1 dzień temu
Chiny jeszcze w połowie XX wieku były jednym z najbiedniejszych państw świata, z gospodarką opartą głównie na rolnictwie i niskiej wydajności. W ciągu kilku dekad przeszły jednak spektakularną transformację, która dzięki reformom gospodarczym, otwarciu na świat i masowej industrializacji, uczyniła je drugą największą gospodarką globu.
Bieda i stagnacja przed reformami
Przez większą część XX wieku Chiny były jednym z najbiedniejszych państw na świecie. Po wojnie domowej w 1949 roku kraj odziedziczył zniszczoną infrastrukturę, zacofaną gospodarkę rolną i brak jakichkolwiek nowoczesnych sektorów przemysłowych. Większość społeczeństwa żyła na wsi, często w skrajnej biedzie, a państwo borykało się z problemami, które wydawały się nie do pokonania. Próby przyspieszenia rozwoju poprzez centralne planowanie, takie jak Wielki Skok Naprzód, doprowadziły do katastrofalnych skutków, ponieważ błędne decyzje polityczne i organizacyjne wywołały masowy głód. Kolejne kampanie ideologiczne, zwłaszcza Rewolucja Kulturalna, dodatkowo sparaliżowały edukację, naukę i gospodarkę, co jeszcze bardziej utrwalało stagnację. Do końca lat 70. Chiny były globalnym outsiderem, krajem ubogim, rolniczym i izolowanym.
Reformy Deng Xiaopinga i przełom w polityce
Historyczna przemiana rozpoczęła się dopiero po śmierci Mao Zedonga i przejęciu władzy przez pragmatycznie nastawionego Deng Xiaopinga. To on zapoczątkował proces reform i otwarcia, który zmienił fundamenty chińskiego systemu gospodarczego. Deng odszedł od dogmatycznego komunizmu, twierdząc, iż „nieważne, czy kot jest czarny czy biały, ważne, żeby łapał myszy”, co symbolizowało jego pragmatyczne podejście do modernizacji. Pierwszym etapem reform była przebudowa rolnictwa. Kolektywy zastąpiono systemem odpowiedzialności rodzinnej, dzięki czemu rolnicy mogli sprzedawać nadwyżki na rynku. Produkcja rolna gwałtownie wzrosła, co nie tylko poprawiło sytuację żywnościową, ale też umożliwiło rozwój innych sektorów gospodarki. Następnie państwo utworzyło Specjalne Strefy Ekonomiczne, takie jak Shenzhen czy Xiamen, które stały się laboratoriami kapitalizmu. Inwestorom zagranicznym zapewniono preferencyjne warunki, a przedsiębiorczość prywatna po latach zakazów znów stała się legalna. Rozpoczął się proces, który przekształcił kraj w jeden z najbardziej dynamicznych rynków świata.
Industrializacja i wejście na globalne rynki
W latach 80. i 90. Chiny skupiły się na budowaniu potężnej bazy przemysłowej oraz modernizacji infrastruktury. Państwo inwestowało w drogi, porty, energetykę i komunikację na niespotykaną dotąd skalę, co stworzyło warunki do ekspansji przemysłu. Dzięki niskim kosztom pracy, stabilności politycznej i korzystnym regulacjom dla zagranicznych firm Chiny gwałtownie stały się miejscem, do którego globalne koncerny przenosiły swoją produkcję. Od elektroniki po tekstylia, od sprzętu AGD po części samochodowe, Chińczycy zaczęli produkować niemal wszystko. Wzrost ten jeszcze bardziej przyspieszył po przystąpieniu Chin do Światowej Organizacji Handlu w 2001 roku, co otworzyło przed nimi ogromne rynki zbytu. To właśnie wtedy państwo zaczęto nazywać fabryką świata, a eksport stał się jednym z głównych motorów napędowych gospodarczego boomu. Miliony ludzi przeniosły się z wiosek do miast, tworząc masową siłę roboczą, która umożliwiła szybki wzrost produkcji i dochodów.
Przejście od taniej produkcji do innowacji
Po 2000 roku chińska gospodarka zaczęła ewoluować. Wzrost płac oraz rosnące aspiracje społeczne sprawiły, iż model oparty jedynie na taniej sile roboczej przestał być wystarczający. Państwo zaczęło inwestować w edukację, technologie i badania naukowe. Powstawały rodzime giganty technologiczne, takie jak Huawei, Alibaba, Tencent czy Xiaomi, które zaczęły konkurować z największymi firmami na świecie. Chiny zaczęły stawiać na rozwój zaawansowanych sektorów: sztucznej inteligencji, informatyki, energetyki odnawialnej, transportu elektrycznego czy produkcji półprzewodników. Jednocześnie rosła klasa średnia, która napędzała konsumpcję wewnętrzną i stopniowo zmieniała profil gospodarki z eksportowego na bardziej zrównoważony. Programy rządowe, takie jak Made in China 2025, miały na celu uniezależnienie kraju od importu kluczowych technologii i przekształcenie go w lidera globalnych innowacji.
Unikalny model państwowego kapitalizmu
Jednym z powodów sukcesu Chin jest ich specyficzny model gospodarczy, łączący centralną kontrolę polityczną z rynkową elastycznością. Państwo utrzymuje silną pozycję w sektorach strategicznych, kontrolując energetykę, telekomunikację, bankowość czy transport, ale jednocześnie pozwala prywatnym firmom dynamicznie się rozwijać. Dzięki temu możliwe stało się realizowanie długofalowych planów rozwojowych. Taki model, choć często krytykowany za brak demokracji i ograniczenia wolności, okazał się niezwykle skuteczny w budowaniu przewagi gospodarczej.
