Deszcze już były, teraz przyjdą upały. Rolnicy pytają, czy to już chwościk buraka

Chwościk buraka może wykorzystać pogodowy scenariusz, który właśnie formuje się na wielu plantacjach. Mianowicie po dość intensywnych opadach synoptycy zapowiadają temperaturę przekraczającą 30°C. To połączenie wilgoci i ciepła sprzyja rozwojowi chorób liści buraka. Dlatego coraz więcej plantatorów dokładnie ogląda rozety i próbuje ocenić, czy pierwsze plamy oznaczają już początek infekcji.

Po tygodniach opadów buraki w wielu regionach Polski wchodzą w najbardziej wymagający w okresie okres ochronny. Mianowicie na liściach pojawiają się pierwsze plamy, a rolnicy zastanawiają się, czy to już chwościk buraka. Problem w tym, iż pomyłka może kosztować utratę plonu, pogorszenie jego cech technologicznych (słowem — utratę cukru) lub niepotrzebny zabieg. Nie każda bowiem plama na liściu oznacza chwościka. A błędna diagnoza może kosztować więcej niż sam zabieg.

Najważniejsze informacje

1. Po długotrwałych opadach wzrasta ryzyko chorób liści buraka.
2. Chwościk buraka najlepiej rozwija się przy temperaturze 22–30°C.
3. Wysoka wilgotność powietrza przyspiesza infekcję.
4. Pierwsze objawy często pojawiają się na najstarszych liściach.
5. Burak ćwikłowy może sygnalizować zagrożenie wcześniej niż burak cukrowy.
6. Nie każda plama na liściu oznacza chwościka.
7. Regularna lustracja plantacji jest w tej chwili kluczowa.

Czy to już chwościk buraka? Zdjęcia michal1993 wrzucone na forum agrofo.pl 6 czerwca 2026 r. z prośbą o diagnozę
Po lewej stronie chwościk buraka – charakterystyczna plama, po prawej bakteryjna plamistość liści buraka – najczęściej zmiany chorobowe powstają od brzegu liścia, plamy są bardzo nieregularne, przy wyższej wilgotności mokre, czasem z białawym wysiękiem

fot. agrofoto.pl michal1993

Czy to chwościk buraka – rolnicy mają wątpliwości

Wraz z pojawianiem się pierwszych zmian na liściach rośnie niepewność dotycząca prawidłowej diagnozy.

„Mam w burakach, na każdym z pól po jednym buraku ćwikłowym. Z tego co zdążyłem się dowiedzieć to na nich chwościk pojawia się kilka dni wcześniej. Podczas obchodu buraków na liściach wypatrzyłem takie zmiany. Czy to już chwościk? Buraków na tym polu nie było z 20 lat i w pobliżu 0,5 km myślę iż też 10 lat nie było…” — użytkownik Agrofoto michal1993

Ten wpis dobrze pokazuje sytuację wielu plantatorów. Pojawiają się pierwsze plamy, jednak trudno jednoznacznie stwierdzić, czy to już chwościk buraka, czy inny problem zdrowotny.

Dlaczego właśnie teraz rośnie ryzyko chwościka buraka?

Chwościk buraka wywoływany jest przez grzyb Cercospora beticola. Choroba najlepiej rozwija się przy temperaturach od 22 do 30°C oraz wysokiej wilgotności powietrza. Od kilku lat pojawia sie zdecydowanie wcześniej, w porównaniu z tym, do czego przyzwyczaili się rolnicy.

„Chwościk buraka, należący do najgroźniejszych chorób buraka cukrowego pokazuje, jak zmienił się klimat w naszym rejonie. Ściśle mówiąc, jeszcze kilka lat temu choroba ta zaczynała się intensywnie rozwijać pod koniec lipca, w sierpniu. Natomiast ostatnie lata pokazują, iż warunki komfortowe dla rozwoju jej sprawcy, grzyba Cercospora beticola, występują już na początku czerwca. Wtedy też zaczęliśmy obserwować pierwsze objawy. Czyli, na przestrzeni tych lat po prostu w sposób znaczny przyspieszyła się infekcja” — opisuje obecną sytuację Krzysztof Bzdęga, dyrektor ds. zarządzania wiedzą i rozwoju w firmie PUH „Chemirol”, w rozmowie z naszym portalem.

Obecnie, po ostatnich opadach wiele plantacji utrzymuje wysoki poziom wilgoci w łanie. o ile prognozowane upały od 19 czerwca 2026 r. rzeczywiście nastąpią, warunki dla rozwoju patogenu mogą być bardzo korzystne. Szczególnie niebezpieczne są ciepłe noce połączone z gorącymi dniami. W takich warunkach zarodniki C. beticola mogą gwałtownie kiełkować i infekować liście buraka.

Tabela 1. Lustracja plantacji i decyzja o ochronie

Burak ćwikłowy może ostrzegać wcześniej

Wielu plantatorów wykorzystuje buraka ćwikłowego jako naturalny wskaźnik zagrożenia, czyli jako „roślinę wskaźnikową na chwościka”. Dlatego pojedyncze rośliny buraka ćwikłowego wysiewane na plantacji buraka cukrowego mogą dostarczyć cennych informacji o presji choroby w danym rejonie. Obu roślin nie da się pomylić.

„Na buraku ćwikłowym, w porównaniu do buraka cukrowego, wystąpienie objawów chwościka jest szybsze o kilka, kilkanaście dni” — zwraca uwagę Krzysztof Bzdęga.

