Profesjonalne drabiny w zakładzie pracy – jakie wymagania muszą spełniać?

Profesjonalne drabiny w zakładzie pracy a wymagania BHP

Drabiny przenośne należą do podstawowego wyposażenia wielu hal produkcyjnych, magazynów, warsztatów oraz zakładów przemysłowych. Wykorzystuje się je podczas prac montażowych, konserwacyjnych, serwisowych czy związanych z dostępem do elementów instalacji znajdujących się na wysokości. Z punktu widzenia bezpieczeństwa pracy nie są jednak wyposażeniem, które można dobierać wyłącznie na podstawie wysokości roboczej, wymiarów czy ceny. Profesjonalne drabiny w zakładzie pracy muszą być odpowiednio dostosowane do sposobu ich użytkowania oraz zapewniać pracownikom wymagany poziom bezpieczeństwa.

Jakie przepisy dotyczą drabin używanych przez pracowników?

Podstawowa odpowiedzialność za zapewnienie bezpiecznych warunków pracy spoczywa na pracodawcy. Dotyczy to również wyposażenia udostępnianego pracownikom do wykonywania obowiązków zawodowych, w tym drabin przenośnych. W praktyce istotne jest więc nie tylko to, czy drabina jest bezpieczna jako produkt, ale również to, czy została prawidłowo dobrana do konkretnego zastosowania.

Szczególne znaczenie ma w tym przypadku § 50 ust. 1 rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy. Zgodnie z przywołaną regulacją drabiny przenośne stosowane w zakładach pracy powinny spełniać wymagania określone w Polskich Normach. W przypadku tego rodzaju wyposażenia zastosowanie znajduje norma PN-EN 131. Oznacza to, iż drabiny przekazywane pracownikom w celu realizacji zadań zawodowych powinny posiadać adekwatności wynikające właśnie z tej normy.

Wymagania nie ograniczają się przy tym wyłącznie do formalnego wskazania określonego standardu. Przepisy określające minimalne wymagania bezpieczeństwa i higieny pracy przy użytkowaniu maszyn nakładają na pracodawcę obowiązek takiego doboru wyposażenia, aby było ono dostosowane do przewidywanego sposobu użytkowania oraz zapewniało bezpieczeństwo i ochronę zdrowia pracowników. Rozporządzenie w tym zakresie posługuje się szeroką definicją maszyny, obejmującą także sprzęt do tymczasowej pracy na wysokości, w szczególności drabiny i rusztowania. W konsekwencji przy doborze i użytkowaniu drabin zastosowanie mają również wymagania wynikające z tego aktu prawnego.

W praktyce istotne jest więc nie tylko to – czy drabina jest bezpieczna jako produkt, ale również to, czy została prawidłowo dobrana do konkretnego zastosowania. Innych parametrów można oczekiwać od sprzętu wykorzystywanego sporadycznie, a innych od profesjonalnej drabiny regularnie użytkowanej przez pracowników utrzymania ruchu, ekip technicznych czy monterów. Dobór adekwatnej klasy drabiny do planowanego sposobu pracy ma bezpośrednie znaczenie dla poziomu bezpieczeństwa w zakładzie.

Norma PN-EN 131 – jakie ma znaczenie w zakładzie pracy?

PN-EN 131 to rodzina norm dotyczących drabin przenośnych. Obejmuje ona m.in. terminologię i rodzaje drabin, wymagania konstrukcyjne, metody badań, oznakowanie oraz instrukcje przeznaczone dla użytkownika. Z punktu widzenia przedsiębiorcy istotne jest jednak przede wszystkim to, jakie znaczenie zgodność z PN-EN 131 ma w odniesieniu do sprzętu używanego przez pracowników.

PN-EN 131 nie jest normą zharmonizowaną, której stosowanie byłoby generalnie obowiązkowe przy wprowadzaniu każdej drabiny przenośnej do obrotu. Inaczej należy jednak spojrzeć na drabiny wykorzystywane w zakładzie pracy. Zgodnie z § 50 ust. 1 rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów BHP stosowane w zakładach pracy drabiny przenośne powinny spełniać wymagania określone w Polskich Normach. W przypadku tego rodzaju wyposażenia adekwatnym punktem odniesienia jest PN-EN 131. W efekcie norma ta pozwala pracodawcy wykazać, iż używane w przedsiębiorstwie drabiny odpowiadają wymaganiom związanym z bezpieczeństwem pracy.

Ma to szczególne znaczenie przy zakupie wyposażenia przeznaczonego do zastosowań zawodowych. Pracodawca powinien mieć możliwość ustalenia, czy wybrana drabina została zaprojektowana i przebadana z uwzględnieniem wymagań adekwatnych dla profesjonalnego użytkowania. Sama deklarowana wysokość robocza, dopuszczalne obciążenie czy określenie produktu jako „drabiny przemysłowej” nie powinny być jedynymi kryteriami wyboru.

