1 miesiąc temu
Wyobraź sobie, iż kupujesz złoto. Klikasz w aplikacji maklerskiej „kup”, a po chwili w portfelu pojawia się nowa pozycja, a wykres zaczyna dla Ciebie „pracować”. Wszystko wygląda nowocześnie, wygodnie i profesjonalnie.
Tylko iż w tej historii jest jeden mały problem. W wielu przypadkach między Tobą a prawdziwą sztabką złota stoi jeszcze cała infrastruktura finansowa: fundusze, depozytariusze, banki, kontrakty i regulaminy, których większość inwestorów nigdy choćby nie czyta.
Wtedy pojawia się bardzo proste pytanie. Czy tacy inwestorzy naprawdę kupują złoto, czy tylko obietnicę złota? Bo jedno i drugie to nie jest to samo.
Twoje złoto w portfelu to iluzja? Zobacz, co naprawdę kupujesz!
Jak dziś inwestorzy kupują ekspozycję na złoto
Przez ostatnie lata złoto stało się bardzo łatwo dostępne. Nie trzeba iść do mennicy, nie trzeba organizować sejfu, nie trzeba choćby dotykać metalu. Wystarczy kilka kliknięć i już mamy ekspozycję na cenę złota przez ETF, certyfikat, kontrakt albo inny instrument. Wygodne i szybkie. Tylko iż wygoda w finansach bardzo często oznacza, iż coś uprościliśmy, a jak coś uprościliśmy, to zwykle też gdzieś ponosimy ryzyko.
Na rynku istnieje dziś cała masa produktów, które dają kontakt z ceną złota, ale nie zawsze dają kontakt z samym złotem. Można mieć ekspozycję na ruch ceny, a jednocześnie nie mieć realnej kontroli nad kruszcem. Można mieć instrument, który działa świetnie w normalnych warunkach, ale zaczyna wyglądać dużo mniej komfortowo w momencie stresu, paniki albo problemów z płynnością. Innymi słowy, można mieć coś, co zachowuje się jak złoto na wykresie, ale niekoniecznie działa jak złoto wtedy, kiedy najbardziej chcielibyśmy mieć poczucie bezpieczeństwa.
I to jest sedno problemu. Skala różnych papierowych form ekspozycji na złoto jest ogromna. Gdyby nagle wszyscy powiedzieli: dobrze, to teraz poproszę swoje złoto, sytuacja zrobiłaby się znacznie mniej komfortowa.
Nie chodzi tu o sianie teorii spiskowych, ale raczej o zrozumienie, iż czym innym jest mieć prawo do instrumentu, którego cena zależy od złota, a czym innym mieć złoto, które naprawdę da się wyjąć z sejfu, wziąć do ręki i przechować poza systemem finansowym. Bo tego pierwszego jest znacznie więcej niż tego drugiego.
Zanim zaczniemy szukać problemów, najpierw trzeba wyjaśnić jedną rzecz. Co adekwatnie mamy na myśli, kiedy mówimy o „papierowym złocie”.
To określenie jest trochę uproszczeniem. Chodzi o instrument, który daje ekspozycję na cenę złota, ale sam w sobie nie jest fizycznym metalem. Innymi słowy, jego wartość zależy od tego, co dzieje się z ceną złota na rynku.
Do tej kategorii trafia kilka różnych produktów.
Najbardziej znane są ETF-y i ETC oparte na złocie. ETF to fundusz notowany na giełdzie. Kupujesz jednostki dokładnie tak samo jak akcje. jeżeli cena złota rośnie, wartość takiego funduszu też rośnie. Dla inwestora wygląda to bardzo prosto. W portfelu pojawia się pozycja „gold ETF” i tyle. Nie trzeba zajmować się logistyką, transportem czy przechowywaniem.
Druga grupa to różnego rodzaju certyfikaty i instrumenty strukturyzowane emitowane przez banki. One też pozwalają zarabiać na zmianach ceny złota, ale w praktyce są zobowiązaniem konkretnej instytucji finansowej, a nie stricte złotem.
