Dysproporcje w przewozach towarów w Polsce

Poniższe dane, opublikowane przez Główny Urząd Statystyczny, wskazują na wyraźną dysproporcję w przewozach towarów w Polsce. Kolej, transport wodny i transport rurociągowy, uważane za bardziej ekologiczne, znacząco przegrywają z transportem samochodowym, który jest w Polsce promowany przez państwo.

W 2024 roku przewozy towarowe wyniosły łącznie 2138,5 mln ton, co oznacza spadek o 87,8 mln ton względem 2023 roku, w tym w transporcie drogowym przewieziono 1861,8 mln ton, w transporcie rurociągowym 46,217 mln ton, w transporcie morskim 6,684 mln ton, natomiast w transporcie śródlądowym wodnym zaledwie 1,674 mln ton. W tym samym czasie transportem lotniczym przewieziono 93 tys. ton.

Unia Europejska prowadzi działania mające na celu wyrównanie warunków funkcjonowania gałęzi lądowego transportu m.in. w zakresie kosztów dostępu do infrastruktury transportowej. Działania te tylko w niewielkim stopniu wyrównują warunki konkurencji pomiędzy dwiema gałęziami. Od kilkunastu lat Unia Europejska promuje rozwój kolejowych przewozów towarowych, w szczególności jednostek intermodalnych, licząc, iż przełoży się to na zwiększenie roli kolejowych przewozów towarowych. Dane statystyczne dotyczące przewozów lądowych w Polsce nie potwierdzają jednak takich zmian. W kolejnych perspektywach finansowych Unii Europejskiej na rozwój przewozów intermodalnych przeznaczane są środki finansowe, które wspierają budowę nowych oraz rozbudowę i modernizację istniejących terminali, a także zakup urządzeń przeładunkowych, taboru trakcyjnego i wagonowego oraz systemów IT dla tego segmentu przewozów. Z roku na rok rośnie wolumen ładunków w transporcie intermodalnym w Polsce. Dynamika rozwoju przewozów intermodalnych uzależniona jest od sytuacji geopolitycznej i regulacji prawnych dotyczących rynku transportowego w danym regionie.

W roku 2024 przewieziono 1741 tys. UTI (od franc. unite de transport intermodal – intermodalna jednostka ładunkowa) oraz 2716 tys. TEU, udział transportu intermodalnego w ogólnych towarowych przewozach wyniósł w pracy przewozowej 15,9%, a według przewiezionej masy 12,4%. Udział przewozów intermodalnych w pracy kolejowej ogółem wzrasta w stosunku rok do roku, ale należy też mieć na uwadze, iż praca towarowego transportu kolejowego ogółem w ostatnich kilku latach spada. Liberalizacja kolejowych przewozów towarowych w Polsce jest bardzo duża. W roku 2021 przewozy towarowe wykonywało 78 firm, natomiast przewozy intermodalne 23 firmy z branży transportu kolejowego. W roku 2025 przewozy wykonywało 119 firm, a przewozy intermodalne 35 firm. Pomimo tak dużej rywalizacji firmy zajmujące się kolejowym transportem towarów – z uwagi na uregulowania prawno-finansowe – nie potrafią konkurować z transportem samochodowym. Konkurencja ta ma raczej charakter wewnątrzgałęziowy.

Media i politycy często głoszą (wskazywane już) hasła w rodzaju „Tiry na tory” lub „Zielone światło dla rozwoju transportu intermodalnego”, ale w praktyce działania w tym zakresie na wielu płaszczyznach są niewystarczające. Głoszone hasła są raczej próbą odwrócenia uwagi od zasadniczego problemu, jakim jest konieczność wprowadzenia zasad równego traktowania za korzystanie z infrastruktury transportowej oraz ponoszenia kosztów zewnętrznych przez gałąź transportową, która je generuje. Obecna sytuacja ma bardzo negatywny wpływ na planowanie budowy nowych bocznic kolejowych lub rewitalizację i otwieranie bocznic nieeksploatowanych. Dotyczy to też inwestycji w terminale, a bez dobrze rozbudowanej sieci przeładunkowej kontenerów, obejmującej swym zasięgiem cały kraj, ten segment przewozów nie będzie się rozwijał. Bez sprawnie działającej sieci terminali i bocznic polskie porty morskie także nie będą mogły się rozwijać. Brak sprawnego systemu odwozu i dowozu ładunków ograniczy też ich konkurencyjność w stosunku do innych portów europejskich.

Szymon Chyra

Doradca podatkowy, Senior Manager w kancelarii Andersen

Henryk Zielaskiewicz

Przewodniczący Krajowej Komisji Przewozów Intermodalnych SITK RP