1 godzina temu
Piątkowa rozmowa Donalda Trumpa z Władimirem Putinem wywołała jedną z najbardziej zaskakujących zmian w amerykańskiej polityce wobec Rosji od 2022 roku. Biały Dom zgodził się na powrót rosyjskiego oleju napędowego na rynek światowy, także amerykański, a Departament Skarbu od razu złagodził sankcje. W nocy z piątku na sobotę ukraińskie drony trafiły w terminal przeładunkowy w Rostowie nad Donem, z którego produkty naftowe idą na eksport. Rynek dostał dwa sygnały naraz i oba dotyczą dokładnie tego samego paliwa.
Co ogłosił Trump
Prezydent USA napisał w serwisie Truth Social, iż po „niezwykle udanej” rozmowie z Putinem uzgodniono stopniowe dostawy rosyjskiego diesla. Harmonogram wygląda tak: ponad 300 tys. ton od razu, 500 tys. ton w listopadzie i „niezwłocznie” kolejny milion ton. Te trzy transze dają razem około 1,8 mln ton. Trump dodał jednak, iż „w zależności od stanu technicznego rosyjskich rafinerii” Moskwa może w krótkim czasie dostarczyć jeszcze 3 mln ton. W wariancie maksymalnym daje to 4,8 mln ton.
„Dzięki naszej PEŁNEJ KONTROLI nad cieśniną Ormuz oraz tej wspaniałej informacji dotyczącej rosyjskich dostaw energii ceny oleju napędowego dla Amerykanów, a także dla całego świata, BĘDĄ SPADAĆ W REKORDOWYM TEMPIE I TO BARDZO SZYBKO!” – napisał Trump.
Biuro Kontroli Aktywów Zagranicznych (OFAC) wydało tego samego dnia tymczasową licencję generalną. Pozwala ona na sprzedaż, dostawy i import rosyjskiego oleju napędowego, również do USA, do 7 kwietnia 2027 roku. Wcześniejsze zwolnienia dla rosyjskich paliw obowiązywały zwykle przez 30 dni. Ta licencja jest pierwszą od początku wojny w Ukrainie, która łagodzi sankcje na diesel na dłużej.
Kreml potwierdził rozmowę, ale bez liczb. Putin powiedział tylko, iż Rosja jest „gotowa dostarczać ropę i produkty naftowe na rynek amerykański i światowy”. Wicepremier Aleksandr Nowak zapowiedział w rozmowie z TASS, iż Moskwa „natychmiast zaczyna znosić ograniczenia w eksporcie diesla przed terminem”, a pierwsze dostawy do USA mogą ruszyć jeszcze w październiku.
Dlaczego diesel stał się politycznym problemem
Rosja zakazała eksportu oleju napędowego na początku lipca, po serii ukraińskich ataków na rafinerie, które wywołały niedobory paliwa w kraju. Pod koniec września zakaz przedłużono do końca października. Według CNN z rynku światowego zniknęło w ten sposób około 800 tys. baryłek dziennie, i to w chwili, gdy wojna USA z Iranem już mocno ograniczała podaż. Międzynarodowa Agencja Energetyczna szacuje, iż produkcja diesla w Rosji spadła o około 30%.
Skutki widać na stacjach. Według AAA średnia cena diesla w USA wynosi 6,28 USD za galon, a 22 września padł rekord 6,52 USD. Przed wybuchem wojny z Iranem było to 3,81 USD. O tym, iż mamy do czynienia przede wszystkim z kryzysem rafineryjnym, a nie naftowym, pisaliśmy przy okazji przebicia przez diesel w USA bariery 6 dolarów za galon.
Kluczowy jest też kalendarz polityczny. Wybory do Kongresu odbędą się 3 listopada, a drogi diesel szczególnie mocno uderza w rolników i przewoźników, czyli istotną część elektoratu Republikanów. W ostatnich tygodniach Trump wielokrotnie wzywał Kijów, żeby przestał atakować rosyjskie rafinerie, bo to według niego one odpowiadają za wysokie ceny.
Rynek zareagował, analitycy studzą emocje
Kontrakty terminowe na diesel spadły w piątek o około 4%. przez cały czas są jednak o ponad 110% wyżej niż na początku roku. Ropa prawie nie zareagowała – Brent kończył dzień w okolicach 104 USD za baryłkę, około 0,3% niżej.
Analitycy wątpią, czy zapowiadane wolumeny zmienią sytuację. CNN podaje, iż dwie pierwsze transze, czyli 800 tys. ton, to około 6 mln baryłek. Według danych EIA odpowiada to mniej więcej półtora dnia amerykańskiego popytu. Dan Pickering z Pickering Energy Partners szacuje, iż do końca roku daje to „być może 5-6% wzrostu podaży”, i zwraca uwagę na sposób podania liczb.
„Jest powód, dla którego Trump mówił o tonach, a nie o baryłkach. Liczba ton wydaje się przeciętnemu odbiorcy większa. To bardziej polityka niż przełom” – ocenił Pickering.