Wartość instrumentu zależy od ceny złota, ale po drugiej stronie zawsze stoi emitent. To oznacza, iż instytucja, która emituje ten papier, jest gwarantem Twoich zysków i strat, a nie posiadana sztabka złota.
Kolejna warstwa to kontrakty futures. Najbardziej profesjonalny segment rynku, używany przez fundusze, banki i traderów. Futures to umowa, która mówi, iż w określonym terminie w przyszłości ktoś kupi lub sprzeda określoną ilość złota po ustalonej wcześniej cenie. W praktyce większość takich kontraktów nigdy nie kończy się fizyczną dostawą metalu, a uczestnicy rynku po prostu rozliczają zysk albo stratę.
Jest jeszcze jeden interesujący model, o którym rzadziej się mówi, czyli rachunki złota typu unallocated. W takim systemie klient ma zapis na koncie, iż posiada określoną ilość złota, ale nie jest przypisana do niego konkretna sztabka. Bank lub instytucja przechowująca metal zarządza wspólną pulą kruszcu dla wielu klientów.
Papierowe złoto i jego przewagi w codziennym inwestowaniu
Wszystkie te rozwiązania często trafiają do jednego worka z napisem „papierowe złoto”. Nie chcę demonizować tych rozwiązań. Te produkty nie wzięły się znikąd i nie zdobyły popularności przez przypadek. One rozwiązują kilka bardzo realnych problemów, które pojawiają się przy kupowaniu fizycznego złota.
Po pierwsze wygoda. Kupno ETF-u na złoto trwa dosłownie kilka sekund. Klikasz w aplikacji maklerskiej i masz ekspozycję na rynek.
Po drugie płynność. ETF-y i kontrakty można sprzedać w dowolnej chwili w godzinach działania giełdy. Jedno kliknięcie i pozycja znika z portfela. Przy fizycznym złocie proces jest trochę bardziej przyziemny. Trzeba znaleźć kupca, odwiedzić punkt skupu albo wysłać metal do dealera.
Chociaż akurat dla wielu nadreaktywnych osób mogłoby się to okazać dobrym rozwiązaniem, bo nie mogłyby sprzedać swojego złota w 30 sekund pod wpływem impulsu i emocji. W długim terminie niejednokrotnie wyszłoby im to na dobre.
Po trzecie niski próg wejścia. Jedna jednostka ETF-u może odpowiadać bardzo małej ilości złota. Dzięki temu inwestor nie musi od razu kupować całej uncji czy większej sztabki. Można budować ekspozycję stopniowo.
Jest jeszcze kwestia przechowywania. Fizyczne złoto trzeba gdzieś trzymać. W domu, w sejfie, w skrytce bankowej albo w profesjonalnym magazynie. Każde z tych rozwiązań ma koszty i wymaga organizacji. Instrument giełdowy tego problemu po prostu nie ma, chociaż przy fizycznych ETF-ach cena przechowywania jest wliczona w koszty jego zarządzania.
Dlatego właśnie papierowe formy ekspozycji na złoto są dziś tak popularne. Dla wielu inwestorów to po prostu najłatwiejszy sposób na bycie obecnym na rynku.
Tyle iż w tym miejscu pojawia się bardzo ważne rozróżnienie. Wygodna ekspozycja na cenę złota to jedno. Posiadanie złota jako realnego aktywa to coś zupełnie innego.
Każda o wartości do 800 USD!
0% prowizji do 100 000 EUR obrotu miesięcznie.
Otwórz konto i zgarnij 250 EUR premii.
Czym różni się ekspozycja na cenę od posiadania fizycznego złota
Jeśli kupujesz fizyczną monetę albo sztabkę, sprawa jest banalnie prosta. Masz złoto. Ono istnieje w konkretnej formie, w konkretnej ilości i znajduje się w określonym miejscu. Możesz je schować do sejfu, sprzedać, przenieść albo przekazać komuś innemu. Cała relacja jest bardzo krótka. Ty i metal.
W przypadku wielu instrumentów finansowych ta relacja robi się dużo bardziej złożona.
