Polska produkuje za mało prosiąt, uzależniając krajowy tucz od dostaw zwierząt z zagranicy, przede wszystkim z Danii. Jednocześnie hodowcy zmagają się z wysokimi kosztami produkcji, ASF, barierami inwestycyjnymi i coraz większą presją regulacyjną. Czy polska branża trzody chlewnej ma jeszcze szansę na odbudowę? Zdaniem prof. Benedykta Peplińskiego z Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu tak, ale potrzebne są przemyślane reformy, inwestycje i długofalowa strategia. Ekspert przestrzega przed populistycznymi rozwiązaniami, które zamiast wzmocnić krajową produkcję, mogą zaszkodzić zarówno hodowcom świń, jak i producentom zbóż oraz zakładom mięsnym.
Polska hodowla świń upada. Ekspert ostrzega: populizm nie odbuduje produkcji prosiątDlaczego Polska uzależniła się od importu prosiąt?
Problemy polskiej produkcji trzody chlewnej nie pojawiły się z dnia na dzień. To konsekwencja wieloletnich zmian strukturalnych, niewystarczających inwestycji w produkcję prosiąt oraz stopniowego przesuwania się krajowych gospodarstw w kierunku tuczu.
Zdaniem prof. Benedykta Peplińskiego z Wydziału Ekonomicznego Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu, nie można sprowadzać obecnej sytuacji wyłącznie do importu prosiąt z Danii. Aby zrozumieć przyczyny problemu, trzeba przeanalizować decyzje podejmowane przez branżę na przestrzeni ostatnich lat.
– Musimy zdać sobie sprawę z tego, iż niewystarczająca produkcja prosiąt w Polsce nie jest wynikiem jednej decyzji lub konkretnego wydarzenia. Powinniśmy spojrzeć na ten problem historycznie. Początkowo problemem był brak know-how jak efektywnie produkować prosięta, a także niewystarczające skupienie się na szczegółowej analizie kosztów takiej produkcji. Zamiast tego mieliśmy do czynienia z procesem przesuwania się produkcji w kierunku tuczu, który pozornie wydawał się rozwiązaniem pewniejszym i prostszym. Dobrym przykładem jest tu branża drobiarska, która posłuchała specjalistów i wprowadziła rozwiązania umożliwiające produkcję na dużą skalę. Efekty tego działania widać gołym okiem. W mojej opinii pokutuje też przekonanie, iż na produkcji prosiąt nie da się zarobić, co nie jest prawdą, bo da się zarobić, i to dobrze.
Ekspert przekonuje, iż odbudowa krajowej produkcji prosiąt wymaga nie tylko kapitału, ale również dostępu do wiedzy i nowoczesnych technologii. Dlatego jednym z priorytetów powinno być stworzenie skutecznego systemu szkoleń dla obecnych i przyszłych producentów prosiąt.
ASF, protesty i wieloletnie procedury blokują inwestycje
Jedną z największych barier rozwoju sektora pozostaje utrudniony dostęp do nowych inwestycji. Uzyskanie pozwolenia na budowę lub rozbudowę gospodarstwa może trwać choćby kilka lat. Dodatkowym problemem są protesty mieszkańców oraz rosnące wymagania wynikające z przepisów unijnych.
Poważnym obciążeniem pozostaje również afrykański pomór świń. Według danych przywoływanych przez eksperta ASF kosztował producentów świń ponad 10 mld zł, a Skarb Państwa kolejne ponad 10 mld zł.
Prof. Pepliński zwraca uwagę na konieczność sprawniejszego znoszenia ograniczeń na obszarach, na których sytuacja epidemiologiczna uległa poprawie. Wskazuje na tereny południowo-zachodniej Polski, gdzie pomimo braku przypadków ASF u świń i dzików od półtora roku przez cały czas utrzymywane są określone ograniczenia.
Jego zdaniem takie rozwiązania zwiększają koszty działalności i skutecznie zniechęcają rolników do podejmowania kolejnych inwestycji.
– Procedowana w tej chwili ustawa o ochronie funkcji produkcyjnych wsi powinna uwzględniać również wyznaczenie obszarów przeznaczonych pod hodowlę, w których pobliżu nie powinno dopuszczać się zabudowy mieszkalnej – twierdzi Benedykt Pepliński – odrębną kwestią jest jasny i wyraźny przekaz, iż reforma jest niezbędna i powinna skupiać się na gospodarstwach, które mają największe szanse przetrwania na rynku.
Import prosiąt z Danii a eksport polskiej wieprzowiny. Czy to sprzeczność?
