5 dni temu
Rada Ministrów przyjmuje projekt ustawy reformującej Państwowa Inspekcja Pracy. Nowe przepisy zakładają m.in. możliwość administracyjnego przekształcenia umowy cywilnoprawnej w umowę o pracę przez inspektora pracy – pod określonymi warunkami. Reforma stanowi jeden z kluczowych kamieni milowych Krajowy Plan Odbudowy, od którego realizacji zależy wypłata około 8 mld zł środków unijnych.
Projekt przygotowuje Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, kierowane przez Agnieszka Dziemianowicz-Bąk, a jego przyjęcie kończy wielomiesięczny spór wewnątrz koalicji rządzącej.
Decyzja administracyjna zamiast umowy cywilnoprawnej
Zgodnie z projektem inspektor pracy zyskuje prawo do stwierdzenia – w drodze decyzji administracyjnej – istnienia stosunku pracy w miejsce umowy cywilnoprawnej, jeżeli uzna ją za nieprawidłową. Decyzja może dotyczyć zarówno umów-zleceń zawieranych z osobami fizycznymi, jak i kontraktów B2B realizowanych przez jednoosobowe działalności gospodarcze.
Warunkiem wydania decyzji jest niewykonanie przez pracodawcę wcześniejszego polecenia usunięcia naruszeń. Pracodawca otrzymuje możliwość:
– zawarcia umowy o pracę z zatrudnionym,
– zmiany umowy cywilnoprawnej w taki sposób, aby nie zawierała cech charakterystycznych dla stosunku pracy.
Dopiero brak reakcji na to polecenie otwiera drogę do decyzji administracyjnej inspektora.
Wykonalność decyzji i rola sądu pracy
Decyzja inspektora staje się wykonalna po upływie terminu na wniesienie odwołania lub po prawomocnym orzeczeniu sądu pracy. W przypadku zaskarżenia decyzji przez pracodawcę, jej wykonanie zostaje wstrzymane do czasu rozstrzygnięcia sprawy. Inspektor może jednak nadać decyzji rygor natychmiastowej wykonalności, jeżeli uzna to za uzasadnione na zasadach ogólnych.
Od decyzji, w tym od nadania rygoru natychmiastowej wykonalności, przysługuje odwołanie do sądu pracy za pośrednictwem okręgowego inspektora pracy.
Projekt przewiduje uproszczoną i przyspieszoną procedurę sądową – sprawy mogą być rozpatrywane jednoosobowo na posiedzeniu niejawnym, o ile sąd nie uzna, iż konieczne jest przeprowadzenie rozprawy.
Zabezpieczenie sytuacji zatrudnionych
Na czas trwania postępowania sądowego projekt wprowadza mechanizm zabezpieczenia. Oznacza on, iż umowa łącząca strony może być zmieniona, wypowiedziana lub rozwiązana wyłącznie na zasadach przewidzianych w prawie pracy. To jeden z elementów, do których – według informacji zbliżonych do rządu – wprowadzono ostatnie korekty przed przyjęciem projektu.
Nowa instytucja: interpretacje indywidualne PIP
Nowym rozwiązaniem jest możliwość uzyskania interpretacji indywidualnej od Główny Inspektorat Pracy. Na wniosek podmiotu zatrudniającego Główny Inspektor Pracy będzie oceniał, czy dany stosunek prawny spełnia kryteria umowy o pracę. Interpretacja będzie wydawana w formie decyzji administracyjnej, od której przysługuje odwołanie do sądu pracy. Opłata za wydanie interpretacji wynosi 40 zł.
Reforma jako element zmienionego KPO
Zmiany w PIP są efektem rewizji KPO. Pierwotnie, za rządów Mateusz Morawiecki, plan zakładał oskładkowanie umów cywilnoprawnych. Po zmianie rządu Donald Tusk zdecydowano o zastąpieniu tego rozwiązania reformą PIP oraz reformą stażową.
Rewizja KPO została formalnie zatwierdzona przez Komisja Europejska w czerwcu 2025 roku. W kamieniu milowym A71G zapisano wprost przyznanie PIP uprawnień do administracyjnego przekształcania nieprawidłowych umów cywilnoprawnych w umowy o pracę.