Dramat na polskiej wsi. Co trzecie gospodarstwo ma problemy finansowe

Największa grupa rolników w Polsce nie ocenia swojej sytuacji finansowej ani dobrze, ani źle. Takiej odpowiedzi udzieliło 32,9 proc. badanych w raporcie UCE RESEARCH „Kondycja finansowa polskich rolników. 2026”. W praktyce oznacza to, iż dochody gospodarstw wystarczają na pokrycie bieżących kosztów, ale często nie pozwalają na tworzenie rezerw ani bezpieczne planowanie większych inwestycji.

Dramat na polskiej wsi. Co trzecie gospodarstwo ma problemy finansowe

Autorzy raportu wskazują, iż neutralna ocena nie musi oznaczać komfortu. W wielu przypadkach jest to raczej funkcjonowanie „na styk”, czyli bez finansowego bufora na wzrost kosztów, spadek cen skupu, opóźnienia w płatnościach lub nieprzewidziane straty w produkcji.

36,6 proc. gospodarstw ocenia sytuację pozytywnie

Pozytywnie swoją sytuację finansową ocenia łącznie 36,6 proc. rolników. W tej grupie 9,1 proc. wskazuje na bardzo dobrą sytuację, a 27,5 proc. na raczej dobrą.

Ocena bardzo dobra oznacza gospodarstwa, które mają wysokie dochody, zachowaną płynność i możliwość inwestowania. To jednak niewielka część badanych. Z danych wynika, iż mniej niż co dziesiąte gospodarstwo może mówić o realnym komforcie finansowym.

Znacznie większa jest grupa gospodarstw, które funkcjonują stabilnie, ale bez dużego marginesu bezpieczeństwa. Ocena „raczej dobra” oznacza, iż gospodarstwo radzi sobie z bieżącymi zobowiązaniami, choć mogą pojawiać się okresowe napięcia finansowe.

Jak podkreśla Łukasz Goszczyński, radca prawny i doradca restrukturyzacyjny z kancelarii GKPG, niski udział ocen bardzo dobrych pokazuje, iż tylko niewielka część gospodarstw ma warunki do swobodnego inwestowania i budowania rezerw. Oznacza to ograniczoną grupę gospodarstw, które mogą pełnić rolę liderów modernizacji.

30,5 proc. rolników mówi o złej sytuacji finansowej

Negatywnie swoją kondycję finansową ocenia 30,5 proc. badanych rolników. W tej grupie 19,3 proc. wskazało odpowiedź „raczej zła”, a 11,2 proc. – „bardzo zła”.

To jedna z najważniejszych informacji z badania. Oznacza, iż niemal co trzecie gospodarstwo rolne doświadcza realnych problemów finansowych. W części przypadków są to częste problemy z płynnością, rosnące zadłużenie lub ryzyko utraty umiejętności regulowania zobowiązań.

W praktyce taka sytuacja ogranicza możliwość zakupu środków produkcji, inwestowania w maszyny, modernizacji budynków czy reagowania na zmiany rynkowe. Gospodarstwa z problemami finansowymi są też bardziej narażone na skutki wzrostu cen nawozów, paliwa, pasz, energii i usług.

Neutralna sytuacja nie oznacza bezpieczeństwa

Kluczowe znaczenie ma grupa neutralna, czyli 32,9 proc. rolników, którzy oceniają swoją sytuację jako „ani dobrą, ani złą”. To gospodarstwa, które w tej chwili utrzymują równowagę, ale nie mają dużej odporności na pogorszenie warunków.

Adrian Parol, ekspert rynkowy w zakresie zadłużenia sektora rolnego, radca prawny i doradca restrukturyzacyjny, wskazuje, iż sektor działa bez istotnych buforów finansowych. Jak podkreśla, taki stan jest typowy dla rolnictwa w okresach presji kosztowej, szczególnie przy wysokich cenach środków produkcji i ograniczonej przewidywalności przychodów.

W jego ocenie neutralność nie jest komfortem, ale „ekonomicznym punktem zerowym”. Gospodarstwo może funkcjonować poprawnie dopóki nie pojawi się większy problem: spadek cen skupu, wzrost rat kredytów, susza, choroby zwierząt, straty w plonach albo opóźnienia w dopłatach.

Rolnictwo jest mocno zależne od czynników zewnętrznych

Wyniki badania pokazują, iż sytuacja finansowa gospodarstw zależy przede wszystkim od czynników, na które rolnicy mają ograniczony wpływ. Chodzi przede wszystkim o ceny skupu, koszty produkcji, warunki pogodowe, dostępność finansowania oraz przewidywalność przepisów.

Łukasz Goszczyński zwraca uwagę, iż odsetek negatywnych ocen nie oznacza wyłącznie problemów pojedynczych gospodarstw. W sektorze tak zależnym od warunków zewnętrznych może to przekładać się na większą niestabilność całego rynku rolnego. Skutkiem mogą być mniejsze inwestycje, wzrost zadłużenia i słabsza zdolność gospodarstw do reagowania na kryzysy.

Najbardziej wrażliwa jest grupa gospodarstw neutralnych. Przy pogorszeniu warunków rynkowych część z nich może gwałtownie przesunąć się do grupy gospodarstw oceniających swoją sytuację negatywnie.

Co może pogorszyć sytuację gospodarstw?

Z raportu wynika, iż największe ryzyko dotyczy gospodarstw bez rezerw finansowych. W ich przypadku choćby niewielka zmiana kosztów lub cen może zachwiać płynnością.

Do najważniejszych czynników ryzyka należą: wzrost kosztów produkcji, droższy kredyt, niższe ceny skupu, niepewność regulacyjna oraz brak przewidywalności dochodów. W gospodarstwach, które już dziś oceniają swoją sytuację jako raczej złą lub bardzo złą, te czynniki mogą pogłębiać problemy zadłużeniowe.

Adrian Parol wskazuje, iż udział ocen negatywnych należy traktować jako sygnał strukturalnego ryzyka. Co trzecie gospodarstwo ma problem z utrzymaniem płynności lub odczuwa presję zadłużeniową. Nie jest to jeszcze obraz kryzysu systemowego, ale poziom wrażliwości sektora jest wysoki.

Sektor nie jest w kryzysie, ale działa z ograniczoną odpornością

Przewaga ocen pozytywnych nad negatywnymi istnieje, ale nie jest duża. 36,6 proc. ocen pozytywnych wobec 30,5 proc. negatywnych pokazuje, iż część gospodarstw przez cały czas radzi sobie dobrze. Jednocześnie duża grupa neutralna sprawia, iż ogólny obraz sektora pozostaje niepewny.

Z badania wynika, iż polskie rolnictwo jest podzielone. Część gospodarstw ma stabilną sytuację i może się rozwijać. Inne działają bez rezerw, a część już dziś ma poważne problemy z płynnością lub zadłużeniem.

Najbardziej prawdopodobny scenariusz to dalsze różnicowanie sytuacji finansowej gospodarstw. Te silniejsze będą utrzymywać zdolność inwestycyjną, natomiast gospodarstwa słabsze i neutralne będą bardziej narażone na presję kosztową oraz spadki opłacalności produkcji.

Jak przeprowadzono badanie?

Badanie „Kondycja finansowa polskich rolników. 2026” zostało przeprowadzone przez UCE RESEARCH w drugiej połowie kwietnia metodą CAWI, czyli internetowych ankiet wspomaganych komputerowo. Objęło ogólnopolską próbę blisko 1000 rolników w wieku 18–65 lat.

Respondenci zostali dobrani w sposób kwotowo-losowy pod względem wieku i regionu. Udział w badaniu był anonimowy.