UE i Wielka Brytania blisko przełomu. najważniejsze umowy mogą zmienić handel po brexicie

1 godzina temu

Wielka Brytania i Unia Europejska mają dziś ogłosić pakiet porozumień, który może stać się najważniejszym gospodarczym elementem „resetu” wzajemnych relacji po brexicie. Na stole znajdują się przede wszystkim ułatwienia w handlu żywnością, połączenie systemów handlu emisjami oraz program czasowej mobilności młodych ludzi. przez cały czas nierozstrzygnięte pozostają jednak kwestie czesnego na brytyjskich uczelniach i dostępu brytyjskiego przemysłu do unijnych programów wspierających produkcję w Europie.

Na moment publikacji nie ma jeszcze oficjalnego komunikatu końcowego ze szczytu. Część szczegółów pochodzi z projektów dokumentów oraz informacji przekazanych agencjom przez unijnych dyplomatów, dlatego należy je traktować jako uzgodnienia polityczne oczekujące na formalne potwierdzenie.

Mniej kontroli i certyfikatów w handlu żywnością

Najbardziej zaawansowana część pakietu dotyczy porozumienia sanitarnego i fitosanitarnego, czyli tzw. umowy SPS. Ma ona utworzyć wspólny obszar regulacyjny obejmujący bezpieczeństwo żywności, zdrowie zwierząt i roślin oraz znaczną część produktów rolno-spożywczych.

W praktyce zdecydowana większość towarów pochodzenia zwierzęcego i roślinnego miałaby być przewożona pomiędzy Wielką Brytanią a UE bez stosowanych w tej chwili certyfikatów i rutynowych kontroli granicznych. Dla eksporterów oznaczałoby to m.in. likwidację świadectw zdrowia kosztujących około 200 funtów za przesyłkę oraz części certyfikatów fitosanitarnych. Na unijny rynek mogłyby również wrócić produkty objęte dziś ograniczeniami, w tym świeże brytyjskie kiełbasy, niektóre skorupiaki i sadzeniaki ziemniaków. Projekt liczącej około 200 stron umowy został wcześniej przekazany państwom UE do akceptacji.

Cena za ułatwienia będzie jednak politycznie istotna. Londyn ma zobowiązać się do tzw. dynamicznego dostosowywania brytyjskich przepisów do przyszłych zmian prawa UE w objętych umową dziedzinach. Wielka Brytania będzie mogła uczestniczyć w konsultacjach, ale jako państwo spoza Unii nie otrzyma prawa głosu przy stanowieniu unijnych regulacji. Umowa może wejść w życie dopiero w 2028 r., po ratyfikacji i dostosowaniu krajowego prawa.

Miliardowe korzyści, ale dopiero w długim terminie

Brytyjski rząd szacuje, iż porozumienie SPS może zwiększyć poziom PKB Zjednoczonego Królestwa o maksymalnie 0,14 proc., czyli o około 5,1 mld funtów rocznie w perspektywie 2040 r. Nie jest to zatem natychmiastowy zastrzyk dla gospodarki ani suma, która pojawi się w pierwszym roku obowiązywania umowy.

Co więcej, kalkulacja przedstawia długoterminową różnicę względem scenariusza, w którym nie doszłoby do porozumienia. Nie uwzględnia wszystkich kosztów dostosowania przedsiębiorstw, wpływu regulacji na firmy niehandlujące z UE ani ograniczenia swobody zawierania niektórych przyszłych umów handlowych. Brytyjskie Biuro Odpowiedzialności Budżetowej oceniało wcześniej, iż przed publikacją finalnych tekstów jest zbyt wcześnie na wiarygodne oszacowanie pełnego wpływu fiskalnego i gospodarczego.

Korzyści mogą być natomiast gwałtownie odczuwalne przez mniejszych eksporterów żywności, dla których stałe koszty certyfikatów często czyniły sprzedaż na kontynent nieopłacalną. Wartość brytyjskiego eksportu żywności, pasz i napojów do UE wyniosła w 2025 r. 14,9 mld funtów wobec 20,2 mld funtów w szczytowym 2019 r., po uwzględnieniu zmian cen. Na handel wpływały jednak jednocześnie brexit, pandemia i zakłócenia logistyczne, dlatego całej różnicy nie można przypisać wyłącznie opuszczeniu wspólnego rynku.