Gregory Brew z Eurasia Group nazwał porozumienie „plastrem, niczym więcej”. Jego zdaniem Putin może oczekiwać w zamian, iż Ukraina przestanie atakować rafinerie. Michael Lynch z Energy Policy Research Foundation zwraca uwagę, iż rosyjski diesel kupiony przez USA nie trafi do dotychczasowych odbiorców. Ci będą musieli szukać paliwa gdzie indziej, więc globalna cena może się kilka zmienić. Otwarte pozostaje też podstawowe pytanie: czy Rosja z uszkodzonymi rafineriami w ogóle ma tyle paliwa na eksport.
Sankcje i rozmowy pokojowe w tle
Zgoda na rosyjski diesel kontrastuje z ustawą sankcyjną, którą Trump podpisał we wrześniu. Kongres nakazał w niej administracji między innymi nałożenie ceł do 100% na pięciu największych importerów rosyjskiej ropy i gazu. Jak zauważa AP w materiale opublikowanym przez PBS, po piątkowej decyzji trudno się spodziewać, by Biały Dom sięgnął po te narzędzia jeszcze w tym miesiącu. Richard Nephew, były wysoki urzędnik Departamentu Stanu ds. sankcji, pytał wprost, kto będzie teraz traktował reżim sankcyjny poważnie.
Ogłoszenie zbiegło się z rozpoczęciem w Miami rozmów ukraińskiej delegacji ze Stevem Witkoffem i Jaredem Kushnerem na temat nowego planu zakończenia wojny. Wołodymyr Zełenski nie krył rozgoryczenia.
„Prezenty dla Putina nie przyniosą pokoju ani żadnej korzyści cywilizowanemu światu. Rosja odpłaci za diesel dalszym terrorem i perfidią. Pozwalanie Rosji na sprzedawanie produktów naftowych to inwestycja w wojnę, która musi się skończyć, a nie być przedłużana” – napisał prezydent Ukrainy.
Nazwał też decyzję Waszyngtonu „słabą decyzją silnych partnerów” i stwierdził, iż ukraiński zespół negocjacyjny jest „wykorzystywany jako zasłona dymna”.
Nocny atak na terminal w Rostowie
Kilka godzin po wpisie Trumpa nad obwodem rostowskim pojawiły się drony. W nocy z 9 na 10 października w Rostowie nad Donem doszło do serii eksplozji, a w dzielnicy Żeleznodorożnyj wybuchł duży pożar. Analitycy OSINT z niezależnego rosyjskiego serwisu Astra ustalili na podstawie nagrań mieszkańców, iż płonie terminal przeładunkowy Nowoszachtyńskiej Rafinerii (NZNP), znany wcześniej jako Jug Rusi. Przez terminal przechodzą produkty naftowe na eksport, w tym z rafinerii w Nowoszachtyńsku, a obiekt zaopatruje też w paliwo rosyjską armię.
Gubernator obwodu Jurij Slusar potwierdził pożar w Rostowie i poinformował, iż od piątkowego wieczoru zestrzelono ponad 50 dronów. Uszkodzony został też most kolejowy, przez co wstrzymano ruch pociągów w obu kierunkach. Według Slusara nikt nie ucierpiał. Rosyjskie władze nie potwierdziły jednak zniszczeń samego terminalu. Kyiv Independent zaznaczył w sobotę rano, iż ukraińskie wojsko nie przyznało się jeszcze oficjalnie do ataku i nie wiadomo, jak duże są straty.
Źródła różnie podają moc przeładunkową terminalu. Ukraińskie media, za Astrą, mówią o około 2,5 mln ton rocznie, a według specyfikacji opublikowanej przez rafinerię jest to 3,5 mln ton. Obiekt był już celem ataku 9 lipca. 25 września drony uderzyły w instalacje produkcyjne samej rafinerii w Nowoszachtyńsku.
Kampania przeciwko rosyjskim rafineriom trwa
Sobotni atak to kolejne uderzenie w serii z tego tygodnia. CNN podaje, iż Kijów przyznał się w ciągu kilku dni do ataków na cztery rafinerie w Rosji. 8 października ukraińskie Siły Operacji Specjalnych poinformowały o drugim ataku na rafinerię w Omsku na Syberii, około 2500 km od linii frontu. Dzień później drony trafiły w rafinerię Łukoilu w Uchcie w Republice Komi (moc przerobowa około 4,2 mln ton ropy rocznie) oraz w skład paliw pod Biełgorodem.
Kijów konsekwentnie odpowiada na naciski Waszyngtonu tak samo: przestanie atakować rosyjską infrastrukturę energetyczną tylko wtedy, gdy Rosja przestanie bombardować ukraińską. Jesienią rosyjskie ataki na ukraińskie miasta i sieci energetyczne się nasiliły, więc na razie nic nie wskazuje na takie porozumienie.
Najbliższe tygodnie mogą być dla rynku paliw nerwowe. Moskwa obiecuje wysłać diesel za granicę, a Ukraina dalej uderza w rafinerie i terminale, przez które ten diesel ma płynąć. Od tego, kto okaże się skuteczniejszy, zależy, czy porozumienie Trumpa z Putinem będzie miało realny wpływ na podaż.
