2 godzin temu
Średnia wieku rolników stale rośnie, a producenci narzekają na brak następców, bo coraz więcej młodych osób decyduje się odejść z sektora. Jak UE stara się przeciwdziałać temu trendowi?
W Polsce w gospodarstwach domowych rolników mieszka dziś ponad 5,2 mln osób, z czego prawie jedna piąta to seniorzy, wynika z danych GUS. Osób niepełnoletnich jest ok. 18,6 proc. Osób w wieku produkcyjnym jest 61,3 proc., z czego jednak 36,7 proc. to osoby w wieku produkcyjnym mobilnym (18-44 lata), a 24,5 proc. w wieku produkcyjnym niemobilnym (45-59/64 lata).
Dane wskazują, iż młode pokolenie w gospodarstwach rolnych jest dziś mniej liczne niż w przeszłości, co bezpośrednio przekłada się na wzrost przeciętnego wieku rolników. Większość mieszkańców gospodarstw to osoby bliżej końca wieku produkcyjnego niż jego początku, co podnosi średni wiek rolników i utrudnia odnowienie pokoleniowe.
Jednocześnie zmniejsza się w Polsce liczba gospodarstw rolnych , a wzrasta przeciętna powierzchnia, wynika z ostatniego Powszechnego Spisu Rolnego, przeprowadzonego w 2020 r. Pięć lat temu w Polsce funkcjonowało nieco ponad 1,317 mln gospodarstw rolnych, z czego 1,310 mln stanowiły gospodarstwa indywidualne.
W porównaniu z sytuacją z 2010 r. ich liczba zmniejszyła się o 192 tys., czyli o 12,7 proc. (w 2010 r. gospodarstw było 1,509 mln). Jednocześnie odnotowano niewielki wzrost przeciętnej powierzchni gospodarstwa – z 11,3 ha w 2010 roku do 12,4 ha w roku ubiegłym.
Jak wskazują autorzy raportu z Powszechnego Spisu Rolnego 2020, jest to bezpośrednią konsekwencją starzenia się rolników i braku następców.
Portal AgroFakt zwraca uwagę, iż pokolenie następców zmniejsza się szybciej niż liczba gospodarstw, coraz częściej w domu jest tylko jedno dziecko albo nie ma ich wcale. Seniorzy mieszkają natomiast w gospodarstwach dłużej, co opóźnia decyzje o przekazaniu gospodarstwa dzieciom lub wnukom. Wzrost średniego wieku rolników to też skutek tego, iż młodzi coraz częściej wybierają pracę poza rolnictwem.
Tendencja wzrostu wieku rolników i problem braku następców dotyczy nie tylko Polski. Według danych Eurostatu średni wiek rolnika w Unii Europejskiej to 57 lat. Tylko 12 proc. rolników to osoby w wieku poniżej 40 lat, a na 30 rolników przypadała tylko jedna rolniczka przed czterdziestką.
Odnowa pokoleniowa „wymogiem i szansą”
Na nieformalnym posiedzeniu Rady UE ds. Rolnictwa i Rybołówstwa (AGRIFISH) podczas polskiej prezydencji w Radzie rozmawiano o odnowie pokoleniowej w rolnictwie.
Ówczesny minister Czesław Siekierski zauważył, iż wymiana pokoleń w rolnictwie to coś więcej niż demograficzny wymóg – to warunek przetrwania europejskiej wsi. Młodzi rolnicy nie są jedynie następcami; są architektami zmian, którzy wniosą do sektora świeżą energię i zdefiniują jego znaczenie na nowo.
– Odnowa pokoleniowa to nie tylko wyzwanie – to także ogromna szansa. To szansa na odważną transformację europejskiego rolnictwa, w kierunku sektora bardziej zrównoważonego, cyfrowego i innowacyjnego – mówił.
Jego zdaniem jest to „szansa, by młodzi stali się liderami zmian, a nie tylko ich odbiorcami”, a zarazem „szansa na bezpieczeństwo żywnościowe UE”.
Jak wskazuje Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi problem braku następców jest najbardziej dotkliwy w regionach peryferyjnych, choćby tam, gdzie rolnictwo stanowi fundament lokalnej gospodarki.