Na ekranie widzisz „gold”. Wartość pozycji zmienia się razem z ceną złota na rynku. Ale między Tobą a samym metalem pojawia się cała infrastruktura finansowa. Fundusz, depozytariusz, bank, broker, clearing, czasem jeszcze kolejny pośrednik. Każdy z tych elementów ma swoją rolę i każdy jest dodatkowym ogniwem w łańcuchu.
I tutaj pojawia się pierwsze ważne pojęcie. Pokrycie.
Niektóre produkty rzeczywiście trzymają fizyczne złoto w skarbcach. Na przykład część dużych ETF-ów deklaruje, iż każda wyemitowana jednostka jest zabezpieczona określoną ilością kruszcu przechowywanego przez depozytariusza. W teorii wygląda to bardzo solidnie.
Tyle iż w praktyce inwestor nie ma możliwości przyjścia i powiedzenia: dobrze, w takim razie poproszę swoje złoto. W wielu konstrukcjach taka opcja istnieje wyłącznie dla dużych uczestników rynku, tak zwanych authorized participants. Dla zwykłego inwestora jednostka funduszu jest przede wszystkim instrumentem giełdowym, który można kupić albo sprzedać, ale niekoniecznie zamienić na fizyczny metal.
Nie mówiąc już o tym, iż część funduszy jest syntetyczna i daje Ci jedynie ekspozycję za pośrednictwem instrumentów pochodnych, jak swapy czy kontrakty terminowe.
Jeszcze ciekawszy robi się temat rachunków złota typu unallocated. W takim systemie klient ma zapis, iż posiada określoną ilość złota, ale w rzeczywistości nie jest przypisana do niego konkretna sztabka. Instytucja prowadząca rachunek zarządza wspólną pulą metalu dla wielu klientów jednocześnie. W praktyce taki model przypomina bankowość depozytową, bo klient nie ma przypisanego konkretnego metalu, tylko roszczenie wobec instytucji, która zarządza wspólną pulą złota.
Papierowe złoto to trochę jak zdjęcie kebaba w telefonie. Fajnie wygląda, ale jak jesteś głodny… to raczej nie pomoże.
Skala rynku papierowego złota a realne pokrycie metalem
Najciekawiej robi się jednak wtedy, kiedy spojrzymy na kontrakty terminowe i skalę dysproporcji w liczbach. Na przykład dane COMEX z października 2012 wskazywały na 45,5 miliona uncji w otwartych kontraktach przy około 2,7 miliona uncji złota dostępnego w magazynach, co oznaczało około 16 roszczeń papierowych na jedną uncję fizycznego metalu. W praktyce sugeruje to, iż pokrycie wielu instrumentów złotowych w fizycznym kruszcu bywa bardzo ograniczone, a system funkcjonuje głównie dlatego, iż tylko niewielka część uczestników rynku faktycznie żąda fizycznej dostawy. Reszta rozlicza się gotówkowo.
Rzeczywisty wolumen obrotu fizycznym złotem, obejmujący londyński rynek OTC, dostawy na COMEX oraz fizyczne sztabki i monety w ETF-ach, zwykle wynosi od kilkuset tysięcy do kilku milionów uncji dziennie w okresach największej aktywności. Przy cenie około 5 000 dolarów za uncję daje to mniej więcej od 1 do 5 miliardów dolarów dziennie.
Z drugiej strony mamy wolumen papierowy. Chodzi o kontrakty futures na COMEX w USA, opcje, certyfikaty i swapy. Dzienne obroty są gigantyczne. Same kontrakty futures na COMEX często osiągają od 20 do 40 milionów uncji dziennie, co przy cenie około 5 000 dolarów za uncję oznacza od 100 do 200 miliardów dolarów dziennie.
Mamy więc do czynienia ze stosunkiem wybitnie niezrównoważonym. Podczas gdy jedna fizyczna uncja złota zmienia właściciela, to w tym samym czasie 10, 20, a czasem choćby znacznie więcej papierowych uncji również zmienia właściciela.
