10 lipca 2026 roku rozpoczyna się kolejna edycja Szkoły Letniej Laboratorium Regionów. Tegoroczny program poświęcony będzie badaniom krajobrazowym Mazowsza Północnego.
Laboratorium Regionów to program badawczo-edukacyjny Narodowego Instytutu Architektury i Urbanistyki, realizowany w formie Szkół Letnich poświęconych analizie i dokumentacji małych miast w różnych regionach Polski. Program koncentruje się na badaniach architektonicznych, urbanistycznych, krajobrazowych, regionalnych i kulturowych oraz na poszukiwaniu tożsamości miejsca. Tożsamości, rozumianej jako efekt nakładających się procesów historycznych, przestrzennych i społecznych, kształtujących charakter poszczególnych ośrodków miejskich. Dotychczas program objął 24 miasta województwa warmińsko-mazurskiego oraz 28 miast Pomorza, reprezentujących zróżnicowane krajobrazy kulturowe i urbanistyczne. Realizowany był we współpracy z ekspertami, uczelniami i partnerami lokalnymi.
Kolejna edycja Szkoły Letniej Laboratorium Regionów skupi się na regionie Mazowsza Północnego. Zdefiniowanego jako dynamiczny system relacji pomiędzy środowiskiem naturalnym, historią osadnictwa, pamięcią miejsca i współczesnymi procesami transformacji przestrzennej. Badaniami objęte zostaną małe miasta do trzydziestu tysięcy mieszkańców o zróżnicowanym charakterze krajobrazowym i urbanistycznym – od historycznych ośrodków nadrzecznych, przez układy chronione konserwatorsko, po miasta o silnej tożsamości regionalnej, w których wciąż czytelne są ślady dawnych struktur osadniczych i krajobrazowych.
Program rozwijany jest przez Narodowy Instytut Architektury i Urbanistyki we współpracy z partnerami akademickimi i międzynarodowymi, koncentruje się on na poszukiwaniu nowych metod interpretacji krajobrazu i środowiska zbudowanego w epoce kryzysów klimatycznych, środowiskowych i społecznych.
Zastosowana metodologia badań miejsko-krajobrazowych, powstała we współpracy z Wydziałem Architektury Politechniki Poznańskiej oraz Katedrą Architektury Krajobrazu Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie. Opiera się ona na bezpośrednich badaniach terenowych, obejmujących spacery badawcze, obserwację aktywną, szkic odręczny, fotografię i fotogrametrie, rejestrację dźwięku oraz mapowanie emocjonalne. Działania te łączone są z analizą morfologii miasta i krajobrazu, analizą percepcyjną oraz zbiorczym doświadczeniem przestrzeni. Dodatkowo integruje ona dane przestrzenne w systemach GIS oraz dane zbierane i opracowane dla platformy Colouring Poland, części międzynarodowego programu Colouring Cities Research Programme, współtworzonego przez The Alan Turing Institute oraz uczelnie i instytucje z całego globu.
Mazowsze stanowi w projekcie szczególną przestrzeń badawczą, jest to region o złożonej strukturze hydrologicznej, przyrodniczej i kulturowej, którego krajobraz można odczytywać jako zbiór nakładających się na siebie procesów naturalnych, historycznych i społecznych. Celem badań jest diagnozowanie relacji między krajobrazem, dziedzictwem i współczesnymi procesami przestrzennymi w małych miastach regionu, a także budowanie społecznej świadomości dotyczącej wartości krajobrazu i tożsamości lokalnych ośrodków miejskich. Program wspiera równolegle samorządy, projektantów i instytucje publiczne, opierając się na rozpoznaniu i zachowaniu lokalnej tożsamości.
Działania realizowane są w ramach opracowanego „Modelu badań miejsko-krajobrazowych” dla Województwa Mazowieckiego, dla Przedsięwzięcia „W krajobrazie”, realizowanego w ramach „Programu opieki nad zabytkami w województwie mazowieckim 2026–2029″. Ich efektem będzie rozwijanie metodologii badań regionalnych, w tym badań tożsamości regionów, wsparcie w tworzeniu polityk przestrzennych, strategii krajobrazowych oraz działań związanych z adaptacją klimatyczną i odpornością środowiskową. Przy jednoczesnym wdrażaniu działań na rzecz kształtowania społecznej wrażliwości na dziedzictwo krajobrazowe województwa mazowieckiego i ochrony jego cennych fragmentów.
Zespół projektowy:
Narodowy Instytut Architektury i Urbanistyki:
prof. dr hab. arch. Bolesław Stelmach (redaktor naukowy),
Katarzyna Domagalska (kierownik merytoryczny),
Karolina Scheibe-Skorczyk,
Michał Aleksander Łukasik;
Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie:
dr inż. Marta Akincza;
Wydział Architektury Politechniki Poznańskiej:
dr hab. inż. arch. Adam Nadolny, prof. PP
mgr inż. arch. Michał Marmur,
dr inż. arch. Jan Szot