Norma rozróżnia bowiem wymagania odnoszące się do drabin profesjonalnych oraz produktów przeznaczonych do zastosowań nieprofesjonalnych. W przypadku pierwszej grupy wymagania dotyczące badań wytrzymałości i stabilności są bardziej rygorystyczne. Dlatego przy wyposażaniu hali, magazynu czy zakładu produkcyjnego warto już na etapie zakupu zweryfikować przeznaczenie produktu oraz informacje producenta dotyczące spełnienia PN-EN 131. Ma to znaczenie zarówno dla bezpieczeństwa osób korzystających ze sprzętu, jak i dla realizacji obowiązków spoczywających na pracodawcy.

Jakie wymagania muszą spełniać profesjonalne drabiny w zakładzie pracy?

Wymagania dotyczące profesjonalnych drabin nie sprowadzają się wyłącznie do ich maksymalnego obciążenia czy wysokości roboczej. Norma PN-EN 131 określa również szereg parametrów konstrukcyjnych oraz badań, które mają potwierdzić odpowiednią wytrzymałość i stabilność sprzętu. W przypadku drabin przeznaczonych do zastosowań zawodowych wymagania te są bardziej rygorystyczne niż dla produktów używanych nieprofesjonalnie.

Profesjonalne drabiny w zakładzie pracy a drabiny do użytku nieprofesjonalnego

Jednym z podstawowych kryteriów doboru drabiny jest jej przeznaczenie. Norma PN-EN 131 rozróżnia drabiny przeznaczone do użytku profesjonalnego oraz nieprofesjonalnego. Pierwsza grupa obejmuje produkty przewidziane do zastosowania w zakładach pracy, a więc również w halach produkcyjnych, magazynach czy podczas wykonywania prac technicznych i serwisowych. Drabiny nieprofesjonalne są natomiast przeznaczone przede wszystkim do użytku domowego.

Rozróżnienie to nie ma wyłącznie charakteru marketingowego. Profesjonalne drabiny są poddawane bardziej wymagającym badaniom dotyczącym ich wytrzymałości oraz stabilności. Rozróżnienie to nie ma wyłącznie charakteru marketingowego. W przypadku drabin do użytku profesjonalnego wymagania dotyczące badań wytrzymałości i stabilności są bardziej rygorystyczne niż dla produktów przeznaczonych do użytku nieprofesjonalnego.

Dlatego przy wyposażaniu zakładu pracy nie powinno się automatycznie zakładać, iż każda drabina dostępna w sprzedaży będzie odpowiednia do zastosowań zawodowych. najważniejsze jest sprawdzenie jej przeznaczenia oraz potwierdzenie, iż producent przewidział dany model do użytkowania profesjonalnego. Ma to znaczenie zwłaszcza w przedsiębiorstwach, w których drabiny są wykorzystywane regularnie – np. podczas przeglądów instalacji, prac konserwacyjnych, obsługi infrastruktury technicznej czy dostępu do urządzeń znajdujących się na wysokości.

Stabilność, wytrzymałość i odporność konstrukcji

Bezpieczeństwo drabiny zależy w dużej mierze od zachowania jej konstrukcji pod wpływem obciążeń występujących podczas normalnej eksploatacji. Z tego względu zgodność z PN-EN 131 jest weryfikowana dzięki określonych badań obejmujących m.in. **wytrzymałość podłużnic, odporność na skręcanie, poślizg podstawy oraz obciążenie zmienne**.

Wytrzymałość podłużnic ma znaczenie dla zachowania odpowiedniej sztywności całej konstrukcji pod obciążeniem. Drabina podczas użytkowania nie powinna odkształcać się w sposób mogący prowadzić do utraty stabilności lub stworzenia zagrożenia dla pracownika. Równie istotna jest odporność na skręcanie, ponieważ obciążenie drabiny w praktyce nie zawsze rozkłada się idealnie symetrycznie – użytkownik porusza się, wykonuje określone czynności i może przenosić narzędzia lub inne wyposażenie.

Kolejnym istotnym parametrem jest odporność podstawy na poślizg. choćby odpowiednio wytrzymała konstrukcja nie zapewni bezpiecznej pracy, o ile podczas użytkowania będzie mogła przesunąć się względem podłoża. W warunkach hali przemysłowej kwestia ta może nabierać dodatkowego znaczenia ze względu na występowanie gładkich posadzek przemysłowych czy zabrudzeń mogących zmniejszać przyczepność.

Zakres badań obejmuje również test obciążenia zmiennego, który stanowi jeden z elementów weryfikacji adekwatności drabiny. W przypadku produktów profesjonalnych wymagania odnoszące się do wytrzymałości i stabilności są bardziej rygorystyczne.