Burak ćwikłowy często pełni rolę naturalnej rośliny wskaźnikowej. To właśnie na jego liściach chwościk buraka może pojawić się kilka dni wcześniej niż na plantacji buraka cukrowego. Pierwszym sygnałem są drobne, okrągłe plamy z szarawym środkiem i czerwonobrunatną obwódką, które z czasem mogą się powiększać i zlewać. W centralnej części plamy można zauważyć czarne drobne punkty – skupienia tworów zarodnikowania konidialnego, czego nie dopatrzy się na plamach wywołanych przez bakterie

fot. Katarzyna Kupczak

Chwościk buraka – jak wyglądają pierwsze objawy?

Pierwsze symptomy chwościka buraka najczęściej pojawiają się na starszych, zewnętrznych liściach.

Plantator powinien zwrócić uwagę na:

1. drobne okrągłe plamki,
2. szarawy lub brunatny środek plamy,
3. czerwonawą lub brunatną obwódkę,
4. w centralnej części plamy, na szarej tkance formują się drobne, czarne skupiska konidioforów wytwarzających liczne zarodniki konidialne,
5. stopniowe powiększanie się zmian, tj. plam,
6. zlewanie się plam przy silnym porażeniu.

W późniejszym okresie liście żółkną, zamierają i tracą zdolność do efektywnej fotosyntezy.

Tabela 2. Chwościk buraka – warunki rozwoju i sygnały ostrzegawcze, co warto wiedzieć

Chwościk buraka czy bakteryjna plamistość?

Jaką chorbę obserwujemy na liściach buraków i czy to już jest chwościk, to pytania najczęściej stawiane przez plantatorów. Rzeczywiście problemy z prawidłową diagnozą są w tym wypadku istotne. Bowiem dwie choroby liści buraka są łatwe do pomylenia i często utożsamiane.

Mianowicie w podobnych warunkach pogodowych pojawiaja sie na burakach dwie choroby.
Jak podkreślał prof. dr hab. Jacek Piszczek, światowej sławy ekspert w dziedzinie ochrony buraka cukrowego — jedną z nich jest właśnie chwościk buraka. Druga to bakteryjna plamistość liści buraka. Może ona przypominać początkowe objawy chwościka. Dlatego sama obecność plam nie zawsze oznacza konieczność natychmiastowego wykonania zabiegu fungicydem na chwościka.

W praktyce pomyłka może być kosztowna. Fungicyd skierowany przeciwko chorobom grzybowym nie zawsze rozwiąże problem o podłożu bakteryjnym. Właśnie dlatego w tej chwili szczególnego znaczenia nabiera dokładna lustracja plantacji oraz obserwacja rozwoju zmian przez kolejne dni.

Dlaczego choroba jest tak groźna?

Chwościk buraka niszczy aparat asymilacyjny rośliny, czyli liście. W obrębie powiększających się plam nekrotyczna (martwa) tkanka się wykrusza i powstają dziury. W efekcie zmniejsza się powierzchnia asymilacyjna. Zamiast więc budować korzeń i gromadzić cukier, burak musi odbudowywać uszkodzone liście. W rezultacie spada plon korzeni oraz zawartość cukru.

Dlatego choroba należy do najgroźniejszych zagrożeń ekonomicznych w uprawie buraka cukrowego.

Odmiany CR+ buraka pomagają ograniczyć presję chwościka

Jednym z narzędzi wspierających ochronę plantacji są odmiany buraka cukrowego CR+. Łączą one wysoki potencjał plonowania z podwyższoną tolerancją na chwościka buraka, ale nie 100-procentową.

W takich odmianach rozwój choroby jest spowolniony, a stopień porażenia liści zwykle mniejszy. Hodowca takich odmian podkreśla jednak, iż pełną skuteczność rozwiązanie osiąga w połączeniu z regularną lustracją plantacji, odpowiednio dobraną ochroną fungicydową oraz adekwatną agrotechniką. Takie zintegrowane podejście pomaga ograniczać presję choroby i utrzymać zdrowotność liści przez dłuższą część sezonu.

Kiedy wykonać zabieg na chwościka buraka?

W warunkach zmiany epidemiologii chwościka buraka podstawą prowadzenia skutecznej ochrony jest zmiana przyzwyczajeń, szczególnie tych rolników, którzy od lat uprawiają buraka cukrowego.

„My jako firma chcielibyśmy przełamać ten stereotyp. Otóż dzisiaj rolnik powinien dużo wcześniej pomyśleć o ochronie buraka, jeszcze zanim objawy choroby będą widoczne” — podkreśla dr inż. Rafał Sobieszczański, dyrektor działu nawozów dolistnych i adiuwantów w firmie PUH „Chemirol”.

Do 5 sierpnia za próg szkodliwości przyjmuje się 5% porażonych liści w próbie pobranych losowo liści. Zbyt późna reakcja może znacząco ograniczyć skuteczność ochrony. Jednocześnie decyzja o zabiegu powinna wynikać z rzeczywistego rozpoznania zagrożenia, a nie wyłącznie z pojawienia się pojedynczych plam.

Chwościk buraka – nie bagatelizuj plam na liściach

Deszcze przeszły, ale dla plantacji buraka cukrowego zagrożenie może dopiero się zaczynać. Prognozowane upały stworzą warunki sprzyjające rozwojowi chwościka buraka. Jednocześnie pierwsze plamy na liściach nie zawsze oznaczają tę chorobę. Dlatego najważniejszym zabiegiem najbliższych dni nie będzie jeszcze oprysk. Będzie nim dokładna lustracja plantacji i trafna diagnoza problemu.