Jedno-, czy dwuzabiegowa ochrona rzepaku w okresie okołokwitnieniowym? Jakimi środkami?

Ochrona okołokwitnieniowa rzepaku to czas od początku do końca kwitnienia, czyli fazy BBCH 60–69 i szczególny rodzaj ochrony będący zwieńczeniem całorocznej opieki nad rzepakiem.

Zabieg na „opadanie płatka” i zwalczanie szkodników

Bez ochrony fungicydowej zwalczającej zgniliznę twardzikową straty w plonie w skrajnych przypadkach mogą sięgać 50%. Choroby okresu okołokwitnieniowego w znaczny sposób wpływają na fotosyntezę i przewodzenie substancji niezbędnych do prawidłowego rozwoju rośliny i adekwatnego wypełnienia nasion, decydującego o plonie.

Zabieg fungicydowy „na opadanie płatka”, to również czas na zwalczanie intensywnie pojawiających się w tym okresie szkodników, więc plantatorzy chętnie łączą go z insektycydami. W tym czasie trzeba ochronić plantacje rzepaku przed szkodnikami na początku kwitnienia przed słodyszkiem rzepakowym, a pod koniec kwitnienia przed szkodnikami łuszczynowymi głównie chowaczem podobnikiem i pryszczarkiem kapustnikiem. Największym zagrożeniem dla rzepaku jest jednoczesne wystąpienie wspomnianych szkodników. Uszkodzone przez chowacza łuszczyny są wykorzystywane przez samice pryszczarka kapustnika do składania własnych jaj, co pośrednio potęguje powstałe szkody.

Ochrona jedno-, czy dwuzabiegowa?

Standardowy zabieg „na płatek” ma za zadanie zabezpieczyć plantację przed trzema chorobami: zgnilizną twardzikową, szarą pleśnią i czernią krzyżowych.

Ciężko jednoznacznie określić strategie ochrony i dać gwarancje, iż jeden zabieg wystarczy, ponieważ na skuteczność wpływa wiele czynników. Począwszy od przebiegu pogody, zmianowania uprawianej odmiany. Rolnicy coraz częściej wybierają odmiany z podwyższoną tolerancją na zgniliznę twardzikową. Istotna jest także częstotliwość uprawy rzepaku na tym samym polu i trzeba brać pod uwagę fakt, iż większe porażenie zagraża uprawom bezorkowym. Poza tym w technologiach uproszczonej uprawy rzepaku można spodziewać się, iż choroba zaatakuje wcześniej i choćby zainfekuje rośliny od korzeni. Drogę do infekcji idącej od korzeni mogą także otworzyć uszkodzenia spowodowane przez zimowe mrozy, wiosenne przymrozki czy szkodniki.

Jeden zabieg wykonywany w okresie pełni kwitnienia rzepaku (BBCH 65–67) wykonują często plantatorzy, którzy w poprzednich latach nie mieli większej presji chorób i u których rzepak gości na tym samym polu rzadziej niż co 4 lata.

W ostatnich dwóch sezonach wegetacyjnych rzepak kwitł bardzo długo, dlatego rolnicy decydowali się na dwuzabiegową strategię ochrony. Przyczyniły się do tego także warunki sprzyjające do szybszego rozwoju patogenów i od początku podczas lustracji plantacji zauważalna była większa presja patogenów.

Problemem jest fakt, iż pierwszy etap infekcji ma często charakter utajony; rolnik widzi chorobę dopiero, gdy grzybnia przerośnie wnętrze łodyg. Zniszczenie tkanek we wnętrzu łodyg powoduje ograniczenie przewodzenia substancji pokarmowych i wody. W takim przypadku jest już za późno na wykonanie zabiegu ochronnego, ponieważ trzeba pamiętać, iż od momentu infekcji do pojawienia się pierwszych objawów mijają dwa tygodnie. Tym bardziej, iż w przypadku zgnilizny twardzikowej w fazie kwitnienia, BBCH 61 – 65 próg szkodliwości to tylko 1% łodyg z objawami porażenia.

Wcześniejszy zabieg profilaktyczny i ochrona na żółty pąk

Rolnicy mający większe doświadczenie w walce ze zgnilizną twardzikową, często decydują się na wykonanie wcześniejszego zabiegu profilaktycznego, nie czekając na „opadający płatek”, ale startują z ochroną już na żółty pąk często łącząc ten zabieg z zabiegiem insektycydowym zwalczającym szkodniki, o ile próg szkodliwości ich występowania wymaga już interwencji. Dzięki temu są w stanie obniżyć koszt ochrony.

Drugi zabieg ochronny wykonywany jest w pełni kwitnienia. Dobierając dawki preparatów trzeba pamiętać, iż pierwszy zabieg zawsze powinien być mocniejszy. Warto wykonać go substancjami, które będą działać dłużej – nie tylko triazolami, ale starajmy się zabezpieczyć rzepak na dłużej. Dwuzabiegowa ochrona sprawdza się zwłaszcza w sytuacjach, gdy rzepak kwitnie dość długo, a w łanie utrzymuje się wysoka wilgotność sprzyjająca rozwojowi patogenów.

Zgniliznę twardzikową można skutecznie ograniczać produktami z grup: strobiluryn (azoksystrobina, mandestrobina), SDHI (boskalid, fluopyram), fenylopiroli (fludioksonil), czy triazoli (protiokonazol, mefentriflukonazol).

Warto pamiętać, iż przemyślany dobór i odpowiednia rotacja substancjami czynnymi zwiększa skuteczność kolejnych wykonywanych zabiegów.

Zwalczanie zgnilizny twardzikowej coraz częściej opiera się na integrowanej ochronie roślin, łączącej metody agrotechniczne chemiczne (fungicydy) z biologicznymi. Na przykład stosowanie grzybów pasożytujących na przetrwalnikach Sclerotinia (np. Coniothyrium minitans) ograniczających źródło zgnilizny twardzikowej w glebie.

Przykładowe substancje czynne i środki stosowane przy zwalczaniu zgnilizny twardzikowej w rzepaku

Dr inż. Monika Kopaczel – Radziulewicz