Kiedy drabina musi posiadać stabilizator?

Jednym z konkretnych wymagań wynikających z PN-EN 131 jest zastosowanie stabilizatora w określonych drabinach przystawnych. Drabiny, które mogą być użytkowane jako drabiny przystawne i których długość przekracza 3 m, powinny być wyposażone w stabilizator zwiększający szerokość podparcia. W zależności od długości drabiny szerokość ta może wynosić maksymalnie 1200 mm. Zadaniem stabilizatora jest przede wszystkim zwiększenie odporności drabiny na przechylenie boczne. Im dłuższa drabina, tym większe znaczenie ma odpowiednio szeroka i stabilna podstawa, ponieważ ruch użytkownika na większej wysokości może powodować większe oddziaływanie na całą konstrukcję.

W praktyce oznacza to, iż kupując dłuższą drabinę przystawną do zastosowania w zakładzie pracy, warto zwrócić uwagę nie tylko na jej długość i dopuszczalne obciążenie, ale również na sposób rozwiązania podstawy. Brak wymaganego stabilizatora w drabinie mogącej służyć jako przystawna i mającej ponad 3 m długości może wskazywać, iż produkt nie odpowiada wymaganiom PN-EN 131. Stabilizator jest przy tym tylko jednym z elementów wpływających na bezpieczeństwo użytkowania. Profesjonalna drabina powinna być oceniana jako kompletna konstrukcja, której poszczególne rozwiązania – od podłużnic i stopni, przez zabezpieczenia przed poślizgiem, po sposób podparcia – wspólnie zapewniają adekwatną wytrzymałość oraz stabilność podczas pracy.

Jak wybrać profesjonalną drabinę do hali lub zakładu przemysłowego?

Wybór drabiny przeznaczonej do zastosowań zawodowych powinien wynikać przede wszystkim ze sposobu, w jaki sprzęt będzie wykorzystywany. Przepisy nakładają na pracodawcę obowiązek takiego doboru wyposażenia, aby było ono przystosowane do rodzaju wykonywanych prac oraz zapewniało bezpieczeństwo i ochronę zdrowia pracowników. W przypadku drabin szczególne znaczenie ma więc nie tylko ich konstrukcja i wysokość, ale również przeznaczenie, warunki użytkowania oraz potwierdzenie spełnienia wymagań adekwatnych dla sprzętu profesjonalnego.

Przeznaczenie drabiny powinno decydować o jej wyborze

Profesjonalne drabiny w zakładzie pracy mogą być wykorzystywane w bardzo różnych warunkach, dlatego punktem wyjścia przy zakupie powinno być określenie ich przyszłego zastosowania. Innego rozwiązania może wymagać okazjonalny dostęp do elementów instalacji, a innego regularne prace konserwacyjne, montażowe lub serwisowe wykonywane przez pracowników.

Z analizy przepisów wynika, iż pracodawca powinien dobrać drabinę w taki sposób, aby była ona przystosowana do sposobu użytkowania i zapewniała odpowiedni poziom ochrony. Szczególne znaczenie ma przy tym adekwatny wybór klasy drabiny odpowiadającej jej zamierzonemu zastosowaniu.cW praktyce przy zakupie warto więc określić przede wszystkim, czy sprzęt będzie wykorzystywany zawodowo, jak często będzie eksploatowany oraz do jakiego rodzaju czynności ma służyć. Pozwala to uniknąć sytuacji, w której do regularnych prac w hali lub zakładzie produkcyjnym trafia produkt przeznaczony do zastosowań nieprofesjonalnych.

Ponadto, istotne jest również dopasowanie rodzaju drabiny do konkretnych warunków pracy. o ile wymagane jest używanie dłuższych drabin przystawnych, należy uwzględnić wymagania odnoszące się do stabilności ich podstawy. Przy intensywnym użytkowaniu szczególnego znaczenia nabierają natomiast parametry związane z wytrzymałością konstrukcji, odpornością na skręcanie czy zachowaniem drabiny pod wpływem powtarzalnych obciążeń. Norma PN-EN 131 przewiduje w tym zakresie bardziej rygorystyczne wymagania dla sprzętu profesjonalnego.

Oznakowanie i informacje producenta – co warto sprawdzić?