Bez skutecznej zmiany pokoleniowej tradycyjny europejski model rolnictwa nie przetrwa. To właśnie młodzi rolnicy są gwarantem utrzymania gospodarstw rodzinnych, które potrafią łączyć wysoką konkurencyjność z dbałością o zasoby naturalne.
– Uważam, iż WPR już teraz odgrywa kluczową rolę we wspieraniu odnowy pokoleń na europejskiej wsi – powiedział na posiedzeniu komisarz UE ds. rolnictwa i żywności Christophe Hansen.
Zwrócił uwagę, iż w planach strategicznych WPR 8,5 mld euro przeznaczanych jest na wsparcie dla młodych rolników, w tym na pomoc dochodową i inwestycyjną. Dzięki niej do 2027 r. 377 tys. młodych rolników powinno przejąć gospodarstwa.
Odnowa pokoleniowa „wymogiem i szansą”
Na nieformalnym posiedzeniu Rady UE ds. Rolnictwa i Rybołówstwa (AGRIFISH) podczas polskiej prezydencji w Radzie rozmawiano o odnowie pokoleniowej w rolnictwie.
Ówczesny minister Czesław Siekierski zauważył, iż wymiana pokoleń w rolnictwie to coś więcej niż demograficzny wymóg – to warunek przetrwania europejskiej wsi. Młodzi rolnicy nie są jedynie następcami; są architektami zmian, którzy wniosą do sektora świeżą energię i zdefiniują jego znaczenie na nowo.
– Odnowa pokoleniowa to nie tylko wyzwanie – to także ogromna szansa. To szansa na odważną transformację europejskiego rolnictwa, w kierunku sektora bardziej zrównoważonego, cyfrowego i innowacyjnego – mówił.
Jego zdaniem jest to „szansa, by młodzi stali się liderami zmian, a nie tylko ich odbiorcami”, a zarazem „szansa na bezpieczeństwo żywnościowe UE”.
Jak wskazuje Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi problem braku następców jest najbardziej dotkliwy w regionach peryferyjnych, choćby tam, gdzie rolnictwo stanowi fundament lokalnej gospodarki.
Bez skutecznej zmiany pokoleniowej tradycyjny europejski model rolnictwa nie przetrwa. To właśnie młodzi rolnicy są gwarantem utrzymania gospodarstw rodzinnych, które potrafią łączyć wysoką konkurencyjność z dbałością o zasoby naturalne.
– Uważam, iż WPR już teraz odgrywa kluczową rolę we wspieraniu odnowy pokoleń na europejskiej wsi – powiedział na posiedzeniu komisarz UE ds. rolnictwa i żywności Christophe Hansen.
Zwrócił uwagę, iż w planach strategicznych WPR 8,5 mld euro przeznaczanych jest na wsparcie dla młodych rolników, w tym na pomoc dochodową i inwestycyjną. Dzięki niej do 2027 r. 377 tys. młodych rolników powinno przejąć gospodarstwa.
Jak KE chce zaradzić problemowi?
Jednym z czterech filarów przedstawionej w ubiegłym roku wizji KE dla rolnictwa jest atrakcyjność. Chodzi o to, aby rolnictwo „było rentowną i atrakcyjną karierą dla przyszłych pokoleń”, wyjaśnia KE. Jak podkreśla, aby tak się stało, potrzebne są godziwe dochody, zwiększenie wsparcia i wzmocnienie łańcucha żywnościowego.
„Jeśli młodzi rolnicy nie przejmą schedy w rolnictwie europejskim, Europa może stracić nie tylko umiejętności i innowacyjność, ale także zdolność do zapewnienia stabilnych dostaw żywności i utrzymania witalności społeczności wiejskich”, wskazuje Komisja.
W ubiegłym roku Komisja Europejska przedstawiła też strategię na rzecz odnowy pokoleniowej w rolnictwie. Bazuje ona na reformach realizowanych w ramach wspólnej polityki rolnej (WPR), w tym na propozycji WPR na lata 2028–2034. Jest także powiązana z nowymi planami partnerstwa na poziomie krajowym i regionalnym oraz z szerszymi reformami prowadzonymi zarówno na szczeblu unijnym, jak i krajowym.