W debacie o przyszłości polskiej trzody chlewnej regularnie powraca argument, iż kraj uzależniony od importowanych prosiąt nie powinien jednocześnie eksportować wieprzowiny.
Profesor Pepliński zdecydowanie odrzuca takie rozumowanie. Wskazuje, iż import zwierząt do tuczu nie oznacza, iż polska gospodarka nie korzysta z ich dalszej produkcji.
Wartość dodana powstaje bowiem na kolejnych etapach: podczas tuczu, zakupu pasz, transportu, uboju, przetwórstwa oraz sprzedaży mięsa.
– Zupełnie odrębną kwestią jest eksport wieprzowiny – mówi prof. Pepliński – W tym przypadku mamy do czynienia z prostą, znaną z każdej branży gospodarki sytuacją, w której zakład mięsny sprzedaje tam, gdzie może liczyć na wyższe zyski. Ponadto część polskiego eksportu to elementy tuszy, którymi nie jest zainteresowany polski konsument. Dotyczy to przede wszystkim państw azjatyckich. Opieranie się na argumencie, iż nie powinniśmy eksportować wieprzowiny, dlatego, iż musimy sprowadzać prosięta z Danii to demagogia. Tucz odbywa się w Polsce, a polskie zakłady kupują żywiec od polskich rolników, niezależnie od tego skąd pochodzą prosięta. Zakłady płacą podatki i są istotną częścią krajowej gospodarki. To miejsca pracy, kooperacja z przedsiębiorstwami logistycznymi. Wstrzymanie lub ograniczenie eksportu, to realne straty dla całej gospodarki.
Zdaniem eksperta rezygnacja z eksportu nie rozwiązałaby problemu niedoboru krajowych prosiąt. Mogłaby natomiast ograniczyć możliwości sprzedaży polskich zakładów i pogorszyć sytuację finansową całego sektora.
Dania może zmienić strategię. Polska musi przygotować się na nową sytuację
Kolejnym wyzwaniem jest możliwa zmiana kierunku rozwoju duńskiego sektora trzody chlewnej.
Jak wskazuje prof. Pepliński, Dania może dążyć do zwiększania wartości dodanej poprzez rozwój eksportu przetworzonych produktów mięsnych zamiast sprzedaży żywych zwierząt.
Dla Polski, która korzysta z duńskich dostaw prosiąt i warchlaków, taki scenariusz oznaczałby poważne wyzwanie.
Zdaniem eksperta, dopóki krajowe pogłowie loch i produkcja prosiąt nie zostaną odbudowane, korzystniejszy dla polskiej gospodarki jest import zwierząt do tuczu niż sprowadzanie gotowej wieprzowiny.
Jednocześnie konieczne jest utrzymywanie i rozwijanie zagranicznych rynków zbytu. Ich utrata mogłaby okazać się szczególnie dotkliwa w przyszłości, gdy polska produkcja ponownie zacznie rosnąć.
Odbudowa pogłowia bez zapewnienia możliwości sprzedaży zwiększonej produkcji mogłaby bowiem doprowadzić do kolejnych problemów z opłacalnością.
Mniej świń to również problem dla producentów zbóż
Sytuacja branży trzody chlewnej ma bezpośredni wpływ na inne sektory krajowego rolnictwa. Szczególne znaczenie ma tutaj rynek zbóż, ponieważ produkcja świń generuje zapotrzebowanie na surowce paszowe.
Zdaniem profesora ograniczenie krajowego tuczu mogłoby dodatkowo pogorszyć sytuację producentów zbóż, którzy już dziś zmagają się z niskimi cenami.
– Należy również brać pod uwagę, iż tucz, choćby przy wykorzystaniu duńskich prosiąt, to szansa dla polskich producentów zbóż – zauważa Pepliński – którzy muszą mierzyć się z problemem niskich cen. jeżeli nie wykorzystamy zbóż na paszę, będziemy musieli je eksportować. Większa ilość zbóż na rynku, to praktyczna gwarancja kolejnych obniżek cen. Widzimy więc wyraźnie, iż drastyczne i nieprzemyślane decyzje mogą i będą miały wpływ na dużą część branży rolnej.
Ograniczenie produkcji zwierzęcej oznaczałoby zmniejszenie krajowego popytu na pasze, a tym samym zwiększenie ilości zbóż, dla których trzeba byłoby znaleźć odbiorców na innych rynkach.
To pokazuje, iż przyszłość polskiej trzody chlewnej nie jest wyłącznie problemem hodowców świń. Decyzje dotyczące tego sektora mogą wpływać na opłacalność produkcji roślinnej i sytuację całego rolnictwa.
