Żyzność gleby zaczyna się od aktywności mikroorganizmów

Coraz częstsze okresy suszy, wysokie temperatury oraz rosnące koszty nawożenia sprawiają, iż utrzymanie żyzności gleby staje się jednym z najważniejszych wyzwań współczesnego rolnictwa. choćby najlepiej zbilansowane nawożenie nie pozwoli w pełni wykorzystać potencjału stanowiska, jeżeli w glebie nie będzie odpowiedniej populacji mikroorganizmów. Właśnie dlatego, coraz większą uwagę zwraca się na preparaty biologiczne, których zadaniem jest wspieranie aktywności gleby oraz naturalnych procesów zachodzących w środowisku glebowym.

Żyzność gleby zaczyna się od aktywności mikroorganizmów

Wpływ aktywności mikroorganizmów na efektywność nawożenia

W praktyce rolniczej, wysoka zasobność gleby w makro i mikroelementy, nie zawsze przekłada się na odpowiednie odżywienie roślin. Wynika to z faktu, iż większość składników pokarmowych nie występuje w roztworze glebowym, ale pozostaje związana z minerałami ilastymi, związkami chemicznymi lub materią organiczną. Ich udostępnienie wymaga ciągłej aktywności mikroorganizmów oraz produkowanych przez nie enzymów.

Gleba – biologicznie aktywny układ produkcyjny

Rolnicy często postrzegają glebę jako miejsce magazynowania składników pokarmowych. Tymczasem jest ona jednym z najbardziej złożonych ekosystemów na Ziemi.

W warunkach optymalnych, skład objętościowy gleby przedstawia się następująco:

Tab. 1 Objętościowy skład gleby

Choć materia organiczna stanowi jedynie około 5% objętości gleby, odpowiada za większość procesów determinujących jej żyzność. Jest źródłem energii dla mikroorganizmów, uczestniczy w tworzeniu próchnicy, zwiększa pojemność kompleksu sorpcyjnego oraz stabilizuje strukturę agregatową. W praktyce oznacza to lepsze magazynowanie wody, większą dostępność składników pokarmowych oraz korzystniejsze warunki rozwoju systemu korzeniowego.

Ocena jakości gleby nie powinna ograniczać się wyłącznie do analizy chemicznej. O jej potencjale decydują również parametry biologiczne, takie jak biomasa mikroorganizmów, aktywność enzymatyczna czy intensywność procesów mineralizacji.

Materia organiczna – regulator procesów biologicznych

Materia organiczna gleby nie jest jednorodną frakcją. Obejmuje zarówno organizmy żywe, świeże pozostałości roślinne, jak również trwałe związki próchniczne powstałe w wyniku wieloletnich procesów humifikacji.

W praktyce można wyróżnić trzy podstawowe frakcje:

• żywa materia organiczna – bakterie, grzyby, promieniowce, pierwotniaki oraz fauna glebowa;
• świeża materia organiczna – słoma, korzenie, międzyplony oraz pozostałości pożniwne stanowiące źródło energii dla mikroorganizmów;
• stabilna materia organiczna (próchnica) – kwasy huminowe, kwasy fulwowe i huminy odpowiadające za trwałą poprawę adekwatności gleby.

To właśnie wzajemne przemiany pomiędzy tymi frakcjami decydują o funkcjonowaniu całego ekosystemu rolniczego. Proces mineralizacji odpowiada za uwalnianie składników pokarmowych do roztworu glebowego, natomiast humifikacja prowadzi do powstawania trwałych związków próchnicznych zwiększających pojemność sorpcyjną oraz stabilność struktury gruzełkowatej.

Wyk. 1 Mikroorganizmy, resztki organiczne i próchnica – trzy filary żyznej gleby

Próchnica – najważniejszy wskaźnik jakości gleby

Znaczenie próchnicy wykracza daleko poza magazynowanie składników pokarmowych. Związki humusowe wykazują bardzo wysoką powierzchnię sorpcyjną oraz zdolność wiązania wody, dzięki czemu ograniczają skutki okresowych niedoborów opadów i poprawiają efektywność nawożenia.

Najważniejsze funkcje próchnicy obejmują:

• zwiększenie pojemności wodnej gleby,
• poprawę struktury agregatowej,
• stabilizację kompleksu sorpcyjnego,
• ograniczenie wymywania składników pokarmowych,
• zwiększenie aktywności mikrobiologicznej,
• poprawę warunków rozwoju systemu korzeniowego.

Próchnica pełni kluczową rolę w magazynowaniu wody w glebie i zwiększaniu jej odporności na suszę. Szacuje się, iż wzrost jej zawartości o zaledwie 0,1 punktu procentowego może pozwolić na zatrzymanie choćby około 45 000 litrów dodatkowej wody na hektarze.

Szacuje się, iż zwiększenie zawartości próchnicy o 1 punkt procentowy może zwiększyć zdolność retencyjną gleby o około 150–200 mł wody na hektar, co odpowiada retencji 15–20 mm opadu. W warunkach coraz częściej występujących okresów suszy parametr ten nabiera kluczowego znaczenia dla stabilności plonowania.

