1 godzina temu
Waży około 34 ton, mierzy ponad 7,6 m długości, a jego stalowe koła są wyższe od człowieka. Case 150 HP jest uznawany za największy działający ciągnik parowy na świecie. Choć powstał współcześnie, wiernie odtwarza potężną maszynę zaprojektowaną przez firmę J.I. Case na początku XX wieku. Rekonstrukcja nie jest przy tym nieruchomym eksponatem – regularnie rusza w pole i ciągnie ogromne zestawy pługów.
Case 150 HP powstał z myślą o pracach, z którymi nie radziły sobie mniejsze maszyny parowe. Miał transportować ciężkie ładunki, napędzać urządzenia stacjonarne i pracować w gospodarstwach. Oryginał nie odniósł jednak sukcesu rynkowego. Zbudowano tylko dziewięć egzemplarzy, z których żaden nie przetrwał.
Case 150 HP nie jest zachowanym oryginałem
Maszyna pojawiająca się w tej chwili podczas pokazów historycznego sprzętu jest działającą rekonstrukcją zbudowaną przez Kory’ego Andersona i jego zespół. Nie jest więc jednym z dziewięciu ciągników wyprodukowanych przez firmę Case na początku XX wieku.
Rekonstrukcję wykonano na podstawie zachowanej dokumentacji, rysunków technicznych, fotografii oraz informacji o rozwiązaniach stosowanych w oryginalnej maszynie. Konieczne było wykonanie nowych odlewów, ich precyzyjna obróbka, a następnie złożenie wszystkich elementów w sprawny pojazd.
Prace trwały około 16 miesięcy. Gotowy Case 150 HP został po raz pierwszy publicznie zaprezentowany we wrześniu 2018 r. Od początku założeniem jego twórców było nie tylko odtworzenie wyglądu ciągnika, ale również pokazanie go podczas rzeczywistej pracy.
Dlaczego powstał tak wielki ciągnik parowy?
Oryginalną konstrukcję opracowano w 1904 r., a pierwszą maszynę zbudowano rok później w zakładach J.I. Case w Racine w stanie Wisconsin. Producent określał ją jako Case 150 HP Road Locomotive.
Nie był to typowy ciągnik rolniczy w dzisiejszym rozumieniu. Maszyna miała pełnić funkcję lokomobili drogowej przeznaczonej do ciągnięcia wyjątkowo ciężkich ładunków na terenach pozbawionych dostępu do kolei.
Case mógł być wykorzystywany przy transporcie:
- drewna z terenów leśnych,
- urobku z kopalń,
- materiałów budowlanych,
- ciężkich przyczep i platform,
- dużych maszyn rolniczych.
Silnik parowy mógł również napędzać młocarnie, tartaki i inne urządzenia stacjonarne. Moc przekazywano wówczas dzięki długiego pasa napędowego zakładanego na koło pasowe.
Rynek na tak ogromne i kosztowne konstrukcje okazał się jednak bardzo niewielki. Rozbudowa sieci kolejowej ograniczyła zapotrzebowanie na parowe lokomobile drogowe, a w gospodarstwach lepiej sprawdzały się mniejsze i tańsze maszyny.
W latach 1905–1907 zbudowano tylko dziewięć egzemplarzy Case 150 HP. Znacznie większym zainteresowaniem cieszył się późniejszy Case 110 HP, którego wyprodukowano w liczbie przekraczającej 700 sztuk.
Ile waży Case 150 HP?
Case 150 HP robi największe wrażenie dopiero wtedy, gdy obok maszyny stanie człowiek. Rekonstrukcja waży około 34 ton, czyli mniej więcej tyle, ile kilkanaście współczesnych samochodów osobowych.
Ciągnik ma:
- około 7,62 m długości,
- około 4,3 m szerokości,
- około 4,3 m wysokości,
- masę wynoszącą około 34 ton.
Dwucylindrowy silnik parowy pracuje z prędkością około 200 obr./min. Średnica każdego cylindra oraz skok tłoka wynoszą po 14 cali, czyli około 35,6 cm. Ciśnienie robocze w kotle sięga 180 psi, co odpowiada mniej więcej 12,4 bara.
Według danych Guinness World Records maszyna osiąga około 6800 Nm momentu obrotowego. Maksymalna prędkość wynosi natomiast 5,69 mili na godzinę, czyli nieco ponad 9 km/h.