Efekt? Kiedy zmienność na rynkach naprawdę rośnie, papierowa strona handlu złotem eksploduje aktywnością. Dobrym przykładem jest 26 stycznia 2026 roku, kiedy cały kompleks metali CME, obejmujący kontrakty futures na złoto z COMEX, a także srebro, miedź, platynę, pallad i opcje na te metale, zanotował rekordowy jednodniowy wynik 3,3 miliona kontraktów.
Ta liczba oznacza ekspozycję na setki milionów uncji metalu i nominalną wartość liczoną w setkach miliardów dolarów. Tymczasem faktyczna ilość fizycznego metalu dostarczona w ramach tych kontraktów pozostała znikoma, wynosząc znacznie poniżej 1% całości. W praktyce oznaczało to jedynie kilka miliardów dolarów w realnych sztabkach i monetach, które rzeczywiście zmieniły właściciela.
Jakie są tego konsekwencje? Ano takie, iż papierowe złoto staje się coraz bardziej aktywem spekulacyjnym, bo o jego cenie w coraz większym stopniu decydują spekulanci i „słabe ręce”, którzy handlują tylko instrumentami pochodnymi i „papierowym” złotem. gwałtownie kupują, gwałtownie sprzedają, mają wezwania do uzupełnienia depozytu, muszą w wymuszony sposób zamykać pozycję i w efekcie podbijają zmienność. Gdyby handel złotem ograniczał się do rynku fizycznego, to zmienność jego ceny byłaby znacznie mniejsza, a w konsekwencji charakter tego instrumentu w portfelu inwestycyjnym też byłby inny. Byłby dużo bardziej defensywny i znacznie mniej spekulacyjny.
Złoto jako aktywo ma dziś największą kapitalizację rynkową na świecie, szacowaną na około 35 bilionów dolarów.
Mimo to skrajna dysproporcja między rynkiem papierowym i fizycznym sprawia, iż rynek jest bardzo podatny na gwałtowne ruchy cenowe. Widać to było choćby podczas niedawnego załamania, 30 stycznia 2026 roku.
Obserwuj 
Subskrybuj Ryzyko kontrahenta i paradoks zabezpieczenia poza systemem
Dochodzi do tego kolejny element, czyli ryzyko kontrahenta. W przypadku wielu papierowych form złota inwestor w rzeczywistości posiada roszczenie wobec instytucji finansowej. jeżeli wszystko działa normalnie, nie ma z tym żadnego problemu. System funkcjonuje sprawnie i nikt się nad tym choćby nie zastanawia.
Jednak z punktu widzenia konstrukcji prawnej to wciąż jest różnica. Posiadanie aktywa i posiadanie roszczenia wobec instytucji to nie to samo. Dlaczego to jest tak kluczowe? Ponieważ dla wielu inwestorów złoto jest zabezpieczeniem na wszelki wypadek, na czas „apokalipsy” i załamania systemu lub wojny. jeżeli Wasze prawa do złota zależą od jakiejś instytucji finansowej, która jest częścią tego systemu, to jaką macie pewność, iż zobaczycie to złoto, gdy ten system rzeczywiście się załamie?
Jeśli dla kogoś złoto jest zabezpieczeniem przed kruchością światowych finansów, to trzymając je w formie papierowej, tkwicie w pewnym paradoksie. Dostępność Waszego złota jest uzależniona od tej samej machiny, której kruchość chcecie zabezpieczać posiadanym złotem.
To tak, jakbyście zamontowali alarm w obawie przed sąsiadem kleptomanem, ale poprosili właśnie jego o to, żeby Wam ten alarm zamontował, bo akurat jest instalatorem.
Dlatego można powiedzieć, iż w świecie papierowego złota istnieją dwa poziomy rzeczywistości. Pierwszy to ekran. Widzisz ticker, cenę i wykres. Drugi to infrastruktura stojąca za tym instrumentem. Skarbce, depozytariusze, regulaminy wykupu, struktury zabezpieczeń i zobowiązania instytucji finansowych.
Przez większość czasu te dwa światy są dla inwestora praktycznie niewidoczne, bo wszystko działa płynnie. Problem polega na tym, iż w sytuacji stresowej nagle zaczyna mieć znaczenie to, czy naprawdę posiadasz metal, czy tylko instrument, który odwzorowuje jego cenę.
