Jak zabezpieczyć wodociągi

„Jak dziś zabezpieczać wodociągi? Systemy, łączność, NIS2 i finansowanie inwestycji” to pełny tytuł webinaru, który odbył się 10 marca 2026 r. i spotkał się z dużym zainteresowaniem ze strony przedstawicieli branży wodociągowej i nie tylko. W odpowiedzi na to zainteresowanie, przedstawiamy główne wnioski, które pojawiły się w trakcie dyskusji. Dla zainteresowanych, na końcu artykułu zamieszczamy link do pełnego nagrania wydarzenia.

Cyberbezpieczeństwo infrastruktury wodociągowej coraz częściej pojawia się dziś w rozmowach zarządów przedsiębiorstw komunalnych. Wynika to zarówno z rosnącej liczby cyberzagrożeń, jak i z nowych regulacji europejskich związanych z dyrektywą NIS2.

W przypadku przedsiębiorstw wodociągowo-kanalizacyjnych temat bezpieczeństwa nie dotyczy jednak wyłącznie systemów IT. W praktyce równie ważne są systemy operacyjne odpowiedzialne za sterowanie procesami technologicznymi – sterowniki PLC, systemy SCADA, infrastruktura telemetryczna oraz komunikacja pomiędzy obiektami rozproszonymi.

Dlatego coraz częściej mówi się o potrzebie holistycznego podejścia do cyberbezpieczeństwa wodociągów, które obejmuje zarówno warstwę IT, jak i OT – od sterowników i komunikacji, przez systemy SCADA, aż po zarządzanie bezpieczeństwem na poziomie organizacji.

Cyberbezpieczeństwo infrastruktury wodociągowej w kontekście NIS2

Wdrożenie unijnej dyrektywy NIS2 oraz nowelizacja ustawy o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa znacząco zmieniają podejście do ochrony infrastruktury krytycznej.

Jak podkreśla Wojciech Kroma z firmy Seqwise, nowe regulacje rozszerzają obowiązki operatorów infrastruktury krytycznej, w tym przedsiębiorstw wodociągowo-kanalizacyjnych.

W praktyce oznacza to konieczność wdrożenia rozwiązań obejmujących m.in.:

• zarządzanie ryzykiem w systemach IT i OT,
• monitorowanie bezpieczeństwa infrastruktury,
• procedury reagowania na incydenty,
• zapewnienie ciągłości działania systemów technologicznych.

Jednocześnie regulacje nie wskazują konkretnych technologii, które należy wdrożyć. Określają natomiast poziom bezpieczeństwa i dojrzałości organizacyjnej, jaki powinny osiągnąć przedsiębiorstwa odpowiedzialne za infrastrukturę krytyczną.

W przypadku wodociągów oznacza to konieczność patrzenia na bezpieczeństwo nie tylko z perspektywy systemów informatycznych, ale również z punktu widzenia infrastruktury technologicznej.

Systemy SCADA i dane procesowe jako najważniejszy element bezpieczeństwa

Istotnym elementem infrastruktury cyfrowej przedsiębiorstw wodociągowych są systemy SCADA oraz systemy archiwizacji danych procesowych.

Jak zwraca uwagę Wojciech Pawełczyk z firmy ASTOR, w wielu przedsiębiorstwach wodociągowych system SCADA pełni dziś rolę centralnego systemu zarządzania informacją procesową.

To właśnie te systemy odpowiadają za:

• wizualizację pracy instalacji technologicznych,
• zbieranie danych z obiektów rozproszonych,
• alarmowanie o nieprawidłowościach,
• archiwizację danych technologicznych,
• raportowanie parametrów pracy infrastruktury.

Z punktu widzenia cyberbezpieczeństwa oznacza to, iż system SCADA staje się jednym z kluczowych elementów infrastruktury cyfrowej przedsiębiorstwa.

Dlatego nowoczesne platformy systemu przemysłowego coraz częściej oferują funkcje wspierające bezpieczeństwo – m.in. kontrolę dostępu użytkowników, rejestrowanie zmian w systemie czy regularne aktualizacje bezpieczeństwa.

