Prawo antysmogowe jest na papierze a kontrole kopciuchów idą z dymem

Przestrzeganie prawa antysmogowego w Polsce pozostaje na niskim poziomie, a kontrole nielegalnych „kopciuchów” są w wielu regionach nieskuteczne. Choć 14 województw – z wyjątkiem warmińsko-mazurskiego i podlaskiego – przyjęło uchwały antysmogowe zakazujące eksploatacji pozaklasowych kotłów na węgiel i drewno, stare źródła ciepła przez cały czas funkcjonują w tysiącach gospodarstw domowych – informuje Newseria Biznes.

Jak wynika z raportu Polskiego Alarmu Smogowego „Dusząca bezkarność”, kluczowym problemem jest niewystarczająca liczba kontroli oraz brak realnych sankcji.

Dalsza szczęść tekstu jest pod filmem Newseria TV

Niewystarczające kontrole w gminach

– Zajrzeliśmy do ponad 400 gmin w województwie śląskim, małopolskim i mazowieckim. Zapytaliśmy je o to, jak sobie radzą z kontrolami, jak kontrolują nielegalne kopciuchy, które w tych województwach funkcjonują. Okazuje się, iż niestety kontrole są na bardzo niskim poziomie. Po pierwsze, tylko w 1/5 gmin jest straż gminna albo miejska – mówi agencji Newseria Piotr Siergiej, rzecznik Polskiego Alarmu Smogowego.

Fot. Pexels

Z analiz PAS wynika, iż brak straży miejskiej lub gminnej dotyczy większości samorządów. W 2024 roku w metropolii warszawskiej 45 z 70 badanych gmin nie posiadało takich formacji. Na Śląsku było to 109 z 164 gmin, a w województwie małopolskim – 144 z 182.

Brak realnego egzekwowania uchwał antysmogowych

– Z egzekwowaniem uchwał antysmogowych mamy poważny problem w gminach, w których nie ma straży gminnej albo miejskiej. To jest 80 proc. gmin w Polsce. To znaczy, iż nie ma kto chodzić po domach i sprawdzać. Urzędnicy pracują do godziny 16.00 czy 17.00, po godzinach pracy urzędu kontroli w ogóle nie ma. A choćby o ile urzędnicy kontrolują posesje, to właściciele mogą im odmówić wejścia, bo to jest tylko urzędnik. Straży miejskiej już nie można odmówić wpuszczenia na posesję – wyjaśnia Piotr Siergiej.

Raport wskazuje, iż choć w dużych aglomeracjach formalnie upoważniono setki osób do kontroli palenisk, skuteczność tych działań jest ograniczona. W metropolii warszawskiej część gmin nie realizuje minimalnej liczby kontroli wymaganej przez programy ochrony powietrza, a tylko niewielki odsetek kontroli kończy się wykryciem naruszeń. Mandaty są nakładane rzadko i mają niską wartość.

Podobne wnioski dotyczą Śląska, gdzie – jak podkreśla PAS – wiele kontroli ma charakter pozorowany, a większość wykroczeń pozostaje bezkarna. W Małopolsce w 2024 roku dodatkowo odnotowano spadek liczby kontroli palenisk o 30 proc.

Miliony kopciuchów przez cały czas w użyciu

Eksperci Polskiego Alarmu Smogowego przypominają, iż mimo wymiany około miliona przestarzałych kotłów w ciągu ostatnich 10 lat, w Polsce przez cały czas funkcjonuje od 2,5 do 2,7 mln „kopciuchów”. W wielu przypadkach są one użytkowane niezgodnie z obowiązującym prawem, co bezpośrednio wpływa na jakość powietrza i zdrowie mieszkańców.

PAS wskazuje jednocześnie na przykłady samorządów, w których konsekwentne egzekwowanie uchwał antysmogowych przyniosło wymierne efekty. W miastach takich jak Warszawa, Rybnik czy Kraków liczba nielegalnych kotłów znacząco spadła, a jakość powietrza uległa wyraźnej poprawie.

Smogowy kryzys i spowolnienie programów wsparcia

Jak podkreślają eksperci alarmu, obecny epizod smogowy obejmuje niemal cały kraj. W wielu miejscowościach odnotowano stężenia pyłów zawieszonych niewidziane od lat, w tym rekordowe wyniki w miastach takich jak Rzeszów czy Łomża. Zdaniem PAS skala zanieczyszczeń pokazuje, iż Polska przez cały czas należy do najbardziej zanieczyszczonych państw Unii Europejskiej, co jest efektem wieloletniego uzależnienia od węgla oraz niewystarczającego tempa wymiany źródeł ciepła.

Analiza programu „Czyste Powietrze” wskazuje, iż na początku 2026 roku liczba składanych wniosków znacząco spadła w porównaniu z rokiem 2024, co może dodatkowo opóźnić walkę ze smogiem.

Apel do właścicieli starych kotłów

Piotr Siergiej zwraca również uwagę na odpowiedzialność właścicieli przestarzałych kotłów. W jego ocenie wielu z nich korzysta z takich urządzeń z przyzwyczajenia, nie zdając sobie w pełni sprawy z zagrożeń zdrowotnych. Rzecznik PAS apeluje, aby rozważyli wymianę źródła ciepła i uświadomili sobie, jakim powietrzem oddychają na co dzień, zwłaszcza we własnych domach. Według ekspertów bez takiej zmiany postaw oraz bez skuteczniejszego egzekwowania prawa problem smogu w Polsce będzie się utrzymywał.

Źródło: Newseria Biznes