Systemy polikulturowe w brazylijskim Cerrado

Międzynarodowy zespół badaczy z udziałem dr. Luisa Ricardo Fernandesa z Wydziału Archeologii UW wykazał, iż to polikultura oparta na kukurydzy, a nie monokultura, stanowiła podstawę utrzymania przedkolonialnych społeczności w brazylijskim Cerrado. Wyniki badań naukowcy opublikowali w czasopiśmie „Science Advances”.

Zespół naukowców z udziałem dr. Luisa Ricardo Fernandesa wykazał, iż dawne rdzenne społeczności zamieszkujące brazylijski biom Cerrado (obszar tropikalnej sawanny) stosowały zróżnicowane i zaawansowane systemy rolnicze, łącząc uprawę kukurydzy z innymi roślinami w ramach polikultury, zamiast polegać na jednej uprawie.

Naukowcy opisali wyniki badań w artykule Polikultury oparte na kukurydzy, a nie monokultury, podtrzymywały społeczeństwa przedkolonialne Cerrado (ang. Maize-based polyculture, not monoculture, sustained pre-colonial societies in the Brazilian Cerrado), który został opublikowany w czasopiśmie „Science Advances”.

Analizując kości i zęby 101 szkieletów pochodzących z 37 stanowisk archeologicznych z okresu późnego holocenu w trzech brazylijskich biomach – Cerrado (brazylijska sawanna), Caatinga (las suchy) i Las Atlantycki (obszar bujnych lasów) w środkowo-wschodniej części Ameryki Południowej – badacze zrekonstruowali dawne diety. Analiza izotopów węgla i azotu pozwoliła ustalić, jakie pokarmy spożywali mieszkańcy tych obszarów. Uwzględniono również współczesne dane referencyjne dotyczące fauny oraz wyniki datowania radiowęglowego.

Łącząc dane archeologiczne, paleoekologiczne i chronologiczne, badacze wykazali istnienie w biomie Cerrado zróżnicowanych i złożonych systemów produkcji żywności, porównywalnych z systemami stosowanymi przez duże przedkolonialne społeczności, zajmujące się uprawą kukurydzy w Amazonii. Wyniki badań świadczą o tym, iż ludność zamieszkująca wschodnią część Ameryki Południowej stosowała polikulturę opartą na kukurydzy, co zmienia dotychczasowe modele dynamiki kulturowej i środowiskowej w biomie Cerrado.

Zaawansowane systemy rolnicze

Badanie wykazało współistnienie dwóch odmiennych sposobów życia: ludzie zamieszkujący schroniska skalne (związani z tradycją ceramiczną Una) odżywiali się w bardzo zróżnicowany sposób, natomiast mieszkańcy dużych osad otwartych (związani z tradycją ceramiczną Aratu) opierali swoją dietę głównie na kukurydzy, której spożycie było najwyższe spośród wszystkich badanych grup.

Dane pokazują, iż społeczności biomu Cerrado prowadziły rozwinięte systemy rolnicze i tworzyły stałe osady liczące setki mieszkańców, a nie jak wcześniej sądzono były przede wszystkim mobilnymi grupami łowców-zbieraczy, zajmującymi się rolnictwem jedynie okazjonalnie. Badania wskazują, iż rdzenne społeczności przez tysiące lat w sposób zrównoważony zarządzały ekosystemami Cerrado i współkształtowały je.

Jak podkreślają naukowcy, dawne systemy rolnicze, które pozwalały zachować bioróżnorodność przy jednoczesnym utrzymaniu licznych populacji, stanowią cenne źródło wiedzy dla współczesnych praktyk rolniczych w tym regionie.

– Te odkrycia całkowicie zmieniają nasze rozumienie życia w brazylijskim regionie Cerrado w czasach przedkolonialnych. Nie mamy tu do czynienia z prostymi społecznościami łowców-zbieraczy czy wczesnymi rolnikami stosującymi monokulturę, ale z zaawansowanymi, zrównoważonymi systemami polikulturowymi, które przez wieki umożliwiały funkcjonowanie dużych, stałych osad. Współistnienie tak odmiennych strategii żywieniowych wśród sąsiadujących ze sobą grup pokazuje, iż dawne ludy rdzenne dokonywały świadomych wyborów kulturowych w zakresie gospodarowania środowiskiem – i robiły to w sposób, który przez pokolenia pozwalał zachować bioróżnorodność. To nie tylko zamierzchła przeszłość; to żywa lekcja zrównoważonej produkcji żywności, z której możemy czerpać również dzisiaj – mówi dr Luis Ricardo Fernandes z Wydziału Archeologii UW.