„Takie zintegrowane podejście pomaga państwom członkowskim koordynować działania podejmowane w ramach polityki rolnej, rozwoju obszarów wiejskich, społecznej, fiskalnej i innowacyjnej oraz zapewnia spójne, długoterminowe wsparcie dla młodych i nowych rolników”, wyjaśnia Komisja Europejska.
– Unia Europejska stawia na młodych rolników, bo bez odnowy pokoleniowej nie ma przyszłości rolnictwa. Dlatego w najnowszej strategii UE na rzecz odnowy pokoleniowej w rolnictwie Komisja Europejska proponuje konkretne rozwiązania, które ułatwią młodym ludziom start w tym sektorze – podkreśla Katarzyna Smyk, dyrektor Przedstawicielstwa KE w Polsce.
Według KE wśród największych barier, jakie młodzi rolnicy napotykają w dostępie do rynku, są wciąż utrudniony i kosztowny dostęp do rynków, ograniczony dostęp do kredytów, konieczność stałego rozwijania umiejętności i wiedzy o prowadzeniu działalności, wciąż słabo rozwinięte infrastruktura i usługi na obszarach wiejskich oraz procedury sukcesji i przechodzenia na emeryturę.
Co przewiduje strategia KE?
Celem KE jest zagwarantowanie innowacyjności rolnictwa, jego siły rynkowej i odporności na kryzysy. Ma to nie tylko zabezpieczyć dostawy żywności, ale także ożywić gospodarkę wsi, pozwalając nowemu pokoleniu projektować rolnictwo, które jest nowoczesne i w pełni zrównoważone.
– Przede wszystkim wprowadzamy pakiet startowy dla młodych rolników – jednorazową pomoc na rozpoczęcie działalności sięgającą choćby 300 tysięcy euro, wsparcie inwestycyjne i łatwiejszy dostęp do kredytów poprzez Europejski Bank Inwestycyjny – mówi Katarzyna Smyk.
Ponadto najmniej 6 proc. wydatków wyodrębnionych na rolnictwo w ramach przyszłych planów krajowych ma być przeznaczane na odnowę pokoleń.
Smyk zwraca też uwagę na plany stworzenia Europejskiego Obserwatorium Gruntów, co ma ułatwić dostęp do ziemi i zapobiegać spekulacjom.
Jeśli zaś chodzi o wspieranie zdobywania wiedzy i umiejętności, KE planuje m.in. organizację dostosowanych do potrzeb młodych rolników szkoleń i kursów kształcenia ustawicznego w ramach usług doradczych oraz systemów wiedzy i innowacji w rolnictwie (AKIS). Nie jest to jednak jedyna inicjatywa.
– Stawiamy na edukację – program Erasmus dla Młodych Przedsiębiorców obejmie rolników, a w szkołach rolniczych pojawi się pakiet „Farmers of the Future” – mówi Smyk.
Strategia przewiduje też działania na rzecz rozwoju społeczności wiejskich, takie jak inwestycje w infrastrukturę i usługi na obszarach wiejskich, dywersyfikację działalności gospodarczej dzięki agroturystyce, biogospodarce i projektom w zakresie energii ze źródeł odnawialnych usługi organizacji zastępstw dla rolników, aby pomóc im w godzeniu pracy z życiem rodzinnym i umożliwić udział w szkoleniach oraz inicjatywy edukacyjne dla młodzieży z obszarów wiejskich.
W tym kontekście Komisja Europejska wprowadzi program Ambasadorów Młodzieży Wiejskiej, „aby promować pozytywny wizerunek rolnictwa”, mówi Smyk.
– Naszym celem jest podwojenie udziału rolników poniżej 40. roku życia – z obecnych 12 proc. do 25 proc. do roku 2040. To inwestycja w przyszłość europejskiego rolnictwa i w rozwój obszarów wiejskich – podkreśla dyrektor Przedstawicielstwa KE w Polsce.
Autor Aleksandra Krzysztoszek | EURACTIV.pl