I właśnie w tym miejscu pojawia się pytanie, które coraz częściej zadają sobie inwestorzy. Co by się stało, gdyby duża część uczestników rynku jednocześnie postanowiła zamienić swoje „papierowe złoto” na fizyczny kruszec.
Bo problem może pojawić się dopiero wtedy, kiedy rynek wchodzi w fazę silnego stresu.
Historia finansów pokazuje, iż w momentach niepewności ludzie zaczynają zadawać bardzo proste pytania. Czy to aktywo naprawdę istnieje. Czy mogę je dostać wtedy, kiedy będę tego potrzebował. I czy instytucja, która stoi po drugiej stronie transakcji, będzie w stanie wywiązać się ze swoich zobowiązań.
Co dzieje się z papierowym złotem w warunkach stresu rynkowego
Poza rzeczami, które już omówiliśmy, czyli po prostu brakiem pokrycia i ryzykiem kontrahenta, pozostało trzecia kwestia. To płynność na rynku i ceny w warunkach stresu. „Papierowy” instrument może wyglądać bardzo płynnie, dopóki rynek działa normalnie. Jednak w momentach paniki często pojawiają się szersze spready, czyli większa różnica między ceną kupna a sprzedaży. Czasami pojawiają się też premie do ceny spot na rynku fizycznym. Innymi słowy, cena złota widoczna w instrumentach finansowych i cena fizycznego metalu mogą się na pewien czas rozjechać.
To zjawisko było widoczne chociażby w czasie pandemii w 2020 roku. W pewnym momencie rynek fizycznych sztabek w Londynie i rynek kontraktów w Nowym Jorku zaczęły funkcjonować w różnych realiach logistycznych. Sam metal istniał, ale jego transport i dostawy były utrudnione. Efekt był taki, iż różnice cenowe między rynkami potrafiły wyraźnie się rozszerzyć.
W efekcie inwestorzy, którzy postanowili się zabezpieczyć przed konsekwencjami pandemii na rynku papierowego złota, otwierali pozycję po zawyżonych cenach, co od razu negatywnie przekładało się na przyszłą stopę zwrotu.
Dochodzi do tego jeszcze jeden czynnik, o którym rzadko się mówi. W ekstremalnych sytuacjach instytucje finansowe mają możliwość wprowadzania różnych ograniczeń operacyjnych. Mogą zawiesić handel, zmienić zasady rozliczeń, podnieść wymogi depozytowe na kontraktach. Nie jest to coś, czego inwestor doświadcza na co dzień, ale historia rynków pokazuje, iż takie rzeczy się zdarzają. Najczęściej właśnie w sytuacjach stresowych.
Dlatego w stresie rynkowym pojawia się pewien paradoks. Instrument, który na co dzień jest bardzo płynny i wygodny, może okazać się dużo bardziej zależny od działania systemu finansowego niż fizyczne aktywo. Te parametry, które w okresach spokoju były jego zaletą, mogą stać się jego słabym punktem w okresach niepewności i paniki. I tu znów trzeba sobie odpowiedzieć na pytanie: po co nam złoto w portfelu? jeżeli właśnie na takie stresowe sytuacje, to czy decydując się na jego papierową formę, nie pozbawiamy go tej części jego cech, dla których je kupujemy?
To oczywiście nie znaczy, iż fizyczne złoto jest rozwiązaniem idealnym i pozbawionym wad. Po prostu, jeżeli faktycznie chcecie, żeby złoto zabezpieczało Was przed stress testem systemu finansowego, to powinniście mieć je w formie fizycznej.
Koszty, podatki i wygoda, czyli co naprawdę się opłaca
Sporo osób zapomina również o dodatkowych kosztach, które ponosi się przy kupowaniu złota w papierze. Na kontraktach terminowych płacicie contango, czyli opłatę za fakt, iż ktoś przechowuje fizycznie to złoto. W efekcie im dłuższy termin kupujecie kontrakt, tym bardziej „przepłacacie” względem fizycznego złota. Dotyczy to nie tylko złota, ale większości kontraktów terminowych, szczególnie na surowce.