Przy wyborze drabiny do zakładu pracy znaczenie mają nie tylko jej widoczne cechy konstrukcyjne. Ważnym źródłem informacji są również oznakowanie produktu, instrukcja użytkowania oraz dane przekazane przez producenta. Co ważne, przy ocenie bezpieczeństwa produktu uwzględnia się m.in. jego cechy i wygląd, a także oznakowanie, ostrzeżenia oraz instrukcje dotyczące użytkowania, montażu i konserwacji. W przypadku profesjonalnej drabiny informacje te pozwalają ustalić, do jakiego rodzaju użytkowania została przeznaczona oraz jakie warunki należy zachować podczas jej eksploatacji. Przed zakupem warto więc zweryfikować, czy producent jednoznacznie określa profesjonalne przeznaczenie danego modelu oraz odwołuje się do zgodności z adekwatnymi wymaganiami PN-EN 131. Ważne są również informacje dotyczące prawidłowego ustawienia i użytkowania drabiny, ograniczeń dotyczących jej zastosowania oraz czynności związanych z kontrolą i konserwacją.

Samo podobieństwo konstrukcji dwóch produktów nie oznacza bowiem, iż mogą być one wykorzystywane zamiennie. Drabina przeznaczona do zastosowań profesjonalnych powinna odpowiadać wymaganiom przewidzianym dla intensywniejszego użytkowania zawodowego, a jej adekwatności powinny być potwierdzone stosownymi badaniami.

Dlaczego potwierdzenie zgodności z PN-EN 131 jest istotne?

W przypadku drabiny kupowanej do zakładu pracy informacja o zgodności z PN-EN 131 ma znaczenie nie tylko techniczne, ale również z punktu widzenia obowiązków pracodawcy. Norma stanowi bowiem podstawowy punkt odniesienia dla wymagań dotyczących drabin przenośnych wykorzystywanych przez pracowników. Zgodność oznacza, iż produkt powinien przejść odpowiednie badania odnoszące się m.in. do wytrzymałości podłużnic, odporności na skręcanie, poślizgu podstawy i zachowania podczas obciążenia zmiennego. W przypadku drabin profesjonalnych kryteria dotyczące wytrzymałości i stabilności są przy tym bardziej rygorystyczne.

Potwierdzenie spełnienia PN-EN 131 daje więc przedsiębiorcy znacznie więcej informacji niż samo zapewnienie producenta, iż drabina jest „solidna”, „przemysłowa” czy przystosowana do dużych obciążeń. Pozwala odnieść jej adekwatności do konkretnego zestawu wymagań technicznych i metod badawczych. Ma to również znaczenie w kontekście odpowiedzialności za bezpieczeństwo sprzętu. Zgodność z PN-EN 131 stanowi więc istotny punkt odniesienia przy ocenie, czy drabina zapewnia poziom bezpieczeństwa wymagany przy zastosowaniach zawodowych.

Z punktu widzenia przedsiębiorcy zakup profesjonalnej drabiny powinien być więc traktowany jako element organizacji bezpiecznego stanowiska pracy, a nie wyłącznie jako zakup prostego wyposażenia technicznego. Odpowiednie przeznaczenie produktu, zgodność z PN-EN 131 oraz czytelne informacje producenta pozwalają ograniczyć ryzyko dobrania sprzętu, który nie powinien być wykorzystywany przez pracowników w warunkach zawodowych.

Profesjonalne drabiny w zakładzie pracy – odpowiedzialność za bezpieczeństwo

Właściwy dobór profesjonalnej drabiny ma znaczenie nie tylko z punktu widzenia bezpieczeństwa wykonywania pracy. Pracodawca, który udostępnia pracownikom określone wyposażenie, odpowiada również za zapewnienie, aby było ono odpowiednie do przewidywanego zastosowania i spełniało wymagania związane z bezpieczeństwem i higieną pracy.

W przypadku drabin przenośnych szczególne znaczenie ma zgodność z wymaganiami PN-EN 131. Udostępnienie pracownikom drabin niespełniających tych wymagań może stanowić naruszenie obowiązków pracodawcy choćby wtedy, gdy podczas ich użytkowania nie dojdzie do wypadku. o ile natomiast nieodpowiedni sprzęt przyczyni się do powstania szkody, kwestia odpowiedzialności może obejmować nie tylko pracodawcę, ale – zależnie od okoliczności – również producenta, importera czy sprzedawcę drabiny.

Mając na uwadze powyższe, sprawdzenie przeznaczenia drabiny, jej adekwatności oraz zgodności z wymaganiami nie powinno być traktowane wyłącznie jako element procedury zakupowej. Jest to również część obowiązków związanych z zapewnieniem bezpiecznych warunków pracy i ograniczeniem ryzyka wynikającego z użytkowania niewłaściwego wyposażenia.

Artykuł powstał na podstawie analizy prawnej dotyczącej wymagań PN-EN 131, analizy prawnej przygotowanej przez Kancelarię Prawną Piszcz i Wspólnicy – „Informacja prawna w zakresie obowiązku spełnienia przez drabiny sprzedawane w Polsce wymagań określonych w normie PN-EN 131 oraz możliwych skutków braku zgodności z tym standardem”, a także innych źródeł branżowych oraz wiedzy redakcyjnej.