Polska wieprzowina potrzebuje własnej marki
Profesor Pepliński wskazuje również na potrzebę zmiany podejścia do promocji polskiej wieprzowiny na rynkach zagranicznych.
Jego zdaniem Polska powinna stworzyć rozpoznawalną markę opartą na jednym lub kilku charakterystycznych produktach wysokiej jakości.
Przykładem mogą być Włochy i Hiszpania, które zbudowały silną pozycję eksportową między innymi dzięki rozpoznawalnym na świecie produktom premium, zwłaszcza wędlinom.
Podobna strategia mogłaby zwiększyć wartość polskiego eksportu i ograniczyć uzależnienie sektora od konkurencji wyłącznie cenowej.
Warunkiem powodzenia takiego przedsięwzięcia byłoby jednak porozumienie pomiędzy zakładami mięsnymi oraz wypracowanie wspólnej strategii promocji polskiej wieprzowiny.
Holandia i Dania ograniczają produkcję. Czy Polska wykorzysta szansę?
Zmiany zachodzące w Europie Zachodniej mogą stworzyć Polsce możliwość zwiększenia udziału w unijnym rynku wieprzowiny.
Profesor zwraca uwagę na tendencję do ograniczania produkcji zwierzęcej, szczególnie w Holandii i Danii. Jego zdaniem powstającą lukę będą mogły zagospodarować państwa, które zapewnią odpowiednie warunki do rozwoju gospodarstw.
Polska ma ku temu możliwości, jednak wymaga to usunięcia barier inwestycyjnych i przygotowania odpowiednich instrumentów finansowania.
Jak wskazuje ekspert, budowa fermy liczącej 750 loch często przekracza możliwości finansowe indywidualnych rolników.
Rozwiązaniem mogłyby być celowane programy wsparcia dla polskich producentów, uzależnione od utrzymania produkcji, a także pozyskiwanie kapitału zewnętrznego.
Niezbędne byłyby również korzystne kredyty oraz wyznaczenie lokalizacji umożliwiających budowę nowych gospodarstw i rozbudowę już istniejących.
Zdaniem profesora brak zdecydowanych działań może oznaczać, iż możliwości rozwoju wykorzystają inni producenci, w tym Ukraina.
Odbudowa pogłowia świń. Przełom możliwy wiosną 2027 roku?
Pomimo trudnej sytuacji polskiej trzody chlewnej prof. Pepliński dostrzega sygnały stabilizacji.
Po latach gwałtownego spadku liczby gospodarstw utrzymujących świnie i zmniejszania pogłowia proces ten zaczyna zwalniać. Równocześnie postępuje koncentracja produkcji w średnich i dużych gospodarstwach.
Nie oznacza to jednak, iż problemy zostały rozwiązane. Nastroje wśród hodowców przez cały czas są bardzo złe, dlatego rozpoczęcie odbudowy produkcji wymaga odpowiedniego momentu i zapewnienia warunków do długoterminowych inwestycji.
– Bardzo dużo gospodarstw już upadło – mówi Pepliński – proces ten jednak zwalnia co może świadczyć o tym, iż rynek sam, choć bardzo drastycznie, dostosował się do zmian. Wobec fatalnych nastrojów wśród hodowców, istotne będzie wybranie odpowiedniego momentu do rozpoczęcia procesu odbudowy polskiej hodowli. W mojej opinii odbicie może nastąpić na wiosnę 2027 roku. Musimy jednak zapewnić ograniczenie dostępu do unijnego rynku dla wieprzowiny z państw trzecich, poprzez skuteczne wypełnienie luki, która powstaje na rynku wskutek ograniczania produkcji w niektórych krajach UE.
Wiosna 2027 roku może więc, według profesora, przynieść poprawę sytuacji, ale nie będzie ona automatycznym rozwiązaniem wieloletnich problemów sektora.
Kluczowe znaczenie będą miały inwestycje w produkcję prosiąt, dostęp do finansowania, sprawniejsze procedury administracyjne, stabilne warunki prowadzenia działalności oraz rozwój rynków eksportowych.
W ocenie eksperta odbudowa polskiej trzody chlewnej wymaga przede wszystkim konsekwentnej polityki gospodarczej. Samo ograniczenie importu prosiąt czy eksportu wieprzowiny nie zwiększy krajowej produkcji. Bez poprawy warunków inwestowania i wzrostu efektywności gospodarstw choćby najbardziej zdecydowane deklaracje nie przełożą się na odbudowę pogłowia świń.

51 minut temu