W glebach Polski zawartość próchnicy systematycznie maleje, co uznawane jest za jeden z głównych czynników ograniczających produktywność stanowisk.

Resztki pożniwne – naturalny bank składników pokarmowych w gospodarstwie

Pozostawiane po zbiorze resztki pożniwne stanowią podstawowe źródło materii organicznej w większości gospodarstw prowadzących produkcję roślinną. Z punktu widzenia bilansu składników pokarmowych nie są one odpadem poprodukcyjnym, ale cennym źródłem makro- i mikroelementów, które po zakończeniu procesów mikrobiologicznych mogą zostać ponownie wykorzystane przez rośliny następcze.

W praktyce rolniczej wartość resztek pożniwnych często oceniana jest wyłącznie przez pryzmat utrudnień podczas uprawek pożniwnych. Tymczasem ich biologiczny rozkład stanowi jeden z podstawowych elementów utrzymania dodatniego bilansu materii organicznej oraz ograniczania strat składników pokarmowych z gospodarstwa.

Mineralizacja – pierwszy etap uruchamiania składników pokarmowych

Po wymieszaniu resztek pożniwnych z glebą rozpoczyna się proces ich biologicznego rozkładu. W pierwszej kolejności aktywowane są bakterie oraz grzyby wykorzystujące łatwo dostępne cukry, aminokwasy i białka. W kolejnych etapach dominującą rolę przejmują mikroorganizmy zdolne do degradacji celulozy, hemicelulozy oraz ligniny.

Produkowane przez nie enzymy hydrolityczne powodują stopniowy rozkład związków organicznych i uwalnianie składników pokarmowych do roztworu glebowego. W wyniku mineralizacji do obiegu biologicznego wracają między innymi:

• azot amonowy (NH₄⁺),
• fosforany,
• siarczany,
• potas,
• wapń,
• magnez,
• mikroelementy.

Tempo przebiegu tych procesów jest bezpośrednio uzależnione od aktywności mikroorganizmów. Im wyższa aktywność biologiczna gleby, tym szybciej składniki pokarmowe stają się dostępne dla roślin.

Humifikacja – proces budowy trwałej żyzności gleby

Nie cała materia organiczna ulega całkowitej mineralizacji. Znaczna jej część przekształcana jest w związki humusowe tworzące próchnicę glebową. Proces ten określany jest mianem humifikacji i przebiega z udziałem bakterii, promieniowców oraz grzybów saprofitycznych.

W wyniku humifikacji powstają:

• kwasy huminowe,
• kwasy fulwowe,
• huminy.

Powstałe związki odpowiadają za:

• zwiększenie pojemności kompleksu sorpcyjnego,
• stabilizację agregatów glebowych,
• poprawę infiltracji wody,
• ograniczenie wymywania składników pokarmowych,
• zwiększenie odporności gleby na zagęszczenie,
• poprawę warunków rozwoju systemu korzeniowego.

Proces odbudowy próchnicy ma charakter długoterminowy i wymaga systematycznego dopływu materii organicznej. Dlatego każda pozostawiona na polu tona resztek pożniwnych stanowi inwestycję w przyszłą produktywność stanowiska.

Resztki pożniwne – ukryte źródło patogenów

Nierozłożona biomasa stanowi miejsce zimowania licznych patogenów powodujących:

• fuzariozę zbóż i kukurydzy,

• septoriozę liści,
• łamliwość podstawy źdźbła,
• suchą zgniliznę kapustnych,
• zgorzele siewek.

Przyspieszenie procesów mineralizacji nie eliminuje całkowicie zagrożenia fitosanitarnego, jednak znacząco ogranicza możliwość przetrwania wielu patogenów poprzez szybszą degradację tkanek roślinnych oraz zwiększenie konkurencji biologicznej pomiędzy mikroorganizmami zasiedlającymi środowisko glebowe.

Chemizacja rolnictwa, a funkcjonowanie gleby

Nowoczesne technologie produkcji roślinnej opierają się na nawożeniu mineralnym oraz środkach ochrony roślin, które pozostają niezbędnym elementem intensywnego rolnictwa. Problemem nie jest jednak sama chemizacja, ale jej skala i wpływ na ograniczenie naturalnych procesów regeneracji gleby.

Do najważniejszych czynników powodujących stopniową degradację biologiczną należą:

• ograniczenie stosowania nawozów naturalnych,
• uproszczone zmianowanie,
• zmniejszenie dopływu materii organicznej,
• częste i intensywne zabiegi uprawowe,
• zagęszczenie gleby przez ciężki sprzęt,
• coraz częstsze okresy suszy.

Efektem jest zmniejszenie liczebności oraz różnorodności mikroorganizmów, ograniczenie aktywności enzymatycznej oraz spowolnienie obiegu składników pokarmowych. Gleba stopniowo traci zdolność do samoregulacji, a utrzymanie wysokiego poziomu plonowania wymaga coraz większych nakładów.