Natomiast w przypadku funduszy ETF ponosicie opłaty za uczestnictwo w funduszu, za zarządzanie i tak dalej. Na przykład całkowity koszt popularnego funduszu ETF na złoto iShares Physical Gold ETC wynosi 0,12% rocznie, czyli co roku z wartości Waszej inwestycji fundusz pobiera 0,12% jej całkowitej wartości.
Do tego w polskich warunkach w grę wchodzą jeszcze kwestie podatkowe. Złoto fizyczne ogólnie zwolnione jest z podatku od zysków kapitałowych, a gdy inwestor sprzedaje je po minimum pół roku od zakupu, to nie zapłaci też żadnego innego podatku. To zasadniczo kwestia, która zabija sensowność posiadania złota w innej formie niż fizyczna.
Nie ma żadnej szansy, iż fundusz ETF na złoto zamknąłby swoimi przewagami tę lukę korzyści podatkowej. Chyba iż inwestujecie w złoto na IKE lub IKZE. Tylko tutaj znów wracamy do głównego tematu odcinka. Czy w horyzoncie emerytalnym chcecie trzymać złoto papierowe?
W ostatecznym rozrachunku, jeżeli chodzi o papierowe złoto, to jego główną zaletą jest po prostu płynność i prostota w zawieraniu transakcji. ETF można faktycznie kupić i sprzedać w każdej chwili, a kupowanie fizycznych monet czy sztabek wymaga nieco więcej wysiłku.
Znajdziesz tam więcej wartościowych treści o inwestowani, giełdzie i rynkach.
DNA Rynków – merytorycznie o giełdach i gospodarkach
Papier czy fizyk – dwa różne narzędzia do różnych zadań
Dlatego dobrze jest patrzeć na fizyczne złoto w odpowiedni sposób. To nie jest narzędzie do aktywnego tradingu ani do szybkiego wchodzenia i wychodzenia z rynku. Fizyczny kruszec ma zupełnie inną rolę w portfelu.
Jego największą zaletą jest prostota konstrukcji. Nie ma skomplikowanej struktury finansowej, nie ma łańcucha kontrahentów i nie ma pytania, czy za instrumentem stoi rzeczywisty metal. jeżeli masz monetę albo sztabkę, odpowiedź jest bardzo prosta.
Jednocześnie trzeba zaakceptować, iż za tę prostotę płaci się wygodą. Wyższą marżą przy zakupie, koniecznością fizycznego przechowywania i trochę bardziej przyziemnym procesem sprzedaży.
Na tym etapie widać już, iż spór pod tytułem „papier czy fizyk” często jest źle postawiony. Bo to nie są dwa identyczne produkty, tylko dwa różne narzędzia do dwóch różnych zadań.
Jeśli ktoś chce po prostu zagrać spekulacyjnie pod wzrost ceny złota, gwałtownie wejść i gwałtownie wyjść z pozycji albo dorzucić sobie niewielką ekspozycję do portfela inwestycyjnego, to złoto papierowe się nada. Jest wygodne, płynne i nie wymaga zajmowania się przechowywaniem metalu.
Jeśli jednak ktoś kupuje złoto nie po to, żeby wygodnie śledzić wykres, tylko po to, żeby mieć część majątku poza systemem finansowym, wtedy logika zmienia się całkowicie. W takim przypadku nie chodzi już tylko o cenę, ale o formę posiadania. O to, czy nie jesteś uzależniony od emitenta, brokera, banku, depozytariusza i całego finansowego łańcucha.
W tym układzie jedynie złoto w fizycznej formie ma sens, gdy traktujesz je jak polisę.
Ja osobiście niezmiennie pozostaję w zespole inwestorów opierających portfel w 100% na rynku akcji i krypto, ale jak wiele razy powtarzałem w materiałach, dla większości osób kilkuprocentowy dodatek złota do portfela (https://dnarynkow.pl/ile-zlota-naprawde-warto-miec-w-portfelu-oto-idealny-balans-miedzy-ochrona-a-zyskiem/) będzie wskazany.
Do zarobienia,
Piotr Cymcyk