Więcej pieniędzy czy lepsze priorytety? Tatała o alternatywnym budżecie UE na lata 2028–2034

Autor: Marcela Jankowska

Trwa debata o nowym budżecie Unii Europejskiej na lata 2028–2034. W dyskusji dominują propozycje zakładające dalszy wzrost wydatków UE. Komisja Europejska chce budżetu sięgającego około 1,8 biliona euro, a Parlament Europejski mówi o 2 bilionach euro. W tej debacie pojawia się jednak trzecia propozycja przygotowana przez sieć think tanków Epicenter, która zakłada mniejszy budżet, ale bardziej skoncentrowany na tym, co rzeczywiście powinno być wspólnym zadaniem Unii.

Jak działa budżet UE?

Budżet UE różni się od budżetów krajowych, ponieważ funkcjonuje w ramach Wieloletnich Ram Finansowych, czyli siedmioletniego planu wydatków. Pieniądze trafiają do budżetu głównie ze składek państw członkowskich liczonych od ich dochodu narodowego brutto, ale też z europejskich ceł oraz części wpływów z VAT.

Z tego mechanizmu finansowane są między innymi:

• dopłaty dla rolnictwa,
• fundusze spójności,
• program Erasmus,
• badania naukowe,
• infrastruktura,
• administracja unijna,
• ochrona granic.

Na czym polega propozycja Epicenter?

Punktem wyjścia jest zasada europejskiej wartości dodanej. Według autorów raportu budżet UE powinien finansować wyłącznie te działania, których państwa członkowskie nie są w stanie równie skutecznie realizować samodzielnie. Oznacza to większy nacisk na jednolity rynek, bezpieczeństwo, ochronę granic, badania naukowe oraz infrastrukturę transgraniczną.

Jako przykład wydatków o rzeczywistym europejskim znaczeniu raport wskazuje infrastrukturę energetyczną, transportową i cyfrową łączącą państwa członkowskie.

Raport wskazuje, iż duża część obecnych wydatków nie spełnia testu europejskości. Krytyka dotyczy przede wszystkim wspólnej polityki rolnej oraz części funduszy spójności, które często mają charakter redystrybucyjny i służą raczej lokalnym lub sektorowym interesom niż budowie wspólnych europejskich dóbr publicznych. „Podczas prezentacji raportu Epicenter w Brukseli usłyszałem od jednego z europosłów, iż polityka spójności zwiększa konkurencyjność Europy. Brzmi atrakcyjnie, ale gdyby rzeczywiście tak było, Unia Europejska powinna dziś być supermocarstwem konkurencyjności” – mówi prezes FWG w nowym wideopodcaście.

Nowe podatki dla UE?

Autorzy raportu sceptycznie oceniają pomysły zwiększania zasobów własnych Unii. Instytucje UE proponują opłaty od elektrośmieci, przejmowania części wpływów państw członkowskich z akcyzy tytoniowej, daninę od dużych firm czy coraz silniejsze łączenie polityki klimatycznej z celami fiskalnymi w ramach ETS i CBAM.

Takie rozwiązania mogą tworzyć niekorzystne bodźce fiskalne, zwiększać presję podatkową oraz osłabiać konkurencyjność europejskiej gospodarki. Przykładowo, opłata od elektrośmieci może prowadzić do paradoksu, w którym skuteczniejsze ograniczanie problemu oznaczałoby spadek wpływów budżetowych, a nowa danina od przedsiębiorstw mogłaby dodatkowo osłabiać europejską konkurencyjność.

Jaki budżet dla Europy?

Unia Europejska potrzebuje budżetu bardziej europejskiego, a nie po prostu większego. Mniej politycznych transferów, więcej wydatków na bezpieczeństwo, innowacje, wspólny rynek i infrastrukturę o rzeczywiście ponadnarodowym znaczeniu – to kierunek, który lepiej odpowiada na realne potrzeby Europy.

„Silna Europa nie powstanie z coraz większych budżetów i nowych podatków. Silna Europa powstanie wtedy, gdy Unia skupi się na wzmacnianiu jednolitego rynku i na tym, co naprawdę powinno być europejskie.” – podsumowuje Tatała.

Obejrzyj nowy wideopodcast, w którym prezes FWG omawia raport „An Alternative EU Budget” sieci Epicenter

Stwórz swój własny budżet UE i przeczytaj raport „An Alternative EU Budget” TUTAJ >>