Polska otrzyma 925 mln euro – najwięcej w historii udziału w Funduszach Norweskich i EOG oraz najwięcej spośród 15 państw-beneficjentów. Środki zostaną przeznaczone na osiem programów, w tym „Badania Stosowane i Innowacje” zarządzany przez Narodowe Centrum Badań i Rozwoju, którego budżet przekracza 94 mln euro. Pierwsze konkursy mają zostać ogłoszone w 2026 roku.
W Warszawie podpisano umowy na pierwsze pięć programów czwartej edycji Funduszy Norweskich i Mechanizmu Finansowego Europejskiego Obszaru Gospodarczego. Operatorem programu „Badania Stosowane i Innowacje” został NCBR, które już po raz trzeci pełni tę funkcję w ramach Mechanizmów Finansowych.
Fundusze Norweskie i EOG – formalnie Norweski Mechanizm Finansowy oraz Mechanizm Finansowy EOG – to środki przekazywane przez Norwegię, Islandię i Liechtenstein na rzecz zmniejszania nierówności społecznych i gospodarczych w Unii Europejskiej. W zamian państwa-darczyńcy korzystają z dostępu do wspólnego rynku UE.
Badania bliżej gospodarki
Program „Badania Stosowane i Innowacje” ma wzmocnić jakość badań i zwiększyć ich praktyczne zastosowanie. Stawia na interdyscyplinarność, współpracę nauki z biznesem i sektorem publicznym oraz projekty odpowiadające na realne wyzwania: zieloną transformację, demokrację i prawa człowieka oraz włączenie społeczne i odporność.
W poprzedniej edycji, pod skrzydłami NCBR, zrealizowano 81 projektów – od bilateralnych badań z partnerami z państw darczyńców po wsparcie kobiet-naukowców i interdyscyplinarne inicjatywy w formule IdeaLab. Nowa perspektywa zakłada dalsze wzmacnianie współpracy międzynarodowej, w tym z Norweską Radą ds. Badań oraz islandzkim centrum badań Rannis.
Program przewiduje także silny komponent równościowy i cyfrowy – projekty mają uwzględniać aspekt płci, rozwijać kompetencje cyfrowe i wspierać otwartą naukę. Celem jest nie tylko finansowanie badań, ale budowa trwałego ekosystemu współpracy między nauką, gospodarką i społeczeństwem.
Trzy konkursy i fundusz bilateralny
W ramach programu zaplanowano trzy konkursy:
- Bilateralne projekty badawczo-innowacyjne – alokacja 70 mln euro, nabór jesienią 2026 r., obowiązkowy partner z Norwegii, Islandii lub Liechtensteinu;
- Projekty dla badaczek na wczesnym etapie kariery – 15 mln euro, nabór w I kwartale 2027 r.;
- Upowszechnianie wyników badań (knowledge valorisation) – ponad 3 mln euro, wielokrotne rundy w 2027 r.
Dodatkowo uruchomiony zostanie Fundusz Współpracy Dwustronnej (500 tys. euro), który ma zwiększyć skuteczność polskich podmiotów w programie Horyzont Europa poprzez mechanizm „grants for grants”.
Wymogi i szczegóły naborów mają zostać opublikowane w pierwszej połowie 2026 roku.
Czwarta edycja Funduszy Norweskich i EOG to nie tylko rekordowe środki, ale też wyraźny sygnał: badania mają wyjść z laboratoriów i realnie pracować dla gospodarki oraz społeczeństwa. I – mówiąc wprost – teraz wszystko zależy od jakości projektów, które trafią na biurka ekspertów.
