20 minut temu
Jak wynika ze statystyk Banku Rosji, w 2026 roku odnotowano szybki wzrost transakcji związanych z nielegalnym w świetle rosyjskiego prawa transferem środków za granicę. Z Rosji wypływa też złoto, zarówno prywatne, jak i państwowe.
W II kw. obecnego roku według szacunków Banku Centralnego z Rosji wypłynęło 12,2 mld dolarów w efekcie transakcji, które nie mieszczą się w żadnej ze standardowych kategorii etykietowanych jako import, spłata długów, inwestycje, itp., zaś sklasyfikowane jako „czyste błędy i opuszczenia” w bilansie płatniczym.
Bank Rosji nie potrafi wyjaśnić tych transakcji ani czego dotyczyły. Wiadomo jedynie, iż ich wolumen w porównaniu I kwartałem wzrósł 8,7-krotnie, osiągając rekordowy i zarazem najwyższy poziom od czasu rozpoczęcia gromadzenia danych przez Bank Centralny w 1994 roku.
Oznacza to, iż rosyjska gospodarka nigdy nie straciła tak gwałtownie tak wielkich ilości walut obcych w wyniku niezarejestrowanych odpływów w żadnym kwartale, ani w czasie obecnej wojny z Ukrainą, ani w „tłustych latach 2010.”, kiedy ceny ropy przekroczyły 100 dolarów za baryłkę, ani w czasie chaosu lat 90. Sam Bank Centralny określa te transakcje jako „błędy i zaniedbania” w bilansie płatniczym tłumacząc je „rozbieżnościami statystycznymi”, ale faktem jest, iż ta pozycja obejmuje niezarejestrowane transakcje i potencjalnie ukryte odpływy kapitału. Jak zauważa ekonomista Dmitrij Polewoj to „czarne transakcje” związane z wypływem kapitału za granicę, dodając, iż poprzedni rekord kwartalny takiego wypływu odnotowano w I kw. 2009 roku, kiedy to wypłynęło 8,3 mld dolarów, ale tym razem odpływ był 1,5 raza większy. Oznacza on, iż w wyniku tych „błędów i zaniedbań” co dziesiąty dolar kwartalnych dochodów z eksportu wynoszących 125,7 mld dolarów i prawie jedna trzecia nadwyżki handlowej w wysokości 38,3 mld dolarów opuściły Rosję.
Nieoficjalnie mówi się na rosyjskich formach biznesowych, iż w ostatnich miesiącach oligarchowie z otoczenia Władimira Putina aktywnie wycofują kapitały Rosji. Informacje te miały także potwierdzić Bloomberg i Reuters oraz AFP. Według agencji oligarchowie próbują lokować swoje fundusze za granicą z powodu rosnących obaw o gospodarkę i system bankowy. Dominuje także strach przez mobilizacją i powtarzającymi się informacjami o konfiskatach aktywów na potrzeby podupadającego budżetu wojskowego oraz nacjonalizacjach firm. Bloomberg twierdzi, iż przedsiębiorcy transferują fundusze na Cypr, do Zjednoczonych Emiratów Arabskich, Turcji, Arabii Saudyjskiej, a choćby do Afryki. AFP dodaje do tego Indie, zaś Reuters – niektóre kraje Ameryki Południowej.
Jak stwierdza Oleg Abelew, analityk Rikom-Trust, Bank Centralny kwalifikuje takie transakcje jako „błędy i zaniedbania”, bowiem są to wypłaty za pośrednictwem kanałów, które nie są rejestrowane jako bezpośrednie inwestycje za granicą, płatności importowe lub spłaty pożyczek. Może to ukrywać dochody z wymiany walut, które nie trafiają do Rosji lub znajdują się w nielegalnym obiegu. Jak zauważa Abelew, tworzy to nierównowagę na rynku walutowym, bowiem jest mniej dolarów i euro dostępnych na sprzedaż, podczas gdy utrzymuje się popyt na waluty obce.
Poza walutami z Rosji wypływa też złoto, a jego kluczowym odbiorcą stały się Chiny, bo po inwazji na Ukrainę amerykańskie i europejskie sankcje objęły także rosyjskie złoto z zablokowaniem dla niego rynków światowych.
Obecnie, jak stwierdza Financial Times, w ciągu pierwszych siedmiu miesięcy 2026 roku do Hongkongu dotarło 100 ton sztabek złota pochodzenia rosyjskiego. Oznacza to, iż w porównaniu z analogicznym okresem roku ubiegłego wolumen dostaw uległ potrojeniu osiągając rekordowy poziom.
Hongkong to jedno z głównych azjatyckich centrów handlu złotem. Do początku sierpnia dotarło tam 85 ton złota – więcej niż w całym 2025 roku, zaś tylko w lipcu na rynku w Hongkongu znalazło się 23,1 tony rosyjskiego złota – mniej więcej tyle samo, ile w całej I połowie 2025 roku.
Hongkong jest swego rodzaju „złotym hubem” i złoto z niego prędzej czy później trafia do kontynentalnych Chin, ale wielu chińskich nabywców woli przechowywać je właśnie w Hongkongu, bo nie ma tam takich ograniczeń importowych na złoto, jak w kontynentalnych Chinach.
Jak zauważa Debajit Saha, analityk z LSEG, po zamknięciu londyńskiego rynku dla rosyjskiego złota, ten metal szlachetny zaczął trafiać na Wschód. Financial Times podkreśla, iż już od pierwszego roku wojny rosyjskie złoto w zwiększonych wolumenach zaczęło napływać do Chin, a łączne oficjalne dostawy sięgnęły 35 mld dolarów. Jak zauważa prasa indyjska, te dostawy są nie tylko państwowe – także rosyjscy oligarchowie i choćby drobniejsi biznesmeni sprzedają Chińczykom złoto, przy czym wartość tej sprzedaży „stanowi nie odnotowaną, ale sporą część sprzedaży oficjalnej”.
Przed wojną Rosja eksportowała około 300 ton złota rocznie, co stanowiło 80% jej rocznej produkcji, która sięgała 360 ton, w tym około 300 ton wydobycia bezpośredniego. Dawało to solidne 15 mld dolarów rocznych zysków do budżetu, ale po inwazji Stowarzyszenie Rynku Kruszców Londyńskich (LBMA), nie usunęło rosyjskich rafinerii z listy Dobrych Dostaw. Podobnie i rezerwy Banku Rosji podlegały sankcjom, jak rosyjskie rezerwy walutowe na Zachodzie – w tej chwili transakcje tym kruszcem pochodzącym z rezerw złota Banku Centralnego są zabronione.
Co ciekawe, w II kw. 2026 roku rosyjski Bank Centralny mimo sankcji został największym wśród banków centralnych sprzedawcą złota na świecie. Zdecydowała o tym właśnie sprzedaż do Chin i na rynek wewnętrzny by sfinansować deficyt budżetowy. W ciągu 7 miesięcy sprzedał on z rezerw około 50 ton kruszcu, czyli 1,6 mln uncji trojańskich – najwięcej od czasu niewypłacalności w 1998 roku. Spora część z tego złota trafiła w ręce nabywców prywatnych, którzy właśnie wywożą je do Chin.
W efekcie dokładna ilość złota wydobytego w Rosji i wyeksportowanego za granicę jest nieznana – statystyki celne od początku wojny są tajne a dodatkowo część transakcji omija oficjalny system celny. Nieznana jest też produkcja złota – Światowa Rada Złota szacuje, iż w 2024 roku wyniosła ona około 330 ton.