Połączenie rynków emisji ważne dla stali i aluminium

Drugim filarem pakietu ma być połączenie brytyjskiego i unijnego systemu handlu uprawnieniami do emisji. Pozwoliłoby to objąć oba rynki wspólną ceną emisji i wyłączyć brytyjski eksport m.in. stali, aluminium, cementu oraz nawozów z unijnego mechanizmu granicznego CBAM.

Rząd w Londynie wycenia długoterminowy wpływ tego rozwiązania na 3,8 mld funtów, czyli około 0,1 proc. PKB w 2040 r. Także tutaj liczba opisuje prognozowany poziom gospodarki w przyszłości, a nie bieżący roczny przychód budżetowy. Parlamentarna analiza zwraca ponadto uwagę, iż kalkulacja nie obejmuje wszystkich konsekwencji CBAM ani potencjalnego wzrostu brytyjskiej ceny emisji po połączeniu z większym rynkiem unijnym.

Dla brytyjskiego przemysłu ciężkiego korzyść jest jednak konkretna: brak porozumienia oznaczałby narastające koszty granicznych opłat węglowych i ryzyko wypychania brytyjskich dostawców z europejskich łańcuchów produkcyjnych. Według rządu połączenie systemów mogłoby chronić eksport o wartości około 6,5 mld funtów przed dodatkowymi obciążeniami.

Program dla młodych. Limit przez cały czas wymaga formalnego potwierdzenia

Najbardziej politycznie wrażliwą częścią negocjacji pozostaje Youth Experience Scheme. Program ma umożliwić osobom w wieku od 18 do 34 lat czasowy pobyt, pracę, naukę lub wolontariat po drugiej stronie kanału La Manche – maksymalnie przez trzy lata. Nie byłby to powrót do swobody przepływu osób: dostęp ma być ograniczony liczbowo i czasowo, bez automatycznego prawa do świadczeń oraz sprowadzania osób zależnych.

Reuters, powołując się na unijnych dyplomatów, podał w piątek rano, iż strony miały uzgodnić limit 100 tys. uczestników. Informacja ta nie została jednak jeszcze potwierdzona we wspólnym, oficjalnym komunikacie. Jeszcze 18 listopada najnowszy projekt konkluzji nie zawierał konkretnej liczby, co pokazuje, iż negocjacje trwały do ostatnich godzin.

Osobnym problemem pozostaje czesne. Państwa UE oczekują, iż ich obywatele będą płacili na brytyjskich uczelniach stawki zbliżone do pobieranych od studentów krajowych. Londyn preferuje jedynie „znacząco obniżone” opłaty międzynarodowe. Ostateczne rozwiązanie ma zostać wynegocjowane w ciągu kolejnych sześciu miesięcy.

Reset, ale bez powrotu do wspólnego rynku

Pakiet nie oznacza ponownego przystąpienia Wielkiej Brytanii do Unii, unii celnej ani jednolitego rynku. Brytyjski rząd podtrzymuje również deklarację, iż nie przywróci pełnej swobody przepływu osób. Jest to raczej próba sektorowego ograniczenia najbardziej kosztownych skutków brexitu – tam, gdzie korzyści z dostępu do rynku mają przewyższać cenę regulacyjnego dostosowania.

Najpoważniejszy spór strategiczny dotyczy w tej chwili brytyjskiego przemysłu samochodowego. Londyn chce, aby samochody produkowane w Wielkiej Brytanii były traktowane jako europejskie w unijnych programach zamówień i subsydiów. Bruksela oczekuje w zamian większej zgodności brytyjskiej polityki handlowej z polityką UE, potencjalnie także wobec chińskich pojazdów elektrycznych.

Z perspektywy inwestorów dzisiejszy szczyt może więc ograniczyć ryzyko regulacyjne dla brytyjskich producentów żywności, logistyki, stali i aluminium. Nie będzie jednak przełomem porównywalnym z powrotem do jednolitego rynku. To raczej stopniowe odbudowywanie powiązań gospodarczych – sektor po sektorze – przy każdorazowym negocjowaniu ceny w postaci dostosowania do unijnych reguł.

Źródła: BBC, Reuters

Idź do oryginalnego materiału