ukryte znaczenia kulturowe czy świadome zacieranie znaków czasu.
To właśnie różnorodność perspektyw – historycznej, geograficznej, architektonicznej i społecznej – pozwala uchwycić, jak kształtowała się struktura miejsca oraz które jej elementy przetrwały, zanikły lub uległy przekształceniu.
Interesuje nas także, jak łączyć te warstwy wiedzy – od danych o zachowaniach, przez analizy przestrzenne, po dane kulturowe i diachroniczne – w procesach projektowych i inwestycyjnych. Jak sprawić, by decyzje dotyczące miasta były oparte nie na intuicji czy przyzwyczajeniach, ale na rzetelnym, wielowymiarowym rozpoznaniu.
Dopiero wtedy możemy mówić o projektowaniu, które jest jednocześnie funkcjonalne, zakorzenione w tożsamości miejsca i odpowiadające na realne doświadczenia użytkowników.
Paneliści
Kacper Kępiński – architekt, krytyk i kurator architektury, badacz oraz autor licznych wystaw i projektów kuratorskich. Zastępca dyrektora Narodowego Instytutu Architektury i Urbanistyki, członek rady Fundacji Instytutu Architektury.
Anna Wieczorek – psycholożka środowiskowa i badaczka relacji człowiek–przestrzeń. W Fundacji Think Tank Miasto prowadzi badania i procesy partycypacyjne oraz realizuje projekty dotyczące funkcjonowania człowieka w środowisku zbudowanym.
Marianna Waśniewska – architektka i planistka, koordynatorka badań i rozwoju w projektach miejskich. W pracowni JAZ+ Architekci odpowiada za strategię badawczą oraz rozwój narzędzi do diagnozy przestrzeni publicznych (IAS), łącząc perspektywę projektową z analizą procesów miejskich.
dr Anna Rubczak – architektka i badaczka współczesnych transformacji miast oraz jakości przestrzeni. W Katedrze Transformacji Miasta Politechniki Gdańskiej zajmuje się lokalnymi uwarunkowaniami rozwoju, adaptacją miast do nowych wyzwań oraz relacją między dziedzictwem a współczesnymi interwencjami urbanistycznymi.
Katarzyna Domagalska – historyczka architektury, badaczka i edukatorka architektoniczna. Kierowniczka Działu Edukacji w Narodowym Instytucie Architektury i Urbanistyki oraz kierowniczka merytoryczna programu Laboratorium Regionów. Specjalizuje się w edukacji architektonicznej, projektowaniu międzykulturowym oraz badaniach dziedzictwa i typologii architektonicznych.
Karolina Skorczyk – architektka, badaczka i edukatorka związana z Narodowym Instytutem Architektury i Urbanistyki. Zajmuje się systemowym wdrażaniem edukacji o architekturze oraz opracowywaniem programów, narzędzi i warsztatów wspierających lokalne polityki przestrzenne.
Warsztat – IAS | 13 marca (piątek), godz. 12:15–15:00
Metoda soczewkowa (IAS) to narzędzie analityczno‑projektowe służące do oceny i kształtowania przestrzeni publicznych poprzez analizę miejsca z perspektywy zróżnicowanych potrzeb użytkowników. Umożliwia formułowanie precyzyjnych wniosków dotyczących funkcjonowania przestrzeni oraz projektowanie interwencji prowadzących do alternatywnych scenariuszy jej rozwoju.
Uczestnicy: studentki i studenci Wydziału Architektury Politechniki Gdańskiej.
Warsztat wprowadzi uczestników w praktyczne zastosowanie metody soczewkowej w analizie oraz projektowaniu przestrzeni publicznych. Podczas zajęć uczestnicy będą pracować na danych dotyczących funkcjonowania Starego Rynku w Pucku, interpretując je w odniesieniu do jedenastu kluczowych potrzeb użytkowników przestrzeni publicznych.
Na podstawie przeprowadzonych obserwacji i analiz uczestnicy opracują propozycje interwencji projektowych uwzględniających różne scenariusze przyszłego rozwoju i użytkowania rynku. Warsztat pokaże, jak efektywnie wykorzystywać dane przestrzenno‑behawioralne w procesie projektowym oraz jak przekładać je na świadome i uzasadnione decyzje projektowe.
Warsztat poprowadzą Marianna Waśniewska i Julia Krawczyk.