Nie jest to imponujący wynik w porównaniu ze współczesnymi ciągnikami. W przypadku Case’a najważniejsza nie jest jednak prędkość, ale siła uciągu uzyskiwana przy bardzo wolnej jeździe.
Jak działa parowy ciągnik Case?
Źródłem energii jest palenisko zasilane węglem lub drewnem. Wytworzone ciepło podgrzewa wodę znajdującą się w kotle. Para pod wysokim ciśnieniem trafia następnie do cylindrów i wprawia tłoki w ruch.
Za pośrednictwem korbowodów, wału, przekładni oraz kół zębatych napęd trafia na ogromne stalowe koła. Charakterystyczne występy umieszczone na ich powierzchni zwiększają przyczepność podczas pracy na polu.
Obsługa takiej maszyny wymaga znacznie więcej uwagi niż prowadzenie współczesnego ciągnika. Operator musi kontrolować między innymi poziom wody w kotle, ciśnienie pary, pracę paleniska oraz smarowanie ruchomych elementów.
Nieprawidłowa obsługa kotła mogłaby doprowadzić do poważnej awarii. Dlatego działające lokomobile podlegają kontrolom technicznym, a ich prowadzeniem zajmują się osoby posiadające odpowiednią wiedzę i doświadczenie.
Case 150 HP pociągnął pług z 50 korpusami
Współczesny Case 150 HP nie został zbudowany wyłącznie do oglądania. Podczas pierwszej dużej prezentacji w 2018 r. maszyna pociągnęła zestaw składający się z 24 korpusów płużnych.
Rok później wykorzystano ją do wciągnięcia czterech innych maszyn parowych na wzniesienie o nachyleniu wynoszącym 13 proc. Próba miała pokazać ogromną siłę uciągu generowaną przez parową konstrukcję.
Jeszcze bardziej widowiskowy pokaz odbył się w 2022 r. Case 150 HP ruszył wówczas w pole z odtworzonym pługiem wyposażonym w 50 korpusów. Zestaw zajmował ogromną szerokość i wymagał odpowiednio rozległego pola do wykonania przejazdu.
Pokaz nawiązywał do historycznych prób największych lokomobil parowych. Jednocześnie udowodnił, iż współczesna rekonstrukcja jest pełnoprawną maszyną zdolną do ciężkiej pracy.
Czy 150 HP oznacza 150 KM?
Oznaczenia mocy stosowane w czasach maszyn parowych nie zawsze można bezpośrednio porównywać z parametrami współczesnych ciągników. Określenie „150 HP” odnosi się do historycznej klasy i sposobu opisywania osiągów maszyny przez producenta.
W przypadku ciągnika parowego ważne były nie tylko konie mechaniczne, ale również ciśnienie w kotle, rozmiary cylindrów, masa maszyny, przełożenia oraz moment obrotowy dostępny przy niewielkiej prędkości.
Dlatego Case 150 HP może wykonywać pracę wymagającą bardzo dużej siły uciągu, mimo iż jego nominalna moc nie robi już takiego wrażenia na tle współczesnych ciągników rolniczych osiągających kilkaset koni mechanicznych.
Największy działający ciągnik parowy świata
Guinness World Records uznał rekonstrukcję Case 150 HP za największy działający ciągnik parowy na świecie. Maszyna regularnie bierze udział w pokazach dawnej techniki, podczas których wykonuje orkę i inne prace.
Jedną z imprez prezentujących potężnego Case’a jest Steam-O-Rama w stanie Missouri. W programie wydarzenia znajdują się także omłoty, praca tartaku, kruszenie kamieni oraz parady historycznego sprzętu. Udział w takich pokazach pozwala zobaczyć ciągnik pod obciążeniem, a nie wyłącznie jako nieruchomy eksponat.
Z dziewięciu oryginalnych maszyn nie zachowała się żadna. Dzięki pracy Kory’ego Andersona można jednak zobaczyć, jak największy ciągnik parowy początku XX wieku wyglądał, poruszał się i pracował. Rekonstrukcja Case 150 HP przypomina również o okresie, w którym para napędzała nie tylko lokomotywy i statki, ale także najpotężniejsze maszyny pracujące w rolnictwie.
Źródła: historia i dane Case 150 HP, rekord Guinness World Records, Steam-O-Rama
