2 godzin temu
W otwartym, globalnym otoczeniu gospodarczym zmienność kursów walutowych stanowi jedno z kluczowych ryzyk, na które narażone są polskie przedsiębiorstwa. Jednak zarządzanie ryzykiem walutowym to nie tylko ochrona zysku – to również fundament budowy przewagi konkurencyjnej na rynkach zagranicznych.
W roku 2026 minie 37 lat, odkąd jako Polacy staliśmy się częścią wolnego świata, 22 lata odkąd Polska weszła do Unii Europejskiej. Partycypacja w gospodarczo-politycznym związku pozwala biznesom każdej skali – od globalnych korporacji po lokalne rodzinne biznesy – czerpać korzyści z integracji handlowej, nieskrępowanego przepływu towarów, pracowników oraz kapitału. Biznesowy landscape dla polskiego przedsiębiorcy zmienił się diametralnie, otwierając możliwość sięgania do nowych rynków po klientów, know-how oraz kapitał na inwestycje. Jednak w otwartym, globalnym otoczeniu gospodarczym zmienność kursów walutowych stanowi jedno z kluczowych ryzyk, na które narażone są polskie przedsiębiorstwa. Wahania kursów EUR/PLN czy USD/PLN mogą w krótkim czasie wpływać na rentowność eksportu, koszt zakupu komponentów lub obsługę zobowiązań finansowych. Mimo tej zmiany rodzime biznesy wciąż nie wypracowały odpowiednich narzędzi do aktywnego monitorowania i zarządzania ryzykiem walutowym.
W roku 2022 zmienność kursu EUR/PLN wniosła ponad 12% (przy kursie wahającym się od 4,45 do 5,04 PLN za 1 EUR). Przy rocznej sprzedaży rzędu 10 mln EUR taki spread przedkłada się na różnicę rzędu 5,9 mln PLN (zakładając stałe ceny jednostkowe). Firmy sporządzające sprawozdania finansowe w polskiej walucie narażone są na przeszacowania swoich pozycji walutowych. Dodatkowo banki często wymagają prowadzenia w firmie polityki zabezpieczeń walutowych w swoich procesach oceny zdolności kredytowej (szczególnie w umowach kredytów obrotowych czy inwestycyjnych). Te argumenty trafiają do wyobraźni i przemawiają za aktywnym podejściem do zarządzania ryzykiem walutowym.
A jak to wygląda w praktyce? Jakimi narzędziami może posłużyć się przedsiębiorca chcący kompleksowo ocenić ryzyko walutowe i zarządzać nim w swojej firmie? Przed wyborem i implementacją odpowiedniej strategii zabezpieczania ryzyka należy w pierwszej kolejności zadbać o jego przemyślany monitoring. Dobrym pomysłem jest budowa harmonogramu walutowego cash flow z podziałem na wpływy i wypływy (np. w horyzoncie 3, 6 i 12 miesięcy). Tego typu narzędzie pozwoli – na podstawie aktualnej pozycji walutowej przedsiębiorstwa (stany kont w walucie lokalnej i obcej), zestawienia faktur kosztowych i sprzedażowych oraz prognozy sprzedażowej i budżetu kosztowego – z dużą precyzją ocenić zapotrzebowanie na walutę w krótkim i średnim okresie. Inne narzędzia pozostające do dyspozycji przedsiębiorcy zarządzającego ryzykiem to między innymi wykresy scenariuszowe (co, jeżeli kurs EUR/PLN spadnie o 5%?), raporty ekspozycji netto na dany dzień (np. wpływy z eksportu +300 tys. EUR; wpływy z importu -100 tys. EUR, co daje netto ekspozycję w wysokości +200 tys. EUR) oraz analiza historyczna wpływu kursów na wynik EBITDA.
Kiedy zadbamy już o monitoring ryzyka, należy przemyśleć strategię zarządzania owym ryzykiem. Rynki finansowe oferują szeroki wachlarz mniej i bardziej wyszukanych instrumentów finansowych: od prostych kontraktów terminowych po złożone strategie opcyjne i swapowe. Do dyspozycji przedsiębiorcy pozostaje również naturalny hedging niewymagający zakupu instrumentów pochodnych.
