1 dzień temu
Polskie gospodarstwa domowe posiadały na koniec marca 2026 r. 456,4 mld zł w banknotach i monetach – wynika z najnowszych danych Narodowego Banku Polskiego. Pomimo rozwoju płatności elektronicznych gotówka pozostaje jednym z najważniejszych składników majątku finansowego Polaków. Jej znaczenie jest przy tym znacznie większe niż przeciętnie w Unii Europejskiej.
Według opublikowanych 11 sierpnia danych NBP łączna wartość gotówki znajdującej się na koniec pierwszego kwartału w posiadaniu krajowych podmiotów wyniosła 484,3 mld zł. Z tej kwoty aż 456,4 mld zł przypadało na gospodarstwa domowe. Oznacza to, iż osoby prywatne pozostają zdecydowanie największym właścicielem fizycznego pieniądza w polskiej gospodarce.
Dane dotyczące rachunków finansowych są spójne z szerszym obrazem prezentowanym w statystykach podaży pieniądza. W czerwcu 2026 r. wartość pieniądza gotówkowego w obiegu poza kasami banków sięgała 482,5 mld zł, wobec 455,6 mld zł rok wcześniej. Trzeba jednak zaznaczyć, iż jest to inna kategoria statystyczna niż gotówka przypisana wyłącznie gospodarstwom domowym.
Rekordowe aktywa, ale ostrożna struktura oszczędności
Wysoki poziom gotówki jest częścią szerszego trendu wzrostu majątku finansowego Polaków. Jak wynika z danych zestawionych przez Polski Fundusz Rozwoju, na koniec pierwszego kwartału 2026 r. aktywa finansowe gospodarstw domowych osiągnęły rekordowe 4,102 bln zł. Były o 15,3 proc. wyższe niż rok wcześniej oraz o 4,3 proc. większe niż na koniec 2025 r.
Największą pozycję w portfelach Polaków przez cały czas stanowiły depozyty bieżące, odpowiadające za 26,3 proc. aktywów. Gotówka zajmowała drugie miejsce z udziałem 11,1 proc., a uprawnienia emerytalne – trzecie, z wynikiem 10,6 proc.
Warto zwrócić uwagę, iż udział gotówki nieznacznie uległ zmniejszeniu wobec końca 2025 r., kiedy wynosił 11,3 proc. Nie oznacza to jednak spadku jej wartości. Pozostałe składniki majątku – między innymi depozyty, fundusze inwestycyjne, akcje oraz aktywa emerytalne – rosły po prostu nieco szybciej.
Alternatywne zestawienie przygotowane przez Analizy.pl, które obejmuje węższy katalog płynnych oszczędności, wskazuje, iż na koniec 2025 r. Polacy posiadali łącznie 2,91 bln zł takich aktywów. Gotówka i depozyty stanowiły 66 proc. tej kwoty. Różnice względem danych PFR wynikają z odmiennej metodologii – pełne rachunki finansowe NBP uwzględniają m.in. udziały kapitałowe, należności oraz szerszy katalog aktywów emerytalnych.
Polska wyjątkiem na tle Unii Europejskiej
Przywiązanie Polaków do fizycznego pieniądza jest szczególnie widoczne w porównaniu międzynarodowym. Według NBP na koniec 2025 r. gospodarstwa domowe odpowiadały za około 94 proc. gotówki znajdującej się w rękach krajowych podmiotów. Wyższy wynik w Unii Europejskiej notowały jedynie Niemcy, podczas gdy unijna średnia wynosiła około 65 proc.
Jeszcze większa różnica widoczna jest w strukturze majątku. Udział gotówki w aktywach finansowych polskich gospodarstw domowych wynosił pod koniec 2025 r. 11,3 proc., wobec średniej unijnej na poziomie 3,2 proc. Polska była jedynym krajem UE, w którym wskaźnik ten przekraczał 10 proc.
W przeliczeniu na mieszkańca zasoby gotówki w Polsce odpowiadały kwocie około 2880 euro, przy średniej unijnej wynoszącej 1901 euro. Dla porównania w Niemczech było to 6175 euro na osobę. Dane te nie oznaczają oczywiście, iż przeciętny Polak rzeczywiście przechowuje taką kwotę w portfelu lub domu – są wynikiem podzielenia zagregowanej wartości gotówki przypisanej gospodarstwom domowym przez liczbę mieszkańców.
Gotówka jako finansowy bufor bezpieczeństwa
Popularność banknotów trudno wyjaśniać wyłącznie codziennymi płatnościami. Polska należy do państw z bardzo dobrze rozwiniętą infrastrukturą płatniczą, a karty, przelewy natychmiastowe i płatności mobilne są powszechnie dostępne. Duża część gotówki pełni więc prawdopodobnie funkcję rezerwy na wypadek awarii systemów, problemów z dostępem do rachunku lub innych sytuacji kryzysowych.
Znaczenie może mieć również spadek atrakcyjności lokat. Od maja 2025 r. Rada Polityki Pieniężnej obniżyła stopę referencyjną NBP z 5,75 do 3,75 proc. Wraz z nią zmalało oprocentowanie wielu depozytów, przez co koszt utrzymywania części oszczędności w gotówce stał się dla gospodarstw domowych mniej odczuwalny.
Nie oznacza to jednak, iż fizyczny pieniądz jest neutralny finansowo. Gotówka nie przynosi odsetek, a jej siłę nabywczą obniża wzrost cen. Według szybkiego szacunku GUS inflacja konsumencka w lipcu 2026 r. wyniosła 3 proc. w ujęciu rocznym. Z punktu widzenia długoterminowego oszczędzania banknoty pozostają więc mało efektywnym aktywem, choć jako płynna rezerwa przez cały czas mają dla Polaków dużą wartość.
Źródła: NBP, PFR, PAP Biznes