Cyberbezpieczeństwo zaczyna się na poziomie sterownika

W dyskusji o cyberbezpieczeństwie często skupiamy się na systemach informatycznych. Tymczasem w środowisku przemysłowym równie istotnym elementem bezpieczeństwa są urządzenia pracujące bezpośrednio w procesie technologicznym.

Jak podkreśla Adam Gniadzik z firmy ASTOR, sterowniki PLC odpowiadają za obsługę kluczowych elementów infrastruktury wodociągowej, takich jak pompownie, stacje uzdatniania wody czy oczyszczalnie ścieków.

Dlatego coraz większą rolę odgrywają funkcje bezpieczeństwa dostępne bezpośrednio na poziomie platform sterowania.

Nowoczesne systemy automatyki oferują dziś między innymi:

• zarządzanie użytkownikami i poziomami dostępu,
• kontrolę komunikacji z urządzeniem,
• podpisy cyfrowe firmware,
• bezpieczne aktualizacje oprogramowania.

W praktyce oznacza to, iż bezpieczeństwo infrastruktury technologicznej powinno być projektowane już na poziomie architektury systemów sterowania.

Bezpieczna komunikacja w systemach rozproszonych

Infrastruktura wodociągowa ma zwykle charakter rozproszony. Systemy sterowania obejmują wiele obiektów zlokalizowanych na dużym obszarze – od stacji uzdatniania wody po pompownie i przepompownie ścieków.

Jak zwraca uwagę Łukasz Żabski z firmy Mission Critical, kluczową rolę w takich systemach odgrywa komunikacja pomiędzy obiektami.

Najczęściej wykorzystywane technologie obejmują m.in.:

• sieci GSM i LTE,
• systemy telemetryczne,
• prywatne sieci radiowe,
• łącza komunikacyjne punkt–punkt.

Bezpieczeństwo takich systemów powinno być budowane wielowarstwowo – od architektury infrastruktury komunikacyjnej, przez szyfrowanie transmisji danych, aż po kontrolę dostępu do urządzeń.

W wielu przedsiębiorstwach wodociągowych infrastruktura telemetryczna powstała kilkanaście lat temu, kiedy cyberbezpieczeństwo nie było jeszcze projektowane jako integralny element systemu. Dlatego modernizacja komunikacji staje się dziś jednym z istotnych elementów zwiększania odporności infrastruktury.

Finansowanie modernizacji infrastruktury

Modernizacja systemów technologicznych w przedsiębiorstwach wodociągowych wiąże się często z dużymi nakładami inwestycyjnymi. Dlatego ważnym elementem transformacji infrastruktury są instrumenty finansowe wspierające tego typu projekty.

Jak wskazuje Piotr Kościukiewicz, w najbliższych latach pojawi się kilka nowych możliwości finansowania inwestycji związanych z bezpieczeństwem infrastruktury.

Jednym z przykładów jest Fundusz Bezpieczeństwa i Obronności, którego budżet przekracza 20 miliardów złotych i który ma wspierać inwestycje zwiększające odporność infrastruktury państwa, w tym systemów cyfrowych.

Dla przedsiębiorstw wodociągowych może to oznaczać możliwość finansowania modernizacji systemów sterowania, infrastruktury komunikacyjnej czy systemów monitorowania bezpieczeństwa.

Cyberbezpieczeństwo wodociągów wymaga podejścia systemowego

Cyberbezpieczeństwo infrastruktury wodociągowej nie jest pojedynczym projektem ani jednym rozwiązaniem technologicznym.

To proces obejmujący wiele elementów infrastruktury przedsiębiorstwa – od systemów sterowania i systemu przemysłowego, przez komunikację w systemach rozproszonych, aż po procedury organizacyjne i zarządzanie ryzykiem.

Dopiero takie podejście pozwala budować odporność infrastruktury krytycznej i zapewniać bezpieczne funkcjonowanie przedsiębiorstw wodociągowo-kanalizacyjnych.

Tu znajdziecie Państwo końcu nagranie webinaru, podczas którego eksperci firm ASTOR, Seqwise, Mission Critical oraz Doradztwo Finansowe Piotr Kościukiewicz szerzej omawiają wspomniane powyżej zagadnienia i pokazują praktyczne przykłady architektury cyberbezpieczeństwa w systemach wodociągowych.