- Forward walutowy
- Czym jest: Umowa z bankiem na zakup/sprzedaż waluty w przyszłości po ustalonym kursie
- Zalety: Bez kosztów transakcyjnych, niskie ryzyko rynkowe, brak potrzeby użycia instrumentów pochodnych
- Wady: Trudne do osiągnięcia przy asymetrycznych strukturach sprzedaży i kosztów, wymaga koordynacji w całym łańcuchu dostaw
- Dla kogo: Firmy z dużym importem i eksportem w tej samej walucie (np. automotive, FMCG).
- Przykład: Firma budowlana eksportująca konstrukcje stalowe – zabezpieczenie 70% wartości kontraktu na 6 miesięcy do przodu
- Opcje walutowe (plain vanilla options)
- Czym jest: Prawo (nie obowiązek) zakupu lub sprzedaży waluty po ustalonym kursie w przyszłości
- Zalety: Ochrona przed niekorzystnym scenariuszem, możliwość partycypacji w korzystnych zmianach kursów
- Wady: Koszt premii (czasem 1–3% wartości nominalnej), skomplikowanie dla mniej doświadczonych firm
- Dla kogo: Firmy z dużą ekspozycją walutową i elastycznym budżetem na zabezpieczenia
- Przykład: Eksporter z branży spożywczej sprzedający do Niemiec – kupno opcji sprzedaży EUR za PLN
- Strategia opcyjna (zero-cost collar)
- Czym jest: Połączenie opcji sprzedaży i zakupu, ograniczające zarówno potencjalne zyski, jak i straty
- Zalety: Brak kosztu premii netto, z góry znany przedział kursu
- Wady: Ograniczony potencjał zysku z korzystnej zmiany kursu
- Dla kogo: Przedsiębiorstwa o umiarkowanej tolerancji na ryzyko
- Swap walutowy
- Czym jest: Wymiana walut na określony okres z jednoczesnym zobowiązaniem do odwrotnej transakcji
- Zalety: Możliwość zarządzania płynnością, rozwiązanie dla pozycji bilansowych
- Wady: Skoncentrowane na krótkoterminowym zarządzaniu, wymaga dostępu do rynku międzybankowego
- Dla kogo: Firmy z kredytami walutowymi lub krótkoterminowym zapotrzebowaniem na płynność
- CCIRS (cross-currency interest rate swap)
- Czym jest: Zamiana płatności odsetkowych i kapitałowych w dwóch walutach
- Zalety: Stabilność kosztu finansowania, możliwość zarządzania ryzykiem stopy procentowej i walutowym jednocześnie
- Wady: Wysoki poziom złożoności, wysokie wymagania formalne i dokumentacyjne
- Dla kogo: Duże spółki z finansowaniem w walutach obcych (np. energetyka, przemysł ciężki).
- Naturalny hedging
- Czym jest: Dopasowanie wpływów i wydatków w tej samej walucie
- Zalety: Bez kosztów transakcyjnych, niskie ryzyko rynkowe, brak potrzeby użycia instrumentów pochodnych
- Wady: Trudne do osiągnięcia przy asymetrycznych strukturach sprzedaży i kosztów, wymaga koordynacji w całym łańcuchu dostaw
- Dla kogo: Firmy z dużym importem i eksportem w tej samej walucie (np. automotive, FMCG)
Podsumowując powyższe opcje, można zauważyć, iż dla małych i średnich przedsiębiorstw najlepszym rozwiązaniem będzie rozpoczęcie od forwardów lub prostych opcji. Duże firmy powinny wdrażać politykę zarządzania ryzykiem i korzystać z bardziej zaawansowanych struktur. Kluczem do efektywnego zarządzania ryzykiem walutowym jest cykliczne przeglądanie i monitoring ekspozycji walutowej i dostosowywanie strategii. Warto również rozważyć skorzystanie z doradztwa bankowego i unikać stosowania złożonych struktur bez pełnego zrozumienia ryzyka, jakie za sobą niosą.
Autor: Maciej Gierałt, Analityk Finansowy i Doradca Klienta w Torero Solutions
