1 godzina temu
Niebezpieczny transport żywności z Białorusi został zatrzymany na granicy Unii Europejskiej. Litewskie służby nie dopuściły do wjazdu ciężarówki przewożącej 20 ton jagód leśnych, w których wykryto promieniotwórczy cez-137. Alarm uruchomiły specjalne czujniki zamontowane na przejściu granicznym. To już drugi podobny przypadek w ciągu kilku dni – wcześniej zatrzymano ponad 7 ton skażonych grzybów. Oba transporty zawrócono na Białoruś.
20 ton radioaktywnych jagód zatrzymanych na granicy UE! Czujniki wykryły cez-137Do zdarzenia doszło 3 listopada 2026 roku na litewsko-białoruskim przejściu granicznym w Solecznikach (Šalčininkai). Ciężarówka przewożąca jagody została skierowana do dodatkowej kontroli po tym, jak urządzenia monitorujące promieniowanie wykryły nieprawidłowości.
Ciężarówka z 20 tonami jagód uruchomiła alarm radiacyjny
Transport realizowano ciągnikiem siodłowym DAF zarejestrowanym na Litwie, do którego podłączona była naczepa Krone z estońskimi tablicami rejestracyjnymi.
Za kierownicą siedział 46-letni obywatel Białorusi, posiadający zezwolenie na pobyt czasowy na Litwie.
Podczas przejazdu przez stacjonarną bramkę kontroli radiacyjnej system zarejestrował poziom promieniowania przekraczający naturalne tło.
Funkcjonariusze litewskiej straży granicznej przeprowadzili dodatkową kontrolę pojazdu oraz jego ładunku.
Pomiary wykonane przenośnym urządzeniem wykazały promieniowanie na poziomie 0,07 mikrosiwerta na godzinę (µSv/h). Następnie dzięki specjalistycznego identyfikatora izotopów ustalono obecność promieniotwórczego cezu-137.
W jagodach wykryto cez-137. Dlaczego jest niebezpieczny?
Cez-137 to sztuczny izotop promieniotwórczy, który powstaje m.in. podczas rozszczepienia jąder atomowych. Może przedostawać się do środowiska w wyniku awarii obiektów jądrowych lub innych zdarzeń związanych z uwolnieniem substancji radioaktywnych.
Jego okres połowicznego rozpadu wynosi około 30 lat, dlatego skażenie środowiska może utrzymywać się przez wiele dziesięcioleci.
Szczególnie istotne jest to w przypadku produktów leśnych. Grzyby i owoce runa leśnego mogą pobierać radionuklidy obecne w glebie, a następnie kumulować je w swoich tkankach.
Spożywanie żywności zawierającej nadmierne ilości substancji promieniotwórczych może prowadzić do dodatkowego narażenia organizmu na promieniowanie jonizujące.
Warto jednak zaznaczyć, iż sam wynik pomiaru mocy dawki promieniowania nie pozwala określić, jaką dawkę otrzymałby człowiek po spożyciu jagód. Do takiej oceny potrzebne są badania aktywności radionuklidów w produkcie, wyrażanej m.in. w bekerelach na kilogram.
Służby podjęły decyzję. Cały transport wrócił na Białoruś
Po wykryciu cezu-137 litewscy strażnicy graniczni powiadomili specjalistów z Centrum Ochrony Radiologicznej.
Eksperci zalecili niedopuszczenie transportu do dalszego przewozu na terytorium Litwy.
Ostatecznie wszystkie 20 ton jagód zostało zawrócone na Białoruś. Ciężarówka nie otrzymała zgody na przekroczenie granicy.
Dzięki kontroli skażony ładunek nie został dopuszczony do obrotu na rynku unijnym.
To już drugi taki przypadek. Wcześniej zatrzymano 7 ton grzybów
Niepokojące jest to, iż podobną sytuację odnotowano zaledwie kilka dni wcześniej.
31 października litewskie służby zatrzymały na przejściu granicznym w Medininkai transport ponad 7 ton świeżych kurek pochodzących z Białorusi.
Również w tym przypadku urządzenia kontrolne wykazały podwyższony poziom promieniowania, a dodatkowe badania potwierdziły obecność cezu-137.
Po konsultacji ze specjalistami zdecydowano o zawróceniu ciężarówki wraz z całym ładunkiem.
Łącznie w ciągu kilku dni nie dopuszczono do wjazdu na Litwę ponad 27 ton jagód i grzybów, w których wykryto skażenie promieniotwórcze.
Dlaczego jagody i grzyby mogą zawierać substancje radioaktywne?
W przeciwieństwie do wielu roślin uprawnych, produkty runa leśnego są szczególnie narażone na pobieranie radionuklidów z gleby.
Cez-137 może pozostawać w ekosystemach leśnych przez długi czas. Jego obecność jest związana m.in. z historycznymi skażeniami środowiska, w tym skutkami katastrofy elektrowni jądrowej w Czarnobylu w 1986 roku.
Nie oznacza to jednak, iż wszystkie grzyby czy jagody pochodzące z Europy Wschodniej są niebezpieczne. Poziom skażenia zależy od miejsca zbioru, warunków środowiskowych oraz gatunku rośliny lub grzyba.
Litewskie służby nie przedstawiły informacji pozwalających jednoznacznie ustalić, z jakiego obszaru pochodziły zatrzymane jagody ani jakie było pierwotne źródło wykrytego skażenia.
Kontrole żywności na granicach UE mają ogromne znaczenie
Przypadki wykrycia cezu-137 w transportach z Białorusi pokazują znaczenie kontroli produktów rolno-spożywczych sprowadzanych spoza Unii Europejskiej.
W przypadku owoców i grzybów leśnych szczególnie ważne jest monitorowanie zawartości substancji promieniotwórczych, których nie można rozpoznać na podstawie wyglądu, smaku czy zapachu produktu.
Zatrzymanie dwóch transportów o łącznej masie ponad 27 ton potwierdza, iż systemy kontroli radiacyjnej mogą skutecznie wychwytywać nieprawidłowości jeszcze przed dopuszczeniem żywności na unijny rynek.
Oba ładunki zostały zawrócone na Białoruś, a litewskie służby nie dopuściły ich do dalszego transportu na terytorium kraju.
