W Narodowym Centrum Badań i Rozwoju zainaugurowano konkurs POLNORIS – największy program w obecnej perspektywie Funduszy EOG, wspierający międzynarodowe projekty badawczo-rozwojowe. Do rozdysponowania jest 70 mln euro na przedsięwzięcia realizowane wspólnie przez partnerów z Polski, Norwegii, Islandii i Liechtensteinu.
Jednak podczas konferencji znacznie częściej niż o samych pieniądzach mówiono o czymś innym – o współpracy, komercjalizacji wyników badań i budowaniu trwałych partnerstw między nauką a biznesem.
Od pierwszych wystąpień było widać, iż organizatorzy chcą pokazać POLNORIS nie jako kolejny konkurs grantowy, ale jako narzędzie budowania międzynarodowych relacji naukowych oraz przygotowania polskich zespołów do udziału w największych europejskich programach badawczo-innowacyjnych. Podkreślano, iż współczesne wyzwania – od transformacji energetycznej po cyfryzację i odporność społeczną – wymagają współpracy ponad granicami i łączenia różnych kompetencji.
Młodzi naukowcy i droga do Europy
Wiceministra nauki i szkolnictwa wyższego prof. dr hab inż. Maria Mrówczyńska zwróciła uwagę, iż POLNORIS ma być także szansą dla młodych badaczy. Program został skonstruowany w sposób zbliżony do zasad obowiązujących w programie Horyzont Europa, dzięki czemu udział w nim może stać się cennym doświadczeniem przed ubieganiem się o największe granty europejskie. Jak podkreśliła, Polska systematycznie zwiększa udział w pozyskiwaniu środków z Horyzontu Europa, ale przez cały czas ma w tym zakresie wiele do nadrobienia.
Nie tylko granty, ale partnerstwa
Podobny ton wybrzmiał w wystąpieniach przedstawicieli Islandii i Norwegii. Zwracali oni uwagę, iż Fundusze EOG nie są wyłącznie mechanizmem finansowym. Ich celem jest budowanie trwałych relacji pomiędzy naukowcami, instytucjami i przedsiębiorstwami oraz wspólne poszukiwanie rozwiązań dla problemów, których żadne państwo nie jest w stanie rozwiązać samodzielnie. kooperacja ma prowadzić nie tylko do nowych publikacji naukowych, ale również do praktycznych wdrożeń i korzyści społecznych.
Liczy się nie tylko finansowanie, ale trwały efekt projektów
Gospodarz konferencji, prof. dr hab. inż. Jerzy Małachowski, dyrektor Narodowego Centrum Badań i Rozwoju, podkreślał, iż POLNORIS nie jest jedynie kolejnym konkursem grantowym. Jego celem jest tworzenie projektów, które będą miały realny wpływ na rozwój gospodarki oraz trwałe partnerstwa między nauką i biznesem.
Jak zaznaczył, program oddziałuje jednocześnie w dwóch wymiarach – wspiera ambitne przedsięwzięcia badawczo-rozwojowe, ale jednocześnie zachęca do budowania długofalowej współpracy pomiędzy uczelniami, przedsiębiorstwami i partnerami zagranicznymi. To właśnie takie relacje mają zwiększać konkurencyjność polskiej gospodarki i ułatwiać wdrażanie wyników badań do praktyki.
Dyrektor NCBR zwrócił również uwagę, iż konkurs dysponuje budżetem 70 mln euro, a pojedyncze projekty mogą otrzymać od 1 do 1,75 mln euro dofinansowania. To – jak podkreślił – poziom wsparcia pozwalający prowadzić kompleksowe prace badawczo-rozwojowe, od badań przemysłowych po eksperymentalne prace rozwojowe.
Szczególny nacisk położono także na waloryzację wyników badań, czyli ich praktyczne wykorzystanie. Jak zaznaczał prof. Małachowski, celem programu jest nie tylko tworzenie nowych technologii, ale także ich zastosowanie w gospodarce, administracji publicznej i rozwiązywaniu problemów społecznych. Projekty już na etapie składania wniosków powinny wskazywać, kto będzie odbiorcą rezultatów badań i jakie korzyści przyniosą one w praktyce.
Zapowiadając rozpoczęcie naboru wniosków, dyrektor NCBR zachęcał naukowców i przedsiębiorców do jak najszybszego rozpoczęcia prac nad projektami oraz poszukiwania partnerów zagranicznych. Temu ma służyć uruchomiona przez NCBR platforma matchmakingowa, ułatwiająca tworzenie międzynarodowych konsorcjów badawczo-rozwojowych.
Doświadczenia beneficjentów
Ważną częścią konferencji była debata z udziałem beneficjentów wcześniejszych programów finansowanych z Funduszy Norweskich.
Dr hab. Izabela Sabała z Instytutu Medycyny Doświadczalnej i Klinicznej PAN podkreśliła, iż największym osiągnięciem projektu nie było samo zakończenie badań, ale trwała kooperacja z norweskimi partnerami. Po zakończeniu projektu zespoły przez cały czas przygotowują wspólne publikacje i kolejne wnioski grantowe, rozwijając nowe kierunki badań.
Prof. Radosław Pytlak z Politechniki Warszawskiej mówił o wykorzystaniu sztucznej inteligencji do ulepszenia systematycznych przeglądów literatury naukowej. Dzięki współpracy z norweskimi partnerami projekt zyskał międzynarodową rozpoznawalność, a zespół rozpoczął przygotowania do kolejnych przedsięwzięć finansowanych z programów europejskich.
Z kolei dr Katarzyna Pala z Instytutu Wody H2O SciTech opowiadała o projekcie wykorzystującym wodę deszczową do miejskiej produkcji żywności. Jak podkreśliła, początkowo przedsięwzięcie miało przede wszystkim wymiar technologiczny, jednak z czasem stało się również projektem edukacyjnym i społecznym, angażującym lokalne społeczności.
Wnioski wykraczające poza sam konkurs
Konferencja pokazała, iż finansowanie jest jedynie początkiem procesu. O powodzeniu projektów decydują również odpowiednio dobrani partnerzy, interdyscyplinarne zespoły oraz zdolność do wykorzystania wyników badań w praktyce.
To właśnie ten aspekt wybrzmiewał niemal we wszystkich wystąpieniach – od przedstawicieli ministerstwa, przez dyrekcję NCBR, aż po naukowców, którzy dzięki wcześniejszym programom stworzyli trwałe międzynarodowe partnerstwa i rozpoczęli kolejne projekty badawcze.
Od redakcji
Dla redakcji Liderów Innowacyjności konferencja była również okazją do rozmowy z prof. Marią Mrówczyńską wieceministrą nauki i szkolnictwa wyższego o problemie finansowania projektów badawczo-rozwojowych na etapie przechodzenia od pomysłu do wdrożenia. Wywiad ten publikujemy oddzielnie, rozpoczynając cykl poświęcony barierom i możliwościom rozwoju polskich innowacji.
Wkrótce redakcja „Liderów Innowacyjności” przygotowuje również rozmowę z prof. Jerzym Małachowskim, dyrektorem Narodowego Centrum Badań i Rozwoju, poświęconą systemowi oceny projektów badawczo-rozwojowych, wyzwaniom związanym z procesem recenzowania wniosków oraz kierunkom dalszych zmian w systemie finansowania innowacji w Polsce.
Redakcja Liderów Innowacyjności