Dlaczego bakterie Bacillus odgrywają szczególną rolę?

Spośród wielu grup mikroorganizmów wykorzystywanych w biologizacji gleby szczególne znaczenie mają niektóre szczepy bakterii z rodzaju Bacillus. Są one naturalnym składnikiem mikrobiomu glebowego i od wielu lat należą do najlepiej poznanych mikroorganizmów stosowanych w rolnictwie.

Ich przewaga wynika przede wszystkim ze zdolności tworzenia endospor, czyli form przetrwalnikowych, dzięki czemu charakteryzują się wysoką trwałością podczas przechowywania oraz większą odpornością na niekorzystne warunki środowiskowe. Po aplikacji gwałtownie przechodzą w formę aktywną, kolonizują środowisko glebowe i wspierają rozkład materii organicznej oraz udostępnianie składników pokarmowych.

Aktywne komórki bakterii Bacillus syntetyzują liczne enzymy uczestniczące w degradacji związków organicznych. Ich aktywność przyspiesza rozkład resztek pożniwnych oraz zwiększa tempo uwalniania składników pokarmowych do roztworu glebowego.

Równocześnie bakterie produkują polisacharydy zewnątrzkomórkowe (EPS) odpowiedzialne za stabilizację agregatów glebowych. Powstające połączenia pomiędzy cząstkami mineralnymi ograniczają zaskorupianie gleby, poprawiają infiltrację wody oraz zwiększają odporność struktury na degradację mechaniczną.

Wykorzystanie potencjału bakterii Bacillus

Jednym z rozwiązań wspierających biologiczną aktywność gleby jest BaktoKompleks firmy Chemirol. Produkt zawiera pięć starannie wyselekcjonowanych szczepów bakterii z rodzaju Bacillus, wyizolowanych z naturalnych siedlisk polskich gleb.

Zastosowane mikroorganizmy występują w formie przetrwalnikowej (endospor), dzięki czemu charakteryzują się wysoką trwałością podczas przechowywania oraz większą odpornością na niekorzystne warunki środowiskowe, takie jak: okresowe susze, wysokie temperatury czy promieniowanie UV.

Efekty stosowania BaktoKompleks już w pierwszym sezonie!

Działanie preparatu koncentruje się na poprawie funkcjonowania gleby – naturalnego środowiska wzrostu roślin. Już w pierwszym roku po zastosowaniu BaktoKompleks wspiera rozkład materii organicznej i resztek pożniwnych, przyspieszając naturalne procesy mineralizacji.

Efektem działania mikroorganizmów jest:

• intensyfikacja rozkładu resztek pożniwnych,
• zwiększenie tempa mineralizacji,
• wspomaganie procesu humifikacji,
• poprawa struktury agregatowej,
• zwiększenie aktywności mikrobiologicznej,
• efektywniejsze wykorzystanie nawożenia.

Lepsza struktura gleby – lepsze warunki rozwoju roślin

BaktoKompleks może być stosowany zarówno po zbiorach na słomę, w okresie przygotowania stanowiska pod kolejne uprawy lub w pierwszych fazach rozwojowych rośliny następczej. Aktywne mikroorganizmy wspierają naturalne procesy zachodzące w glebie, sprzyjając stopniowej poprawie jej żyzności.

Wytwarzają metabolity, które odgrywają istotną rolę w kształtowaniu struktury gleby. Na glebach lekkich, wspierają tworzenie trwałych agregatów glebowych, zwiększających retencję wody oraz zdolność zatrzymywania składników pokarmowych. Natomiast na glebach ciężkich, poprawiają porowatość i napowietrzenie profilu glebowego oraz usprawniają infiltrację wody, co ogranicza ryzyko zaskorupiania i powstawania zastoisk wodnych.

Inwestycja w żyzność gleby z dodatkową korzyścią

Rolnicy stosujący BaktoKompleks w okresie 2026, mogą dodatkowo wziąć udział w Wielkiej Loterii Chemirolu. Każde zakupione 10 litrów produktu to jeden los w comiesięcznych losowaniach nagród o łącznej wartości 1 000 000 zł. Do wygrania są między innymi:

• opryskiwacz UNIA HERON 6000,
• 6 agregatów uprawowych,
• 6 pakietów produktów Bakto,
• 10 voucherów pobytowych do Hotelu Hanza Pałac w Rulewie.

Sprzedaż promocyjna oraz rejestracja zgłoszeń trwają do 30 listopada 2026 r.

W sezonie 2026 inwestycja w biologiczną aktywność gleby może przynieść podwójną korzyść – poprawę efektywności produkcji oraz szansę na zdobycie atrakcyjnych nagród!

Więcej informacji, regulamin oraz formularz zgłoszeniowy dostępne są na stronie:

www.loteriachemirol.pl lub bezpośrednio u Doradców Klienta.