4284 wypadki w pół roku. Polska wieś potrzebuje nowych standardów bezpieczeństwa

To o około 3 proc. mniej niż w analogicznym okresie poprzedniego roku. Szczególnie istotne pozostają upadki – stanowiły 49,2 proc. wypadków, w przypadku których przyznano jednorazowe odszkodowanie. Zagrożenia związane są również z użytkowaniem maszyn, pracą ze zwierzętami czy wykonywaniem obowiązków na wysokości.

Bezpieczeństwo staje się elementem zarządzania gospodarstwem

Zmienia się jednak podejście do ryzyka na polskiej wsi. Współczesne gospodarstwo to nie tylko miejsce zamieszkania rodziny, ale także zakład pracy, w którym funkcjonują maszyny, pojazdy, instalacje oraz urządzenia mogące stanowić poważne zagrożenie.

Coraz większą wagę przykłada się dlatego do oddzielania przestrzeni przeznaczonych dla dzieci od miejsc wykonywania prac rolniczych. Obowiązują również zasady określające czynności, których nie powinno powierzać się osobom poniżej 16. roku życia. Dotyczy to m.in. prowadzenia ciągników, obsługi urządzeń rolniczych oraz przebywania w obszarze pracy niebezpiecznych maszyn.

Prezes KRUS Tomasz Ślusarczyk wskazuje, iż w gospodarstwach nastąpiła pod tym względem wyraźna zmiana. Przestrzeń rolnicza coraz częściej traktowana jest jak profesjonalne miejsce pracy, w którym bezpieczeństwo wymaga konkretnych zasad i odpowiedniej organizacji.

Nie chodzi przy tym wyłącznie o zabezpieczenia techniczne. Znaczenie mają również zachowania samych rolników – adekwatny odpoczynek, unikanie przemęczenia czy odpowiednie nawodnienie podczas pracy w wysokich temperaturach. W biznesowym wymiarze rolnictwa ograniczanie ryzyka oznacza bowiem nie tylko ochronę zdrowia, ale również zmniejszenie prawdopodobieństwa przestojów i konsekwencji finansowych w gospodarstwie.

Zmiana ma zacząć się od młodego pokolenia

Jednym z kierunków działań prewencyjnych KRUS jest edukowanie młodych mieszkańców wsi. Założenie jest szersze niż samo przekazanie im wiedzy o zagrożeniach. Organizatorzy liczą, iż młodzież będzie przenosiła poznane zasady do swoich domów i w ten sposób wpływała również na zachowania dorosłych.

Taką rolę pełnią między innymi konkursy edukacyjne. Jednym z nich jest „Moja Wizja Zero”, skierowany do osób w wieku od 13 do 21 lat, szczególnie młodzieży mieszkającej na terenach wiejskich oraz uczniów i studentów związanych z kierunkami rolniczymi.

Uczestnicy mają przygotować własny film poświęcony bezpieczeństwu pracy w gospodarstwie. Materiał może trwać od 30 sekund do dwóch minut i zostać wykonany dowolną techniką – do realizacji wystarczy więc choćby telefon.

Organizatorzy stawiają przy tym na autorską twórczość młodych ludzi. Materiały nie powinny powstawać z wykorzystaniem gotowych filmów stockowych ani narzędzi generatywnej sztucznej inteligencji. Liczą się własny pomysł, obserwacje i sposób przedstawienia zagrożeń występujących w gospodarstwie.

Najlepsze produkcje mają szansę żyć dłużej niż sam konkurs. KRUS wykorzystuje filmy młodych autorów także podczas późniejszych działań prewencyjnych, dzięki czemu ich przekaz może docierać bezpośrednio do środowiska rolniczego.

Siedem zasad nowoczesnego i odpowiedzialnego gospodarstwa

Konkurs jest związany z międzynarodową strategią prewencji „Wizja Zero”, rozwijaną w obszarze bezpieczeństwa pracy przez Międzynarodowe Stowarzyszenie Zabezpieczenia Społecznego (ISSA). KRUS należy do tej organizacji od 1991 roku.

Koncepcja łączy trzy obszary: bezpieczeństwo, zdrowie oraz dobrostan. Towarzyszy im siedem zasad, które można odczytać również jako model odpowiedzialnego zarządzania gospodarstwem. Obejmują one m.in. identyfikowanie zagrożeń i kontrolowanie ryzyka, wyznaczanie celów, dobrą organizację pracy, zapewnienie bezpiecznych maszyn, narzędzi i stanowisk, systematyczne poszerzanie wiedzy oraz dawanie dobrego przykładu innym.

W praktyce oznacza to odejście od myślenia o wypadku jako o zdarzeniu, którego „nie dało się przewidzieć”. Nowoczesne podejście zakłada wcześniejsze rozpoznanie ryzyka i takie zorganizowanie pracy, aby prawdopodobieństwo niebezpiecznego zdarzenia było jak najmniejsze.

Bezpieczniejsza wieś potrzebuje również nowych nawyków

Edukowanie młodego pokolenia może mieć szczególne znaczenie dla przyszłości rolnictwa. Dzisiejsi nastolatkowie i studenci za kilka lub kilkanaście lat będą przejmowali rodzinne gospodarstwa albo tworzyli własne przedsiębiorstwa związane z sektorem rolno-spożywczym. Nawyki dotyczące bezpieczeństwa, które wypracują teraz, mogą więc w przyszłości stać się częścią standardowego sposobu prowadzenia działalności.

Jednocześnie młodzi mogą wpływać na gospodarstwa już dziś. KRUS chce, aby stawali się lokalnymi ambasadorami bezpiecznej pracy i zachęcali starszych członków rodzin do zmiany przyzwyczajeń, które przez lata mogły być traktowane jako naturalny element pracy na wsi.

To ważne także z perspektywy zrównoważonego rozwoju. Nowoczesne gospodarstwo powinno być efektywne ekonomicznie i technologicznie, ale jednocześnie bezpieczne dla ludzi, którzy w nim pracują i mieszkają. Odpowiedzialny biznes rolniczy zaczyna się bowiem nie tylko od inwestycji w nowe maszyny czy rozwiązania ograniczające wpływ na środowisko, ale także od ochrony człowieka.

Na zmianę wciąż jest przestrzeń. Ponad 4,2 tys. zgłoszonych zdarzeń wypadkowych w zaledwie sześć miesięcy pokazuje, iż prewencja pozostaje jednym z istotnych wyzwań polskiego rolnictwa.

Zgłoszenia do konkursu „Moja Wizja Zero” można przesyłać do 30 września 2026 roku. Przedsięwzięcie odbywa się pod honorowym patronatem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Organizatorem jest Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, a we współorganizację zaangażowały się Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi, AGRO Ubezpieczenia – Towarzystwo Ubezpieczeń Wzajemnych, Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa oraz Państwowa Inspekcja Pracy – Główny Inspektorat Pracy.